Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp đầu tư nước ngoài (VAFIE) Nguyễn Văn Toàn: 'Nếu làm tốt, FDI sẽ trở thành đòn bẩy quan trọng'

Trao đổi với phóng viên Báo Hànôịmới, chuyên gia kinh tế Nguyễn Văn Toàn, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp đầu tư nước ngoài (VAFIE), đã phân tích những kết quả nổi bật của FDI năm 2025, đồng thời chỉ ra định hướng và giải pháp để FDI thực sự trở thành động lực phát triển bền vững trong giai đoạn tới.

Không thể chỉ chạy theo số lượng mà phải chuyển mạnh sang chất lượng

- Đã có nhiều nhận định cho rằng FDI là một điểm sáng trong bức tranh kinh tế Việt Nam năm 2025. Với vai trò là Phó Chủ tịch VAFIE, ông đánh giá như thế nào về kết quả thu hút vốn FDI của Việt Nam trong năm 2025?

- Theo số liệu của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tính đến ngày 31-12-2025, tổng vốn đầu tư nước ngoài đăng ký vào Việt Nam, bao gồm vốn đăng ký cấp mới, vốn đăng ký điều chỉnh và giá trị góp vốn, mua cổ phần của nhà đầu tư nước ngoài, đạt 38,42 tỷ USD, tăng 0,5% so với năm trước. Vốn FDI thực hiện tại Việt Nam năm 2025 ước đạt 27,62 tỷ USD, tăng 9% so với năm 2024, là số vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài thực hiện cao nhất trong 5 năm qua. Trong bối cảnh kinh tế thế giới tiếp tục đối mặt với nhiều bất ổn, từ xung đột địa chính trị, xu hướng bảo hộ thương mại gia tăng đến việc các nền kinh tế lớn điều chỉnh chính sách tiền tệ theo hướng thận trọng hơn, kết quả trên cho thấy Việt Nam vẫn giữ được sức hấp dẫn đối với các nhà đầu tư nước ngoài.

Quan trọng hơn, chất lượng dòng vốn FDI ngày càng được cải thiện, các dự án có hàm lượng công nghệ cao hơn, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu đã và đang lựa chọn Việt Nam làm điểm đến. Kết quả này phản ánh nỗ lực của Chính phủ trong việc giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, cải thiện môi trường đầu tư - kinh doanh, đồng thời thể hiện niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp và nhà đầu tư quốc tế vào triển vọng phát triển dài hạn của nền kinh tế Việt Nam. FDI tiếp tục là điểm sáng, đóng góp quan trọng cho tăng trưởng, xuất khẩu, tạo việc làm và chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong năm 2025.

- Từ năm 2026, Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, nhiều ý kiến cho rằng vai trò của vốn FDI càng trở nên quan trọng, nhất là việc thu hút FDI vào các lĩnh vực mới như hạ tầng số, công nghệ cao, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo... Quan điểm của ông về vấn đề này như thế nào?

- Tôi hoàn toàn đồng tình với nhận định cho rằng vai trò của FDI sẽ ngày càng quan trọng trong giai đoạn tới. Khi Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới, với mục tiêu tăng trưởng nhanh nhưng bền vững, dựa nhiều hơn vào năng suất, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo, việc thu hút FDI không thể chỉ chạy theo số lượng mà phải chuyển mạnh sang chất lượng.

Các lĩnh vực như hạ tầng số, công nghệ cao, công nghiệp bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, công nghiệp xanh và kinh tế tuần hoàn sẽ là những trụ cột của tăng trưởng trong tương lai. Thu hút được các tập đoàn đa quốc gia hàng đầu đầu tư vào các lĩnh vực này không chỉ mang lại nguồn vốn, mà còn giúp Việt Nam tiếp cận công nghệ tiên tiến, phương thức quản trị hiện đại, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. FDI trong giai đoạn tới cần được định hướng rõ ràng theo mục tiêu phát triển bền vững, gắn với chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và nâng cao năng lực nội sinh của nền kinh tế. Nếu làm tốt, FDI sẽ trở thành đòn bẩy quan trọng, góp phần hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng cao giai đoạn 2026 - 2030 và những năm tiếp theo.

Dây chuyền sản xuất hàng may mặc tại Công ty TNHH may mặc xuất khẩu Vit Garment, Khu Công nghiệp Quang Minh (xã Quang Minh). Ảnh: Đỗ Tâm

Tháo gỡ những nút thắt

- Theo ông, Việt Nam đang có những thuận lợi và hạn chế gì trong việc thu hút FDI vào các lĩnh vực công nghệ cao và hạ tầng số?

- Về thuận lợi, Việt Nam có nhiều yếu tố nền tảng tích cực. Môi trường chính trị - xã hội ổn định, định hướng phát triển nhất quán, cùng với quá trình hội nhập quốc tế sâu rộng thông qua các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới là những lợi thế quan trọng. Hệ thống pháp luật liên quan đến đầu tư, trong đó có Luật Đầu tư, đã được sửa đổi theo hướng tạo thuận lợi hơn cho môi trường kinh doanh, đặc biệt đối với nhà đầu tư nước ngoài. Đáng chú ý, các nghị quyết quan trọng của Đảng về phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, hội nhập quốc tế, hoàn thiện thể chế và phát triển kinh tế tư nhân đã bước đầu phát huy tác động tích cực, tạo niềm tin cho khối doanh nghiệp FDI.

Bên cạnh đó, Việt Nam có thị trường gần 100 triệu dân, lực lượng lao động trẻ, năng động, khả năng tiếp thu nhanh công nghệ mới. Chính phủ cũng thể hiện quyết tâm cao trong thúc đẩy chuyển đổi số, phát triển kinh tế số, kinh tế xanh và đổi mới sáng tạo, qua đó mở ra không gian phát triển mới cho các nhà đầu tư chiến lược.

Tuy nhiên, cần thẳng thắn nhìn nhận những hạn chế. Hạ tầng kỹ thuật, nhất là hạ tầng số, hạ tầng năng lượng và logistics, dù đã được cải thiện nhưng vẫn chưa theo kịp yêu cầu của các dự án công nghệ cao quy mô lớn. Chất lượng nguồn nhân lực, đặc biệt là nhân lực trình độ cao trong các lĩnh vực như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, còn thiếu và chưa đồng đều. Ngoài ra, thủ tục hành chính ở một số lĩnh vực, địa phương vẫn còn phức tạp, cơ chế phối hợp chưa thật sự thông suốt. Đây là những “nút thắt” cần tiếp tục được tháo gỡ.

- Vậy, để thu hút mạnh mẽ hơn dòng vốn FDI vào các lĩnh vực mới, Việt Nam cần tập trung vào những giải pháp gì, thưa ông?

- Trước hết, cần đầu tư mạnh mẽ vào đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Việt Nam đã đặt mục tiêu đào tạo khoảng 50.000 kỹ sư, nhà nghiên cứu và cán bộ trình độ cao cho ngành công nghiệp bán dẫn trong những năm tới. Để đạt được mục tiêu này, các cơ sở đào tạo cần tăng cường liên kết với doanh nghiệp, đào tạo theo nhu cầu thực tiễn của thị trường.

Tiếp đến, cần hoàn thiện hệ thống chính sách ưu đãi đặc thù cho các dự án công nghệ cao, không chỉ về thuế mà còn về đất đai, tín dụng và cam kết môi trường kinh doanh ổn định, minh bạch; tiếp tục đẩy mạnh đầu tư phát triển hạ tầng, nhất là hạ tầng số, mạng internet tốc độ cao và trung tâm dữ liệu - nền tảng thiết yếu cho các dự án công nghệ. Ngoài ra, cải cách thủ tục hành chính mạnh mẽ hơn, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong giải quyết thủ tục cho nhà đầu tư, xây dựng cơ chế “một cửa” thực sự hiệu quả, rút ngắn thời gian cấp phép và triển khai dự án cũng là giải pháp quan trọng.
Cuối cùng, cần phát triển hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ, khuyến khích doanh nghiệp trong nước nâng cao năng lực để tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn đa quốc gia. Điều này không chỉ giúp gia tăng giá trị trong nước mà còn nâng cao hiệu quả lan tỏa của FDI đối với nền kinh tế.

Tôi tin rằng, với quyết tâm chính trị cao và hành động quyết liệt, Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành điểm đến hấp dẫn của làn sóng FDI thế hệ mới, qua đó góp phần quan trọng vào mục tiêu tăng trưởng nhanh và bền vững của đất nước.

- Trân trọng cảm ơn ông!

Hương Bình (thực hiện)