Phòng bệnh thay chữa bệnh - cuộc chuyển đổi lớn của y tế Việt Nam

Quang cảnh Hội thảo Khoa học "Kết hợp y học hiện đại và y học cổ truyền trong chăm sóc sức khỏe chủ động tại cộng đồng"

Lấy phòng bệnh và cộng đồng làm nền tảng

Phát biểu tại Hội thảo Khoa học "Kết hợp y học hiện đại và y học cổ truyền trong chăm sóc sức khỏe chủ động tại cộng đồng" diễn ra chiều ngày 10/8, PGS.TS. Phạm Thanh Bình, Chủ tịch Hiệp hội Tư vấn nâng cao sức khỏe Việt Nam cho rằng, việc chuyển từ tư duy chữa bệnh sang phòng bệnh chủ động, nâng cao sức khỏe là xu hướng tất yếu trong bối cảnh Việt Nam triển khai Nghị quyết 72 của Bộ Chính trị, sửa đổi Luật Phòng bệnh và Luật Dân số.

Theo bà Bình, già hóa dân số, gia tăng bệnh không lây nhiễm, biến đổi môi trường đặt ra yêu cầu mới đối với hệ thống y tế, đòi hỏi sự chung tay của toàn xã hội. Việt Nam có lợi thế khi sở hữu y học hiện đại và y học cổ truyền.

“Hai nền y học không đối lập mà bổ sung cho nhau”, bà Bình nhấn mạnh.

Kết hợp trên cơ sở khoa học và bằng chứng sẽ góp phần xây dựng hệ thống chăm sóc sức khỏe toàn diện, hiệu quả, nhất là trong phòng bệnh, phục hồi chức năng và quản lý bệnh mạn tính.

GS.TS.BS. Trịnh Thị Diệu Thường, Cục trưởng Cục Y, Dược cổ truyền (Bộ Y tế) cho biết, sau 18 năm thực hiện Chỉ thị 24 của Ban Bí thư về phát triển nền Đông y Việt Nam trong tình hình mới, cùng Kết luận số 86 của Ban Bí thư và Quyết định 1893 của Thủ tướng Chính phủ năm 2019 về phát triển y học cổ truyền, lĩnh vực y dược cổ truyền đã đạt nhiều kết quả đáng khích lệ.

Nghị quyết 72 của Bộ Chính trị về các giải pháp đột phá trong chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khỏe nhân dân tiếp tục tạo động lực mới cho lĩnh vực này. Sau sơ kết 5 năm thực hiện Quyết định 1893, Chính phủ đã ban hành Chỉ thị số 25 về phát triển y dược cổ truyền trong giai đoạn mới.

“Y học cổ truyền là một bộ phận quan trọng trong hệ thống y tế, có vai trò thiết thực trong phòng bệnh, chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khỏe nhân dân”, bà Thường nhấn mạnh.

Theo ông Đỗ Xuân Tuyên - Thứ trưởng Bộ Y tế, Nghị quyết 72 đã xác định rõ yêu cầu chuyển mạnh từ công tác khám, chữa bệnh sang phòng bệnh, lấy chăm sóc sức khỏe tại cộng đồng làm nền tảng. Đây là hướng đi cần thiết khi tỷ trọng bệnh không lây nhiễm ngày càng cao.

Muốn phòng bệnh hiệu quả, theo ông Tuyên, trước hết phải nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe ban đầu, đưa dịch vụ y tế đến gần người dân và chủ động phát hiện nguy cơ ngay từ cộng đồng. Thay vì chỉ điều trị khi bệnh đã phát sinh, ngành y tế cần tăng cường dự phòng, tư vấn và can thiệp sớm.

Một yêu cầu quan trọng của Nghị quyết 72 là người dân được khám sức khỏe định kỳ 1 năm một lần. Việc khám định kỳ không chỉ nhằm phát hiện bệnh mà còn giúp dự báo nguy cơ mắc bệnh không lây nhiễm, từ đó tư vấn về ăn uống, sinh hoạt và các biện pháp không dùng thuốc nhằm hạn chế nguy cơ phát sinh bệnh.

Thông tin khám, chữa bệnh cần được tích hợp vào sổ sức khỏe điện tử, giúp cán bộ y tế có thể tiếp cận lịch sử sức khỏe của người dân khi cần thiết, qua đó nâng cao chất lượng dự phòng, chẩn đoán và điều trị.

Ngành y tế cũng hướng tới mục tiêu miễn viện phí cho toàn dân vào năm 2030, đồng thời đưa dịch vụ y tế đến gần người dân nhất. Trạm y tế cơ sở cần được nâng cao chất lượng và hoàn thiện chức năng để người dân có thể tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe ngay tại cộng đồng.

Đây cũng là yêu cầu gắn với quá trình thay đổi chức năng của hệ thống y tế cơ sở. Theo Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên, y tế trong giai đoạn mới không chỉ thực hiện khám, chữa bệnh hay phòng bệnh, mà còn phải đáp ứng các nhiệm vụ về dân số và bảo trợ xã hội.

Mở rộng không gian y học tích hợp

Cùng với chuyển đổi từ chữa bệnh sang phòng bệnh, chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng đang trở thành một yêu cầu ngày càng cấp thiết trong bối cảnh già hóa dân số.

Ông Đỗ Xuân Tuyên - Thứ trưởng Bộ Y tế phát biểu tại Hội thảo

Theo Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên, cần phát triển nhiều mô hình chăm sóc phù hợp. Trước hết là chăm sóc tại nhà, trong đó người cao tuổi được hỗ trợ theo dõi sức khỏe thường xuyên, còn người chăm sóc được trang bị kiến thức y tế cơ bản như đo huyết áp, theo dõi đường huyết và nhận biết dấu hiệu bất thường.

Mô hình trung tâm chăm sóc sức khỏe ban ngày cũng có thể được mở rộng. Người cao tuổi được đưa đón, ăn uống, sinh hoạt, tham gia các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao và chăm sóc sức khỏe trong ngày trước khi trở về với gia đình. Với những trường hợp có nhu cầu cao hơn, mô hình chăm sóc nội trú cần tiếp tục được nghiên cứu.

Trong quá trình đó, việc kết hợp y học hiện đại với y học cổ truyền được đặt vào một không gian rộng hơn, không chỉ trong điều trị mà cả phòng bệnh, phục hồi chức năng và chăm sóc sức khỏe cộng đồng.

BSCKII. Nguyễn Quang Vinh, Trưởng khoa Kiểm soát và Điều trị Ung bướu, Bệnh viện Y học cổ truyền Trung ương cho rằng, y học hiện đại và y học cổ truyền đang ngày càng hội tụ, bổ sung cho nhau vì mục tiêu chăm sóc sức khỏe nhân dân.

Theo ông Vinh, y học hiện đại có thế mạnh về khoa học - công nghệ, chẩn đoán và điều trị chuyên sâu, trong khi y học cổ truyền kế thừa kho tàng tri thức, kinh nghiệm chăm sóc sức khỏe và điều trị bệnh mạn tính.

“Kết hợp hai nền y học là yêu cầu tất yếu của y học Việt Nam trong giai đoạn tới”, ông Vinh nhấn mạnh.

Cơ hội phát triển y học cổ truyền được mở rộng khi Việt Nam thúc đẩy khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Nghị quyết 20, Nghị quyết 57, Thông báo số 68 và Quyết định số 1250 tiếp tục tạo nền tảng chính sách để lĩnh vực này phát triển khoa học, hiện đại và hội nhập.

Việt Nam có nhiều lợi thế để phát triển y học cổ truyền, từ nguồn dược liệu phong phú, đội ngũ nhân lực được đào tạo bài bản đến mạng lưới khám, chữa bệnh trải rộng từ Trung ương đến địa phương. Việt Nam cũng gần như là quốc gia duy nhất sau Trung Quốc có bảo hiểm y tế thanh toán thuốc, thủ thuật và chế phẩm y học cổ truyền.

Vị thế quốc tế của lĩnh vực này ngày càng được nâng cao khi Bệnh viện Y học cổ truyền Trung ương được WHO công nhận là Trung tâm hợp tác về y học cổ truyền khu vực Tây Thái Bình Dương. Nhiều kỹ thuật, bài thuốc và mô hình kết hợp hai nền y học đã phát huy hiệu quả.

Theo ông Vinh, hướng đi phù hợp là xây dựng nền y học tích hợp, lấy người bệnh làm trung tâm, khoa học làm nền tảng, đổi mới sáng tạo làm động lực và sức khỏe nhân dân làm mục tiêu cao nhất.

“Kết hợp y học hiện đại với y học cổ truyền là xây dựng một nền y học bản sắc Việt Nam, nơi hai nền y học cùng phát triển hài hòa, bổ trợ lẫn nhau vì sức khỏe và hạnh phúc của nhân dân”, ông Vinh nhấn mạnh.