Phó Thủ tướng: Không quốc gia nào có thể đi một mình với AI

Sáng 18/8, phát biểu tại Phiên khai mạc Diễn đàn Pháp luật ASEAN năm 2026, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu nhấn mạnh yêu cầu hợp tác khu vực trong ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) vào xây dựng và thi hành pháp luật, đồng thời nêu 3 câu hỏi lớn, 3 nguyên tắc và 4 định hướng hợp tác.

3 câu hỏi lớn và 3 nguyên tắc trong ứng dụng AI

Phó Thủ tướng khẳng định Việt Nam xác định pháp luật là nền tảng của một xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa và phát triển. Một hệ thống pháp luật minh bạch, ổn định, dễ tiếp cận không chỉ củng cố niềm tin của người dân, doanh nghiệp mà còn tạo điều kiện để công nghệ mới được ứng dụng an toàn.

Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu phát biểu tại Phiên khai mạc Diễn đàn Pháp luật ASEAN năm 2026. Ảnh: chinhphu.vn/Thu Sa

Theo đó, AI đặt ra 3 câu hỏi lớn đối với hệ thống pháp luật mỗi quốc gia cũng như pháp luật quốc tế. Thứ nhất, pháp luật cần điều chỉnh AI như thế nào để vừa bảo vệ quyền con người, vừa không cản trở đổi mới sáng tạo? Thứ hai, AI có thể hỗ trợ ra sao để nâng cao chất lượng xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật? Thứ ba, AI có thực sự mang lại lợi ích cho người dân, doanh nghiệp và xã hội, giúp giảm thời gian, chi phí tuân thủ và nâng cao khả năng tiếp cận pháp luật hay không?

Phó Thủ tướng nhấn mạnh đây là những câu hỏi mang tính chiến lược, trong khi các thách thức về bảo mật dữ liệu, đạo đức thuật toán, an ninh mạng ngày càng vượt khỏi khả năng xử lý của một quốc gia đơn lẻ. 

"Đây là lĩnh vực không quốc gia nào có thể đi một mình, mà phải đi cùng nhau", Phó Thủ tướng nhấn mạnh.

Phó Thủ tướng cho rằng, AI chỉ là công cụ hỗ trợ, không thay thế quyền quyết định và trách nhiệm của con người. Ảnh: chinhphu.vn/Thu Sa

Đối với Việt Nam, thể chế cùng với hạ tầng và nguồn nhân lực là ba đột phá chiến lược. Phó Thủ tướng chia sẻ 3 nguyên tắc lớn. Trước hết, dữ liệu phải được xác định là nền tảng mở, bảo đảm "đúng, đủ, sạch, sống, liên thông, thống nhất, dùng chung".

Thứ hai, AI chỉ là công cụ hỗ trợ, không thay thế quyền quyết định và trách nhiệm của con người. Các ứng dụng trong soạn thảo, thẩm định, đánh giá tác động chính sách cần được kiểm soát ở mức cao nhất.

Thứ ba, phải nhận diện, phòng ngừa rủi ro và điều hướng chính sách từ sớm, từ xa, bởi dữ liệu đầu vào sai lệch hoặc bị chi phối có thể ảnh hưởng đến chất lượng vận hành và hiệu quả khuyến nghị chính sách.

4 định hướng hợp tác để ASEAN dẫn dắt

Phó Thủ tướng khẳng định Việt Nam nhất quán coi trọng vai trò trung tâm của ASEAN trong hợp tác pháp luật số. Các nguyên tắc, tiêu chuẩn, quy chuẩn về ứng dụng AI trong pháp luật và tư pháp cần được hình thành trước hết trong ASEAN, do ASEAN dẫn dắt, trên cơ sở đồng thuận và tôn trọng chủ quyền của mỗi quốc gia.

Phó Thủ tướng đề xuất 4 định hướng hợp tác lớn. Một là, xây dựng bộ nguyên tắc chung về ứng dụng AI trong công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật, trên cơ sở kế thừa Hướng dẫn của ASEAN về quản trị và đạo đức AI.

Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu cùng các đại biểu dự Phiên khai mạc Diễn đàn Pháp luật ASEAN năm 2026. Ảnh: chinhphu.vn/Thu Sa

Hai là, chia sẻ tiêu chuẩn, quy chuẩn dữ liệu pháp luật và kinh nghiệm số hóa, rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, hướng tới việc tra cứu, đối chiếu pháp luật giữa các nước ASEAN thuận lợi hơn, qua đó giảm chi phí tuân thủ cho người dân và doanh nghiệp.

Ba là, hợp tác phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực pháp luật, tư pháp, bảo đảm đội ngũ vừa am hiểu pháp luật vừa nắm vững công nghệ; đồng thời hỗ trợ về hạ tầng dữ liệu, chuyển giao công nghệ, ưu tiên các thành viên còn khó khăn.

Bốn là, duy trì các cơ chế đối thoại, tăng cường chia sẻ kinh nghiệm và kết nối mạng lưới chuyên gia trong lĩnh vực pháp luật, tư pháp.

Phó Thủ tướng đề nghị phát huy hiệu quả các cơ chế sẵn có như Nhóm làm việc về quản trị AI trong khuôn khổ Hội nghị Bộ trưởng số ASEAN và Mạng lưới An toàn AI ASEAN để triển khai các sáng kiến, dự án hợp tác cụ thể.