Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến dự Phiên họp Thường trực Hội đồng Dân tộc mở rộng

Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Lâm Văn Mẫn chủ trì Phiên họp.

Toàn cảnh Phiên họp

Tham dự có: Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng Dân tộc Hoàng Duy Chinh, các Phó Chủ tịch Hội đồng Dân tộc, các ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Hội đồng Dân tộc, đại diện Thường trực các Ủy ban của Quốc hội.

Về phía Chính phủ có: Thứ trưởng Bộ Tài chính Tạ Anh Tuấn.

Thống nhất cách quản lý, phân bổ nguồn lực và tổ chức thực hiện

Phát biểu chỉ đạo Phiên họp, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến nêu rõ, việc “nghiên cứu, xây dựng Chương trình mục tiêu quốc gia tổng thể trên cơ sở tích hợp thực chất các Chương trình mục tiêu quốc gia hiện nay” nhằm khắc phục triệt để tình trạng dàn trải, trùng lặp về đối tượng, địa bàn thụ hưởng, sự phân tán đầu mối quản lý và đổi mới căn bản, thực chất phương thức quản lý, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực của các chương trình mục tiêu quốc gia.

Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến phát biểu chỉ đạo tại Phiên họp

Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội lưu ý, cần thống nhất nhận thức, tư duy và hành động: tích hợp 4 Chương trình thành 1 Chương trình tổng thể, chủ yếu là thống nhất cách quản lý, phân bổ nguồn lực và tổ chức thực hiện, chứ không phải bỏ hoặc làm giảm mục tiêu của từng Chương trình.

Do đó, việc tích hợp cần tập trung vào 6 nội dung chính: gộp đầu mối quản lý và điều phối; rà soát, sắp xếp lại các dự án và chính sách có nội dung giao thoa; phân bổ nguồn lực tập trung theo địa bàn và nhu cầu thực tế; đầu tư đồng bộ đạt mục tiêu chung trên cùng một địa bàn; phân cấp mạnh cho địa phương; quản lý theo kết quả đầu ra (phải có bộ tiêu chí đánh giá kết quả đầu ra).

Trên cơ sở chủ trương, quan điểm của Đảng, quy định của pháp luật và kinh nghiệm hoạt động thực tiễn, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội đề nghị cơ quan soạn thảo, cơ quan chủ trì thẩm tra lưu tâm nghiên cứu một số vấn đề như: việc tích hợp các Chương trình mục tiêu quốc gia thực chất là xây dựng 1 Chương trình quốc gia tổng thể (mới), có cần có báo cáo của Hội đồng thẩm định Nhà nước không?

Khi tổng kết các Chương trình mục tiêu quốc gia đã thực hiện, nhiều ý kiến cho rằng: phân bổ vốn sự nghiệp lớn, trùng lắp, giao thoa, không rõ hiệu quả… Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội đặt vấn đề, khi tích hợp 4 Chương trình này phải giảm nguồn vốn sự nghiệp, tăng vốn đầu tư; vậy có thể tách phần đã thực hiện chính sách dân tộc ra khỏi Chương trình mục tiêu quốc gia được không.

Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến phát biểu

Một trong những nguyên nhân khi giải ngân nguồn vốn đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia chậm, khó khăn là do có quá nhiều văn bản hướng dẫn chồng chéo, phù hợp với địa phương này lại không phù hợp với địa phương khác… Do vậy, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội cho rằng, "khi thiết kế cơ chế vận hành Chương trình mục tiêu này có thể “làm đơn giản hóa những vấn đề phức tạp”, chứ đừng phức tạp hóa những vấn đề đơn giản".

Về phân cấp, phân quyền, quán triệt quan điểm “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội đề nghị phân cấp triệt để (cái gì cấp tỉnh làm được, cấp xã làm được) thì bộ, ngành không làm; cắt giảm tối đa các thủ tục hành chính; chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm; từ đúng thủ tục quy trình, sang người dân được thụ hưởng, tham gia.

“Chúng ta vừa thực hiện tích hợp 4 chương thành một Chương trình mục tiêu quốc gia tổng thể, vừa phải đẩy nhanh tiến độ thực hiện các chương trình, giải ngân trong kế hoạch 2026. Do vậy, cần thiết kế điều khoản chuyển tiếp sát thực tiễn”, Phó Chủ tịch Thường trực nhấn mạnh.

Tích hợp phải thực chất, không để mất tính đặc thù của chính sách dân tộc

Trước đó, trình bày Tờ trình của Chính phủ, Thứ trưởng Bộ Tài chính Tạ Anh Tuấn nhấn mạnh sự cần thiết của việc thống nhất các Chương trình mục tiêu quốc gia và đề xuất giải pháp tổ chức lại theo nhóm vấn đề cần giải quyết. Theo đó, Chương trình mục tiêu quốc gia tổng thể sẽ tích hợp 4 Chương trình mục tiêu quốc gia hiện hành về phát triển văn hóa; giáo dục và đào tạo; xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo, phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển thành Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026 - 2035 và Chương trình mục tiêu quốc gia chung để giải quyết các mục tiêu về an ninh, an toàn xã hội, phòng, chống tội phạm trên cơ sở thống nhất chương trình về phòng, chống ma túy với chương trình phòng, chống tội phạm.

Trình bày dự thảo Báo cáo thẩm tra sơ bộ Tờ trình của Chính phủ, Phó Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Trần Thị Hoa Ry nêu rõ, Thường trực Hội đồng Dân tộc cơ bản tán thành sự cần thiết thống nhất các chương trình mục tiêu quốc gia nhằm đổi mới phương thức quản lý, khắc phục tình trạng chồng chéo và tăng tính chủ động, trách nhiệm cho địa phương.

Phó Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Trần Thị Hoa Ry trình bày dự thảo Báo cáo thẩm tra sơ bộ Tờ trình của Chính phủ

Tuy nhiên, Thường trực Hội đồng Dân tộc nhấn mạnh việc tích hợp phải thực chất, không cộng gộp cơ học; phải kế thừa, bảo đảm hoàn thành các mục tiêu Quốc hội đã quyết định, không làm thu hẹp phạm vi, đối tượng, mức độ ưu tiên thụ hưởng và không làm mất tính đặc thù của chính sách dành cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Về sự chưa thống nhất trong cơ cấu nguồn vốn, dự thảo báo cáo thẩm tra sơ bộ chỉ rõ, tổng nguồn lực của Chương trình giai đoạn 2026 - 2030 được xác định là 808.558 tỷ đồng. Riêng ngân sách Trung ương là 345.000 tỷ đồng (gồm 244.200 tỷ đồng vốn đầu tư công và 100.800 tỷ đồng kinh phí thường xuyên). Tuy nhiên, hồ sơ Chính phủ đề xuất định hướng 75% vốn đầu tư công, 25% kinh phí thường xuyên; còn dự thảo Nghị quyết của Chính phủ lại ghi 260.000 tỷ đồng vốn đầu tư công và 85.000 tỷ đồng kinh phí thường xuyên.

Phó Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Cao Thị Xuân phát biểu

Thường trực Hội đồng Dân tộc đề nghị phải thống nhất số liệu, đồng thời đánh giá kỹ tác động của việc giảm kinh phí thường xuyên đối với hỗ trợ trực tiếp, sinh kế, giáo dục, y tế, văn hóa, đào tạo nghề, nâng cao năng lực và chính sách đặc thù vùng dân tộc thiểu số và miền núi.

Tại Phiên họp, các đại biểu đề nghị Chính phủ cần bổ sung báo cáo đánh giá hiệu quả 4 Chương trình mục tiêu quốc gia hiện hành, đánh giá khả năng giải ngân, tỷ lệ hấp thụ vốn, đặc biệt là chất lượng cán bộ khi tích hợp thành một Chương trình mục tiêu quốc gia hoàn toàn mới. Đặc biệt, cần xác định đầu mối điều phối Chương trình mục tiêu quốc gia, cần làm rõ bộ nào chủ trì, bộ nào phối hợp, cơ chế trách nhiệm ra sao và hết sức cân nhắc khi tích hợp Chương trình mục tiêu quốc gia phải có cách làm linh hoạt, hiệu quả, nhưng không trái với quy định của pháp luật.

Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Lâm Văn Mẫn phát biểu kết luận nội dung thảo luận

Kết luận nội dung thảo luận, Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Lâm Văn Mẫn đề nghị Chính phủ chỉ đạo các bộ, ngành tiếp thu tối đa ý kiến của Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến và các đại biểu; tiếp tục rà soát mục tiêu, nhiệm vụ, các chính sách của Chương trình; làm rõ nội dung giữ nguyên, tích hợp, chuẩn hóa, chuyển sang nhiệm vụ thường xuyên hoặc chấm dứt, bảo đảm tránh trùng lặp nhiệm vụ, dự án, không làm thu hẹp, bỏ sót hoặc làm sai lệch các mục tiêu cốt lõi của các Chương trình đã đề ra.