Phiên tòa kỳ lạ: AI được quyền sinh sát

Bằng chứng sinh tử là bộ phim khoa học viễn tưởng pha hành động ly kỳ do đạo diễn Timur Bekmambetov thực hiện, với sự tham gia của dàn diễn viên Chris Pratt, Rebecca Ferguson, Kali Reis, Annabelle Wallis, Chris Sullivan, Kenneth Choi và Kylie Rogers. Phim đặt ra một giả định trong thế giới tương lai của con người, nơi trí tuệ nhân tạo (AI) không còn chỉ là công cụ hỗ trợ mà đã nắm quyền xét xử và quyết định số phận bị cáo.

Phim ra đời trong thời đại trí tuệ nhân tạo (AI) đang được xem như một bước tiến vượt bậc của khoa học công nghệ, để phục vụ con người trên nhiều lĩnh vực của đời sống, từ giáo dục, y tế đến quản lý xã hội... Tuy nhiên, việc trao toàn bộ quyền quyết định cho AI cũng tiềm ẩn không ít rủi ro, khi thuật toán có thể vận hành dựa trên dữ liệu thiếu bối cảnh, sai lệch hoặc không phản ánh đầy đủ động cơ và hoàn cảnh con người. Chính trong bối cảnh đó, Bằng chứng sinh tử của đạo diễn Timur Bekmambetov như một lời cảnh báo về những nguy cơ mà con người có thể phải đối diện trong tương lai, khi công lý và quyền phán xét bị giao phó hoàn toàn cho thuật toán.

Thẩm phán AI Maddox trong phòng xử án, biểu tượng cho quyền phán xét tuyệt đối của trí tuệ nhân tạo trong phim "Bằng chứng sinh tử"

Lấy bối cảnh năm 2029, Bằng chứng sinh tử đặt ra câu hỏi cốt lõi của dòng phim khoa học viễn tưởng đương đại: điều gì xảy ra khi xã hội quyết định trao quyền phán xét cho thuật toán. Trong thế giới của bộ phim, hệ thống tư pháp do con người vận hành bị cho là chậm chạp và dễ mắc sai lầm, từ đó AI được trao quyền tiếp cận toàn bộ dữ liệu cá nhân để đưa ra phán quyết cuối cùng. Trong cơ chế xét xử ấy, con người không còn nhiều cơ hội biện hộ, khi bị cáo chỉ có một khoảng thời gian giới hạn để chứng minh mình vô tội trước khi bản án được thi hành.

Nhân vật trung tâm của câu chuyện là Christopher Raven, một thanh tra cảnh sát từng tin tưởng tuyệt đối vào mô hình tư pháp do AI điều hành. Với Raven, công lý máy móc là giải pháp cho những khiếm khuyết của con người, bởi AI không bị chi phối bởi cảm xúc hay lợi ích cá nhân. Niềm tin ấy sụp đổ khi anh bị tình nghi sát hại chính vợ mình và phải ngồi vào ghế bị cáo trước thẩm phán AI Maddox. Từ người thực thi pháp luật, Raven trở thành kẻ bị dữ liệu vây hãm.

Một cảnh hành động của Christopher Raven

Cấu trúc 90 phút đếm ngược là điểm tựa quan trọng giúp bộ phim giữ nhịp căng thẳng xuyên suốt. Thời gian không chỉ là bối cảnh mà trở thành áp lực hữu hình, buộc nhân vật chính phải liên tục đưa ra lựa chọn trong thế bị động. Mỗi manh mối mới xuất hiện đều mang tính hai mặt, vừa mở ra hy vọng vừa có thể trở thành bằng chứng buộc tội. Người xem bị cuốn vào tiến trình đó như đang tham dự trực tiếp phiên tòa.

Chris Pratt thể hiện một hình ảnh khác so với những vai hành động quen thuộc. Christopher Raven không được xây dựng như một anh hùng giải cứu bằng sức mạnh, mà là một con người bị đẩy đến giới hạn tâm lý. Phần lớn diễn xuất của Pratt dựa vào ánh mắt, nhịp thở và sự dao động nội tâm khi đối diện với dữ liệu đang chống lại mình. Việc phải duy trì cảm xúc trong các cảnh quay dài, nơi tương tác chủ yếu là với màn hình và giọng nói vô hình của AI, tạo nên thử thách đáng kể cho vai diễn này.

Một cảnh hành động sử dụng phương tiện công nghệ cao, cho thấy sự mở rộng không gian kể chuyện của "Bằng chứng sinh tử"

Rebecca Ferguson trong vai thẩm phán AI Maddox xuất hiện tiết chế nhưng hiệu quả. Maddox không mang hình hài phản diện, cũng không thể hiện ác ý. Đó là một hệ thống vận hành thuần túy theo logic và dữ liệu. Chính sự vô cảm này làm nổi bật nghịch lý của công lý máy móc. AI có thể chính xác, nhưng không có khả năng hoài nghi chính kết luận của mình.

Về mặt ngôn ngữ điện ảnh, Timur Bekmambetov tiếp tục phát triển phong cách screenlife, nơi câu chuyện được kể thông qua màn hình, camera giám sát và giao diện số. Tuy nhiên, Bằng chứng sinh tử không giới hạn mình trong hình thức đó. Phim kết hợp linh hoạt giữa screenlife và cách kể truyền thống, sử dụng góc máy khách quan và các phân đoạn hành động đúng nhịp, giúp câu chuyện không rơi vào cảm giác khô cứng hay lặp lại.

Christopher Raven cùng các nhân vật liên quan tại hiện trường vụ án, nơi những manh mối đầu tiên được hé lộ

Điểm đáng ghi nhận của bộ phim là cách tiếp cận vấn đề AI tương đối thận trọng. Bằng chứng sinh tử không vội khẳng định AI là mối đe dọa tuyệt đối, cũng không tô hồng công nghệ như lời giải cho mọi bất cập xã hội. Phim đặt khán giả vào thế quan sát, tự đặt câu hỏi về ranh giới giữa dữ liệu và sự thật. Khi mọi hành vi đều được số hóa, dữ liệu trở thành căn cứ pháp lý, nhưng nó không phản ánh trọn vẹn động cơ và hoàn cảnh con người thì sẽ rất nguy hiểm.

Ở tầng ý nghĩa rộng hơn, bộ phim gợi mở một nỗi lo hiện đại. Khi công lý được giao cho thuật toán, trách nhiệm thuộc về ai nếu phán quyết đó sai. Con người từng tạo ra những bản án oan vì sai lầm cá nhân, nhưng việc chuyển quyền sinh sát cho AI không đồng nghĩa với việc xóa bỏ rủi ro. Nó chỉ thay đổi hình thức của rủi ro, từ cảm tính sang sự lạnh lùng của logic.

Kịch bản của Bằng chứng sinh tử vẫn sử dụng những mô típ quen thuộc của dòng phim điều tra giật gân, và cái kết không quá mạo hiểm. Tuy vậy, giá trị của bộ phim nằm ở hành trình đặt vấn đề hơn là cú xoắn cuối cùng.

Bằng chứng sinh tử chính thức khởi chiếu tại Việt Nam từ ngày 23.1.2026.

Tiểu Vũ