Phim chuyển thể từ kiếm hiệp Cổ Long: IP đỉnh cao nhưng chưa có bom tấn

Kim Sắc, tác phẩm chuyển thể từ tiểu thuyết Đại Địa Phi Ưng của Cổ Long, chính thức lên sóng từ ngày 25/8. Bộ phim do Từ Binh đảm nhận cả vai trò biên kịch và đạo diễn, với sự tham gia của Trần Khôn, Tân Chỉ Lôi, Doãn Phưởng và Cao Vỹ Quang. Chỉ gồm 12 tập, tác phẩm không đi theo công thức võ hiệp quen thuộc với những màn tranh đấu môn phái hay hành trình thăng cấp, mà tập trung vào màu sắc võ hiệp chân thực và yếu tố bí ẩn.

Trước đó, Từ Binh từng nhận được phản hồi tích cực với Hoa Sơn Luận Kiếm: Đông Tà Tây Độc. Vì vậy, dự án mới của ông nhanh chóng thu hút sự chú ý. Tuy nhiên, điều đáng nói hơn nằm ở câu chuyện phía sau Kim Sắc: đây là một phần trong hành trình kéo dài gần một thập kỷ nhằm đưa các tác phẩm của Cổ Long lên màn ảnh.

Kim Sắc đánh dấu bước thử sức mới của dòng phim võ hiệp chuyển thể từ tác phẩm Cổ Long. Ảnh: Tencent 

Năm 2018, Tencent Video ký thỏa thuận hợp tác bản quyền kéo dài 10 năm với Ủy ban Quản lý và Phát triển Tác phẩm Cổ Long, qua đó nắm quyền chuyển thể 57 tác phẩm của nhà văn này. Khi ấy, nền tảng công bố kế hoạch "Hình ảnh Cổ Long mới" với hàng loạt dự án như Hoan Hỉ Anh Hùng, Tuyệt Đại Song Kiêu, Lục Tiểu Phụng Truyền Kỳ hay Đa Tình Kiếm Khách Vô Tình Kiếm.

Thời điểm đó, thị trường từng kỳ vọng một thời kỳ mới của dòng phim Cổ Long sẽ xuất hiện. Thế nhưng gần tám năm trôi qua, phần lớn dự án được triển khai vẫn chưa tạo được hiệu ứng tương xứng.

Phiên bản Tuyệt Đại Song Kiêu năm 2020 bám khá sát tuyến truyện nguyên tác nhưng chỉ đạt khoảng 6 điểm trên Douban, trong khi sức nóng và phản hồi cũng không như kỳ vọng. Hoan Hỉ Anh Hùng do Thượng Kính đạo diễn từng bị trì hoãn trong thời gian dài, đến khi lên sóng chỉ đạt khoảng 5,2 điểm Douban và không tạo được nhiều tiếng vang. Loạt phim trinh thám về Lục Tiểu Phụng cũng gặp nhiều khó khăn trong quá trình triển khai, trong khi Phượng Vũ Cửu Thiên do Cung Tuấn đóng chính vẫn chưa lên sóng.

Tân Tuyệt Đại Song Kiêu cũng đối mặt với nhiều thách thức khi chuyển thể lên màn ảnh. Ảnh: NSX

Không chỉ Cổ Long, nhiều IP võ hiệp kinh điển khác cũng gặp tình trạng tương tự. Những năm gần đây, các tác phẩm của Kim Dung, Cổ Long, Lương Vũ Sinh và Ôn Thụy An đều ít nhiều đối mặt với bài toán chuyển thể.

Các phiên bản Ỷ Thiên Đồ Long Ký năm 2019, Lộc Đỉnh Ký năm 2020 và Thiên Long Bát Bộ năm 2021 lần lượt tạo được sự chú ý khi phát sóng nhưng chất lượng nhận về nhiều ý kiến trái chiều. Phi Hồ Ngoại Truyện năm 2022 có phản hồi tích cực hơn, song sức ảnh hưởng của nguyên tác và sự thay đổi của thị trường khiến tác phẩm không tạo được hiệu ứng quá lớn.

Trong khi đó, các IP của Lương Vũ Sinh ngày càng ít được chuyển thể quy mô lớn. Những dự án dựa trên tác phẩm của Ôn Thụy An như Thuyết Anh Hùng Ai Là Anh Hùng hay Phó Sơn Hải dù được đầu tư đáng kể cũng không tránh khỏi tranh luận sau khi phát sóng.

Từ thực tế này, có thể thấy vấn đề không đơn giản nằm ở việc chuyển thể không tốt. Khó khăn lớn hơn xuất phát từ khoảng cách giữa đặc trưng văn học võ hiệp và yêu cầu của ngành công nghiệp truyền hình. Điều này đặc biệt rõ ở tác phẩm của Cổ Long. Nếu tiểu thuyết Kim Dung thường có hệ thống nhân vật tương đối hoàn chỉnh, tuyến thời gian rõ ràng và quá trình phát triển nhân vật mạch lạc, tác phẩm của Cổ Long lại thiên về sự cô đọng, bỏ ngỏ và kể chuyện phân mảnh.

Sức hấp dẫn trong văn chương Cổ Long nhiều khi không nằm ở việc kể lại toàn bộ sự kiện mà đến từ không khí, tâm lý nhân vật, những khoảng lặng và khoảnh khắc sát khí. Khi chuyển sang màn ảnh, những khoảng trống vốn tạo nên sức hấp dẫn khi đọc lại trở thành bài toán khó đối với ê-kíp sản xuất.

Bởi máy quay phải biến những cảm giác trừu tượng thành hình ảnh cụ thể. Không gian giang hồ mà mỗi độc giả có thể tưởng tượng theo một cách khác nhau cuối cùng phải được định hình thành một phiên bản duy nhất trên màn ảnh. Đây là một trong những lý do khiến việc chuyển thể Cổ Long luôn đòi hỏi sự cân bằng rất lớn giữa tinh thần nguyên tác và ngôn ngữ điện ảnh.

Bên cạnh đó, chất lượng các cảnh hành động cũng là một vấn đề đáng chú ý. Nhiều dự án võ hiệp hiện nay có thời gian quay tương đối gấp, trong khi kinh phí dành cho đội ngũ chỉ đạo võ thuật bị hạn chế. Không ít cảnh đánh nhau phải dựa nhiều vào dựng phim và kỹ xảo thay vì đầu tư vào chuyển động, bố trí võ thuật và tương tác thực tế.

Khi phim võ hiệp ngày càng sử dụng cách xử lý kỹ xảo vốn quen thuộc ở dòng tiên hiệp, cảm giác chân thực của một thế giới giang hồ cũng dễ bị suy giảm. Ranh giới giữa võ hiệp và tiên hiệp vì thế ngày càng mờ nhạt, khiến khán giả khó tìm lại chất riêng vốn có của dòng phim này.

Ngoài yếu tố sản xuất, thị hiếu khán giả cũng đã thay đổi đáng kể. Lớp độc giả trung thành của tiểu thuyết võ hiệp phần lớn trưởng thành từ những năm 1980 và 1990, khi những câu chuyện giang hồ từng tạo nên một phần ký ức văn hóa đại chúng.

Kim Sắc được kỳ vọng, đồng thời dòng phim võ hiệp kinh điển gặp khó trong việc tạo hiệu ứng bùng nổ trên thị trường hiện đại. Ảnh: NSX

Trong khi đó, khán giả trẻ ngày nay tiếp cận võ hiệp theo cách khác. Nhiều người biết đến các nhân vật và thế giới võ lâm thông qua trò chơi, video ngắn hoặc những đoạn trích được chia sẻ trên mạng xã hội, thay vì đọc trọn vẹn nguyên tác. Điều này khiến nền tảng cảm xúc dành cho kiểu kể chuyện võ hiệp truyền thống không còn mạnh như trước.

Thị trường cũng xuất hiện sự cạnh tranh từ dòng tiên hiệp. Với thế giới hoàn toàn hư cấu, tiên hiệp dễ tạo ra những mối quan hệ cực đoan, xung đột lớn và hình ảnh mãn nhãn. Những mô-típ như nữ chính mạnh mẽ, tình yêu định mệnh hay thế giới huyền ảo cũng dễ tiếp cận nhóm khán giả trẻ.

Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa võ hiệp đã mất thị trường. Thành công của Liên Hoa Lâu từng cho thấy khán giả không quay lưng với võ hiệp, mà họ không còn dễ dàng chấp nhận những tác phẩm chỉ khoác lên mình lớp vỏ võ hiệp quen thuộc. Kim Sắc vì thế có thể được xem như một thử nghiệm đáng chú ý. Bộ phim lựa chọn thời lượng ngắn, phong cách hiện thực và hạn chế những cuộc tranh đấu môn phái quy mô lớn, thay vào đó tập trung vào con người trong vùng đại mạc và cách lòng tham kéo các nhân vật vào những vòng xoáy ân oán.

Kho tàng IP võ hiệp kinh điển vẫn còn rất lớn. Nhưng một tác phẩm nổi tiếng không đồng nghĩa với việc phiên bản chuyển thể chắc chắn trở thành bom tấn. Để tạo nên một hiện tượng mới, các nhà làm phim vẫn phải tìm được cách đưa tinh thần võ hiệp vào ngôn ngữ kể chuyện phù hợp với khán giả hiện đại.