Phở Hà Nội, vừa xa đã nhớ

Kỷ niệm những lần nhớ… phở

Không phải ngày nào tôi cũng điểm tâm bằng phở, nhưng khi xa thành phố mới mấy ngày, tôi đã rất nhớ và thèm được ăn một bát phở Hà Nội. Phở không chỉ duy nhất Thủ đô mới có, nhưng nếu bạn là người Hà Nội, đã quen với cách chế biến nước dùng của người Tràng An, thì khi ăn một bát phở ở tỉnh, thành phố khác cũng khó có thể thỏa mãn vị giác của mình.

Mỗi vùng miền có một cách chế biến phở riêng, nhưng với tôi, phở Hà Nội vẫn có sức hấp dẫn rất riêng. Đó là thứ nước dùng trong, thanh, có hương thơm thoang thoảng của quế, hồi, thảo quả; là những lát thịt bò thái mỏng, mềm ngọt; là chút hành lá, rau thơm xanh mướt điểm trên mặt bát phở nóng hổi. Tất cả hòa quyện với nhau vừa đủ để người ăn cảm nhận sự cái tinh tế trong cách nấu nướng của người Hà Nội.

Xa Hà Nội nhớ phở đã đành, nhưng ngay cả khi đang sống ở Hà Nội, tôi cũng trải qua những quãng thời gian nhớ, thèm được ăn một bát phở. Đó là thời kỳ bao cấp, khi đời sống người dân còn nhiều khó khăn. Buổi sáng, có được bát cơm nguội chan nước mắm ăn để đi học đã đủ ấm lòng, làm gì có điều kiện được ăn một tô phở. Thế hệ chúng tôi sinh ra đã qua cái thời ngồi ăn phở gánh quanh bờ hồ Hoàn Kiếm, hay phố cổ Hà Nội như miêu tả của cụ Thạch Lam hay cụ Nguyễn Tuân.

Chúng tôi chỉ ước ao được ăn một bát phở tại cửa hàng mậu dịch - người ta gọi đó là “phở không người lái”. Nhưng ngay cả một bát phở dù ít thịt đi chăng nữa, thì được húp chút nước nóng hổi có hương vị thơm lừng, sóng sánh váng mỡ bò đã là niềm hạnh phúc đối với lũ trẻ chúng tôi.

Gọi là “phở không người lái” bởi bánh phở và nước dùng là chính, thịt thà chẳng được bao nhiêu. Thế nhưng, với những đứa trẻ lớn lên trong cảnh thiếu thốn, ngay cả một bát phở ít thịt cũng là món ăn đáng mơ ước. Cái ngon khi ấy không chỉ nằm ở hương vị của phở, mà còn ở sự hiếm hoi của một món ăn mà lâu lắm không có cơ hội được thưởng thức.

Mỗi vùng miền có một cách chế biến phở riêng, nhưng với tôi, phở Hà Nội vẫn có sức hấp dẫn rất riêng

Có lần chỉ bị ốm sơ sơ, nhưng do lâu không được ăn phở, thèm quá, tôi bảo mẹ đau họng không nuốt nổi cơm. Mẹ biết những lúc như thế thì phở là liều thuốc thần tiên nhất. Nhà đông anh em, nếu mua riêng cho riêng mình tôi thì chẳng đành lòng, thế là mẹ mang cặp lồng ra mậu dịch mua 2 tô phở bò. Tôi vẫn nhớ cái cảnh mẹ mang phở về nhà, rồi cẩn thận san thành 2 phần.

Một bát được dành riêng cho tôi có nhiều thịt, bát còn lại mẹ đổ ra chiếc tô to tráng men Trung Quốc, pha thêm nước sôi, cho thêm mỳ chính để cả nhà cùng ăn với cơm nguội. Bây giờ, khi đã có điều kiện để thưởng thức phở bất cứ lúc nào, tôi vẫn không thể quên bữa ăn ấy. Thứ nước phở được pha loãng, những sợi bánh phở ít ỏi và bát cơm nguội của ngày xưa dường như vẫn còn nguyên trong ký ức.

Một lần khác, tôi nhớ phở da diết khi Hà Nội giãn cách xã hội để phòng chống dịch Covid-19. Tất cả các hàng quán đều tạm đóng cửa và phở cũng không ngoại lệ. Mặc dù gia đình tôi luôn có những gói phở ăn liền, nhưng làm sao có thể so sánh được với phở quán.

Những ngày giãn cách, Hà Nội vắng vẻ khác thường, nhịp sống bị gián đoạn. Khi ấy, người ta mới nhận ra những điều bình dị vốn được coi là đương nhiên lại đáng quý biết bao. Một buổi sáng được thong thả ra quán ăn, được ngồi bên những người thân quen, được gọi một bát phở nóng và trò chuyện đôi ba câu tưởng chừng chẳng có gì đặc biệt, hóa ra lại là niềm vui mà không phải lúc nào cũng có được.

Đến khi Hà Nội vừa bỏ giãn cách xã hội, việc đầu tiên tôi làm sáng hôm đó là tới quán phở quen thuộc. Dù vẫn phải hạn chế theo quy định “5K”, nhưng những người đến ăn dường như có chung tâm trạng vừa vui mừng vì được ra đường, vừa háo hức khi lại được thưởng thức món ăn quen thuộc sau những ngày dài ở nhà. Bát phở đầu tiên được ăn sau thời gian giãn cách chưa bao giờ ngon đến thế.

Niềm tự hào ẩm thực Thủ đô

Trong số những món ăn ngon của Thủ đô, phở luôn là món được nhiều người ưa thích, từ du khách trong nước đến bạn bè quốc tế. Người Hà Nội tinh tế trong ăn uống nên hương vị phở cũng mang một nét riêng. Tất nhiên, mỗi hàng phở lại có bí quyết làm nên thương hiệu riêng. Và có lẽ những bí quyết đó không phải vừa miệng cho tất cả thực khách, bởi ai cũng chọn cho mình một quán phở hợp khẩu vị nhất.

Khách du lịch nước ngoài thưởng thức phở Hà Nội

Ngoài phở bò truyền thống, người Hà Nội còn phát triển thêm phở gà, cũng được du khách xa gần yêu thích. Thịt gà mềm, da vàng óng, nước dùng trong và thơm, đôi khi chỉ cần thêm chút lá chanh thái nhỏ cũng đủ làm dậy lên hương vị khó quên. Sự xuất hiện của phở gà cho thấy phở không phải một công thức bất biến mà vẫn có thể được sáng tạo, biến đổi để đáp ứng nhu cầu của thực khách.

Chính sự nổi tiếng của phở Hà Nội đã khiến những quán phở mang tên Hà Nội xuất hiện ở nhiều tỉnh, thành phố lớn trên cả nước, thậm chí có những thương hiệu đã vươn ra nước ngoài. Điều ấy cho thấy phở đã vượt khỏi phạm vi món ăn địa phương để trở thành đại diện tiêu biểu cho ẩm thực Hà Nội.

Với du khách nước ngoài, thưởng thức một bát phở là cơ hội để cảm nhận phần nào văn hóa ăn uống của người Việt. Với người Việt xa quê, phở đôi khi còn là hương vị gợi nhắc về gia đình, quê hương và những ngày tháng đã qua.

Thật vui khi phở Hà Nội được đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đó không chỉ là niềm vinh dự, tự hào của người dân Thủ đô, mà còn là sự ghi nhận đối với một món ăn đã đi cùng đời sống của biết bao thế hệ.

Qua thời gian, những hàng phở có thể đổi thay, từ gánh phở rong đến những quán phở phục vụ theo phong cách nhà hàng với cửa kính và máy lạnh… Nhưng sức hấp dẫn của bát phở cốt lõi vẫn nằm ở sự hòa quyện giữa hương vị và ký ức.

Có lẽ vì vậy, một số quán phở đã giúp thực khách tìm lại cảm giác ấy bằng cách bán phở ăn kèm với cơm nguội. Hoặc cũng có những quán phở thu hút khách bằng cái tình của người Hà Nội với những “bát phở treo” đầy nhân văn cho những người có hoàn cảnh khó khăn…

Như vậy, phở không chỉ là một món ăn, một đặc sản của Hà Nội, mà còn mang chiều sâu văn hóa của đất kinh kỳ. Hy vọng rằng, dù thời gian trôi đi, Hà Nội đổi thay từng ngày, phở vẫn giữ được cốt cách riêng, để mỗi bát phở kể tiếp câu chuyện văn hóa của người Hà Nội hôm nay và mai sau.