Phó Thủ tướng: Đưa trọng tâm hoạt động giám sát xuống cấp tỉnh, cấp xã

Tăng cường phối hợp giữa Chính phủ và Quốc hội trong hoạt động giám sát

Sáng 30/7, phát biểu tại Diễn đàn của Quốc hội về hoạt động giám sát năm 2026, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu khẳng định, Diễn đàn giám sát của Quốc hội được tổ chức năm thứ hai liên tiếp là một sáng kiến quan trọng, thể hiện sự đồng hành của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội với Chính phủ trong việc hoàn thiện thể chế, chính sách pháp luật và nâng cao hiệu lực quản trị quốc gia.

Cũng theo Phó Thủ tướng, giám sát tối cao là một trong ba chức năng hiến định của Quốc hội, là cơ chế quan trọng trong kiểm soát quyền lực và đảm bảo sự minh bạch, trách nhiệm và hiệu quả của nền quản trị quốc gia trong tổng thể mô hình Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

“Chính phủ đánh giá rất cao những kết quả và bước đổi mới rõ nét trong hoạt động giám sát của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội, các Đoàn đại biểu Quốc hội và của các vị đại biểu Quốc hội”, Phó Thủ tướng nói.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu khai mạc Diễn đàn.

Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu phát biểu tại Diễn đàn.

Điểm lại những kết quả từ hoạt động giám sát của Quốc hội trong thời gian qua, Phó Thủ tướng cho biết: trước hết, nội dung giám sát ngày càng có trọng tâm, trọng điểm, bám sát vấn đề chiến lược, cấp bách và những điểm nghẽn của đất nước.

Thứ hai, phương thức giám sát tiếp tục được đổi mới theo hướng toàn diện, linh hoạt và thực chất hơn.

Thứ ba, hoạt động giám sát ngày càng gắn chặt với việc hoàn thiện thể chế và tháo gỡ các điểm nghẽn trong tổ chức thực hiện. Nhiều nội dung kiến nghị đã được tiếp thu, thể chế hóa, góp phần hoàn thiện chính sách pháp luật, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước và hiệu quả tổ chức thi hành pháp luật.

”Những kết quả trên cho thấy hoạt động giám sát của Quốc hội đang chuyển mạnh từ phát hiện, kiến nghị sang theo dõi và thúc đẩy giải quyết đến cùng; từ xem xét quy trình sang đánh giá kết quả và tác động của chính sách. Qua đó, hoạt động giám sát đã hỗ trợ thiết thực cho công tác chỉ đạo, điều hành của Chính phủ, góp phần hoàn thiện thể chế, nâng cao kỷ luật, kỷ cương, trách nhiệm giải trình và hiệu quả phục vụ người dân và doanh nghiệp”, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu nhấn mạnh.

Đưa trọng tâm giám sát xuống cấp tỉnh, cấp xã

Năm 2026 là năm đầu triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2026-2030 và Nghị quyết số 19-NQ/TW của Trung ương về đổi mới mô hình phát triển đất nước. Bối cảnh mới đặt ra yêu cầu cao hơn đối với việc hoàn thiện thể chế, tổ chức thi hành pháp luật và nâng cao năng lực quản trị quốc gia.

Trước yêu cầu đó, Chính phủ kiến nghị Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội quan tâm nghiên cứu một số giải pháp để nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác giám sát trong giai đoạn tới: chuyển mạnh trọng tâm giám sát sang khâu tổ chức thi hành pháp luật, vốn là một trong những điểm nghẽn lớn nhất hiện nay; tăng cường khảo sát, giám sát, đánh giá việc thực thi chính sách, pháp luật tại cấp tỉnh và cấp xã - nơi trực tiếp giải quyết phần lớn công việc của người dân và doanh nghiệp.

“Trong điều kiện vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cần giám sát đồng thời cả việc giao nhiệm vụ và các điều kiện đảm bảo thực hiện (bao gồm thể chế, nhân lực, tài chính, cơ sở dữ liệu, hạ tầng số và năng lực quản trị). Q ua đó, kịp thời phát hiện tình trạng phân cấp nhưng không phân bổ đủ nguồn lực, cấp dưới được giao quyền nhưng không đủ khả năng thực hiện, hoặc cấp trên buông lỏng kiểm tra, hậu kiểm”, Phó Thủ tướng Chính phủ phát biểu.

Ngoài ra, Phó Thủ tướng đề xuất, các kết luận giám sát của Quốc hội cần gắn với mục tiêu, trách nhiệm, thời hạn và kết quả giải quyết. Làm rõ trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát, đảm bảo quyền lực được thực thi đúng thẩm quyền và đúng pháp luật.

Cuối cùng, hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa giám sát của Quốc hội, Hội đồng nhân dân với thanh tra, kiểm tra, kiểm toán và hoạt động quản lý của Chính phủ. Đồng thời, tạo điều kiện để người dân, doanh nghiệp, hiệp hội, chuyên gia, các nhà khoa học tham gia cung cấp thông tin, phản biện và đánh giá độc lập; phản ánh từ thực tiễn phải trở thành một nguồn dữ liệu quan trọng để lựa chọn nội dung giám sát và kiểm chứng kết quả thực hiện chính sách và pháp luật.

Các đại biểu tham dự Diễn đàn.

Tại Diễn đàn, đề xuất một số giải pháp để nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động giám sát, GS.TS. Phan Trung Lý, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội kiến nghị, cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật điều chỉnh việc thực hiện các nghị quyết, kết luận và kiến nghị giám sát theo hướng đầy đủ, đồng bộ, khả thi và có tính cưỡng chế cao hơn.

Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân năm 2025 đã có những bước tiến quan trọng trong việc xác định trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát; quy định về theo dõi, đôn đốc và xem xét việc thực hiện kết luận, kiến nghị giám sát. Tuy nhiên, nhiều nội dung vẫn cần được tiếp tục cụ thể hóa để bảo đảm tính thực thi trên thực tế. Trọng tâm là phải chuyển từ tư duy “giám sát để kiến nghị” sang tư duy “giám sát để tạo ra sự thay đổi thực chất trong quản trị quốc gia”.

Bên cạnh đó, GS.TS. Phan Trung Lý đề xuất xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về thực hiện kết luận, kiến nghị giám sát. Bởi trong điều kiện chuyển đổi số quốc gia và xây dựng Quốc hội số, việc hình thành cơ sở dữ liệu quốc gia về thực hiện kết luận, kiến nghị giám sát là yêu cầu cấp thiết.

Ngoài ra, áp dụng cơ chế đánh giá theo kết quả đầu ra. Một trong những hạn chế hiện nay là việc đánh giá kết quả thực hiện kiến nghị giám sát còn thiên về hình thức, chú trọng báo cáo quá trình hơn là kết quả cuối cùng. Vì vậy, cần chuyển mạnh sang cơ chế quản trị công hiện đại dựa trên kết quả đầu ra. Theo đó, mỗi kết luận hoặc kiến nghị giám sát phải được lượng hóa bằng các mục tiêu cụ thể, các chỉ số đánh giá rõ ràng, thời hạn thực hiện xác định và sản phẩm đầu ra có thể kiểm chứng được.

“Tăng cường trách nhiệm của người đứng đầu. Kinh nghiệm thực tiễn cho thấy, ở đâu người đứng đầu quyết liệt, ở đó các kết luận, kiến nghị giám sát được thực hiện nghiêm túc và hiệu quả hơn. Do vậy, cần xác lập rõ nguyên tắc người đứng đầu cơ quan, tổ chức phải chịu trách nhiệm chính về kết quả thực hiện các nghị quyết, kết luận và kiến nghị giám sát thuộc phạm vi quản lý của mình. Trách nhiệm này phải được thể hiện không chỉ về mặt chính trị mà còn về mặt hành chính và pháp lý”, GS.TS Phan Trung Lý đề xuất thêm.