Tiến tới Đại hội lần thứ XIV của Đảng: Đổi mới mô hình phát triển - quyết sách định tương lai

Tổng Bí thư Tô Lâm, Chủ tịch nước Lương Cường; Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính; Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và các đại biểu tới dự hội nghị trực tuyến toàn quốc tổng kết công tác năm 2025, triển khai công tác năm 2026 của Chính phủ và chính quyền địa phương, ngày 08/01/2026. Ảnh: Lâm Hiển

"Không thể tiếp tục vận hành theo quán tính cũ”

Sau bốn thập niên đổi mới, đất nước ta đã đạt được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử. Quy mô nền kinh tế được mở rộng, đời sống nhân dân không ngừng được cải thiện, vị thế quốc tế của Việt Nam ngày càng được nâng cao. Tuy nhiên, cùng với những thành tựu đó, mô hình phát triển hiện nay cũng đã bộc lộ rõ những giới hạn. Các động lực tăng trưởng truyền thống suy giảm; năng suất lao động, chất lượng tăng trưởng và năng lực cạnh tranh còn hạn chế; dư địa phát triển theo chiều rộng ngày càng thu hẹp. Trong khi đó, bối cảnh quốc tế và khu vực đang biến đổi nhanh, phức tạp, đòi hỏi năng lực thích ứng và sức cạnh tranh cao hơn nhiều so với giai đoạn trước.

Tại Hội nghị tổng kết công tác của Chính phủ và chính quyền địa phương vừa qua, Tổng Bí thư Tô Lâm đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu “không thể tiếp tục vận hành theo quán tính cũ”, mà phải “đổi mới căn bản tư duy phát triển, phương thức quản trị và phân bổ nguồn lực, phân cấp, phân quyền mạnh mẽ, với cải cách đủ sâu, đủ mạnh, đủ quyết liệt”. Đây là yêu cầu tất yếu của giai đoạn phát triển mới.

Tổng Bí thư Tô Lâm phát biểu tại Hội nghị trực tuyến toàn quốc tổng kết công tác năm 2025, triển khai công tác năm 2026 của Chính phủ và chính quyền địa phương, ngày 08/01/2026. Ảnh: Lâm Hiển

Tổng Bí thư đồng thời nhấn mạnh, trong giai đoạn tới, phải đặt nâng cao năng suất, chất lượng nguồn nhân lực, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo vào trung tâm chiến lược phát triển, coi đây là điều kiện then chốt để vượt bẫy thu nhập trung bình và duy trì tăng trưởng cao, bền vững. Cách đặt vấn đề này cho thấy một sự chuyển dịch rõ ràng trong tư duy phát triển: từ dựa chủ yếu vào khai thác nguồn lực sẵn có sang dựa vào tri thức, công nghệ và năng lực sáng tạo.

Thực tiễn thời gian qua cho thấy định hướng đó đã tạo ra nhiều chuyển động cụ thể. Khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được triển khai quyết liệt hơn; hệ thống chính sách từng bước được hoàn thiện; hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia dần hình thành với sự tham gia rõ nét hơn của Nhà nước, doanh nghiệp, các cơ sở nghiên cứu, viện, trường.

Đặc biệt, tư duy phát triển đã có sự chuyển dịch quan trọng: từ các hoạt động rời rạc, manh mún sang cách tiếp cận có tổ chức, có điều phối ở tầm quốc gia. Việc Trung tâm Đổi mới sáng tạo quốc gia và Trung tâm Dữ liệu quốc gia đi vào hoạt động là minh chứng rõ nét cho sự thay đổi này, cho thấy sự điều chỉnh căn bản trong tổ chức và huy động nguồn lực phát triển: từ hỗ trợ dàn trải sang tập trung có trọng tâm, trọng điểm; từ khuyến khích chung chung sang đầu tư cho các lĩnh vực công nghệ mới, công nghệ lõi - những lĩnh vực quyết định năng lực cạnh tranh dài hạn và vị thế của nền kinh tế trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Tổng Bí thư Tô Lâm phát biểu tại Hội nghị trực tuyến toàn quốc tổng kết công tác năm 2025, triển khai công tác năm 2026 của Chính phủ và chính quyền địa phương, ngày 08/01/2026. Ảnh: Lâm Hiển

Những kết quả bước đầu cũng được phản ánh qua các chỉ số quốc tế. Năm 2025, Việt Nam xếp hạng 44/139 về chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu. Chuyển đổi số gắn với cải cách hành chính được thúc đẩy theo hướng lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm; xây dựng Chính phủ số, công dân số, xã hội số từng bước đi vào thực chất. Đề án 06 về dữ liệu dân cư và định danh điện tử không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội cụ thể, với mức tiết kiệm khoảng 3.000 tỷ đồng chi phí xã hội mỗi năm, mà quan trọng hơn, đã đặt nền móng cho phương thức quản trị hiện đại, minh bạch và hiệu quả hơn.

Mệnh lệnh cải cách mang tính hệ thống

Tuy nhiên, như Tổng Bí thư Tô Lâm đã thẳng thắn chỉ ra, các kết quả đạt được mới ở giai đoạn đầu và chưa tạo ra sự lan tỏa đồng đều. Chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo còn thiếu chiều sâu; hiệu quả chưa tương xứng với tiềm năng. “Thách thức cốt lõi của giai đoạn tới không phải là thiếu nguồn lực hay những biến động từ bên ngoài, mà nằm ở chất lượng thể chế, năng lực thực thi và sức sống của mô hình phát triển”.

Quang cảnh Hội nghị trực tuyến toàn quốc tổng kết công tác năm 2025, triển khai công tác năm 2026 của Chính phủ và chính quyền địa phương, ngày 08/01/2026. Ảnh: Lâm Hiển

Đây chính là điểm nghẽn lớn nhất cần được tháo gỡ nếu muốn chuyển đổi mô hình phát triển một cách thực chất, bền vững. Yêu cầu của Tổng Bí thư về chuyển mạnh từ tạo nền tảng sang tăng tốc về chất lượng và quy mô; từ xử lý tình huống sang cải cách căn cơ; từ điều hành ngắn hạn sang kiến tạo động lực dài hạn, vì thế, không chỉ là định hướng điều hành mà là một mệnh lệnh cải cách mang tính hệ thống. Mệnh lệnh này đòi hỏi phải được quán triệt sâu sắc và chuyển hóa thành hành động cụ thể, quyết liệt của cả hệ thống chính trị, từ Trung ương đến cơ sở.

Năm 2026 - năm đầu tiên triển khai Nghị quyết Đại hội XIV và Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026 - 2030 có ý nghĩa quan trọng định hình mô hình phát triển và quỹ đạo tăng trưởng dài hạn của đất nước. Mục tiêu tăng trưởng GDP từ 10% trở lên đặt ra áp lực rất lớn và càng cho thấy đổi mới mô hình phát triển không phải là một lựa chọn chính sách, mà là con đường tất yếu để đất nước phát triển nhanh và bền vững trong kỷ nguyên mới.

Để đổi mới mô hình phát triển, cùng với các quyết sách của Đảng, đòi hỏi Quốc hội phải thực hiện hiệu quả nhất vai trò "kiến trúc sư" thể chế, chủ động, kịp thời thể chế hóa Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, các Nghị quyết về đổi mới mô hình phát triển, giải pháp chiến lược để thúc đẩy tăng trưởng 2 con số gắn với xác lập mô hình tăng trưởng mới, bảo đảm sự thống nhất giữa Nghị quyết của Đảng và hệ thống pháp luật. Hoạt động lập pháp cần tiếp tục đổi mới mạnh mẽ theo hướng kiến tạo phát triển; giám sát tập trung vào chất lượng thể chế và hiệu quả thực thi; các quyết định phân bổ nguồn lực quốc gia phải được xem xét dưới góc độ tác động dài hạn đối với năng suất và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Trước thềm Đại hội lần thứ XIV, những thông điệp của Tổng Bí thư Tô Lâm tại Hội nghị tổng kết công tác của Chính phủ và chính quyền địa phương thúc giục toàn hệ thống chính trị phải đổi mới tư duy và hành động, kiên quyết từ bỏ những lối mòn cũ để kiến tạo mô hình phát triển mới - nơi tăng trưởng không chỉ nhanh hơn, mà phải bền vững hơn, dựa trên tri thức, đổi mới sáng tạo và sức mạnh nội sinh của nền kinh tế.

Quỳnh Chi