Philippines giảm 10% chi tiêu chính phủ để ứng phó khủng hoảng năng lượng

Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr. trả lời phỏng vấn truyền thông Nhật Bản, trong đó có tờ báo Nikkei Asia, tại Manila ngày 18/5 - Ảnh: Nikkei Asia

Ngày thứ Hai (18/5), Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr. cho biết ông đã yêu cầu các cơ quan chính phủ cắt giảm ít nhất 10% chi tiêu, tương đương khoảng 4,8 tỷ USD.

Động thái này được đưa ra trong bối cảnh ông Marcos đưa ra đánh giá nghiêm trọng nhất từ trước đến nay về tác động ngày càng nặng nề của chiến sự Iran đối với kinh tế Philippines.

Trong cuộc trả lời phỏng vấn truyền thông Nhật Bản trước chuyến thăm Tokyo vào cuối tháng này, ông Marcos nhận định tình hình hiện nay đã xuất hiện “đầy đủ các yếu tố” của đình lạm (stagflation) - tình trạng tăng trưởng trì trệ đi kèm lạm phát cao và thất nghiệp gia tăng.

“Đây là điều chúng tôi đang cố kiểm soát”, ông Marcos nói.

Theo tờ báo Nikkei Asia, Philippines phải nhập khẩu phần lớn năng lượng phục vụ nhu cầu trong nước. Khác với nhiều quốc gia trong khu vực, nước này không trợ giá nhiên liệu, nên biến động giá năng lượng quốc tế nhanh chóng tác động đến người dân và doanh nghiệp. Vì vậy, Philippines thời gian qua chịu sức ép đặc biệt lớn từ khủng hoảng năng lượng toàn cầu do hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz bị gián đoạn nghiêm trọng suốt 11 tuần qua.

Trong quý 1/2026, tổng sản phẩm trong nước (GDP) của Philippines tăng 2,8%, thấp hơn so với mức 3% của quý cuối năm ngoái. Trong khi đó, lạm phát tháng 4 tăng vọt lên 7,2%, từ mức 4,1% của tháng 3.

Kinh tế Philippines tăng 2,8% trong quý 1/2026 tính theo tốc độ năm hóa, chậm hơn mức 3,0% của quý cuối năm ngoái. Cùng lúc, lạm phát tháng 4 tăng vọt lên 7,2%, từ mức 4,1% trong tháng 3.

Để giảm bớt tác động của khủng hoảng, ông Marcos cho biết ông đã yêu cầu các cơ quan chính phủ cắt giảm ít nhất 10% chi phí bảo trì, vận hành và các khoản chi thường xuyên tương tự.

“Tất cả cơ quan chính phủ phải giảm các khoản này ít nhất 10%, thậm chí nhiều hơn”, ông nói. Tuy nhiên, ông không nêu thời hạn áp dụng biện pháp cắt giảm chi tiêu.

Ngân sách chính phủ Philippines năm 2026 là 6,793 nghìn tỷ peso, tương đương 110 tỷ USD. Trong đó, 2,98 nghìn tỷ peso được phân bổ cho chi phí bảo trì và vận hành. Theo tỷ giá hiện tại, mức cắt giảm 10% đối với khoản này tương đương khoảng 4,8 tỷ USD.

Trước sức ép kinh tế từ khủng hoảng Trung Đông, ông Marcos đã tuyên bố “tình trạng khẩn cấp về năng lượng”, hỗ trợ tài chính cho lĩnh vực vận tải công cộng, tìm cách giữ ổn định giá lương thực và rút ngắn tuần làm việc của công chức để giảm chi phí.

Chính phủ Philippines đang kiểm soát giá lương thực thông qua đàm phán với các nhà sản xuất và doanh nghiệp chế biến. Tuy nhiên, ông Marcos cho biết một số doanh nghiệp trong lĩnh vực này đã “xin phép tăng giá”, nhưng ông không thông tin chi tiết.

Trong một báo cáo tuần trước, ông Aris Dacanay, nhà kinh tế cấp cao phụ trách ASEAN tại ngân hàng HSBC, nhận định đình lạm đã “hình thành” tại Philippines.

“Với Philippines - một nền kinh tế tương đối dễ tổn thương trước cú sốc năng lượng - kịch bản bất lợi đang dần trở thành thực tế”, ông Dacanay viết trong báo cáo.

Trong báo cáo này, HSBC hạ dự báo tăng trưởng của Philippines xuống còn 3,4% năm 2026 và 4,6% năm 2027, thấp hơn đáng kể so với các mức lần lượt 4,6% và 5,3% đưa ra trước đó. HSBC cũng dự báo lạm phát tại nước này sẽ tăng lên 6,6% trong năm nay và 4,4% trong năm tới, cao hơn nhiều so với mục tiêu 2-4% của Ngân hàng Trung ương Philippines (BSP).

Dù kinh tế đối mặt nhiều sức ép trong ngắn và trung hạn, ông Marcos vẫn tỏ ra lạc quan về triển vọng của Philippines. Ông cho rằng tăng trưởng sẽ cải thiện trong các quý tới, đặc biệt vào nửa cuối năm 2026. Manila hiện vẫn đặt mục tiêu tăng trưởng 5-6% trong năm nay.