Phòng, chống ngập úng, lũ lụt đô thị trung tâm tỉnh Thái Nguyên

Tỉnh Thái Nguyên sẵn sàng phương án hộ đê sông Cầu trong mực nước thiết kế.

Trong đó phường Phan Đình Phùng với hai người thiệt mạng, 30 trong tổng số 40.000 nhà, hàng chục nghìn phương tiện, tài sản bị ngập, thiệt hại hơn 4.400 tỷ đồng. Tỉnh đang tích cực triển khai phương án phòng, chống ngập úng, lũ lụt, giảm nhẹ thiệt hại đối với đô thị trung tâm trong mùa mưa bão năm nay.

Khi mùa mưa đến, ngập úng, lũ lụt đô thị trung tâm tỉnh Thái Nguyên là nỗi ám ảnh đối với người dân. Mỗi khi mưa lớn, nước không thoát kịp, nhiều tuyến phố bị ngập úng, việc đi lại, sản xuất, kinh doanh, vận hành của xã hội gặp nhiều khó khăn, ô nhiễm môi trường. Đặc biệt khi nước sông Cầu dâng cao, tràn vào đô thị trung tâm gây lũ lụt thì thiệt hại về vật chất rất lớn...

Nguyên nhân chủ yếu là do quá trình đô thị hóa dẫn đến diện tích bê-tông hóa tăng mạnh làm giảm khả năng thấm nước tự nhiên; quy hoạch thoát nước từ nhiều năm trước ở một số khu vực thiếu tính liên kết tổng thể; nhiều tuyến cống thoát nước đã xuống cấp, nhỏ hẹp, không đồng bộ, không đáp ứng yêu cầu thoát lượng nước lớn trong thời gian ngắn nên xảy ra ngập úng. Bên cạnh đó, hệ thống đê bảo vệ trung tâm tỉnh Thái Nguyên nhỏ, thấp, không khép kín cho nên nước sông Cầu tràn vào gây lũ lớn, ngập sâu, trên diện rộng.

Từ cuối năm 2025, Thái Nguyên triển khai xây dựng công trình khẩn cấp khắc phục tình trạng ngập úng khu vực phường Phan Đình Phùng. Cụ thể là, bổ sung, cải tạo các cửa thu nước, khơi thông, bổ sung, xây mới hệ thống cống thoát, liên kết ở các tuyến phố, khu vực bị ngập úng do mưa lớn. Mở rộng, thu dọn, nạo vét các suối thoát nước đô thị để tăng lưu lượng dòng chảy ra sông Cầu. Đến nay, các phần việc cơ bản hoàn thành, mang lại hiệu quả trên thực tế. Người dân cảm nhận những trận mưa lớn gần đây, tình trạng ngập úng giảm hẳn, đó là nước dâng chậm hơn, ngập nông, thoát nhanh hơn so với trước, giao thông không bị gián đoạn.

Hiện tỉnh đang triển khai hai dự án trọng điểm mang tính cấp bách khác. Một là, xây dựng cầu Gia Bẩy mới với tổng mức đầu tư hơn 600 tỷ đồng nhằm bảo đảm giao thông, cải thiện khả năng thoát lũ sông Cầu đoạn qua đô thị trung tâm, dự kiến hoàn thành vào cuối năm 2026. Hai là, dự án xây dựng tuyến đê Hữu Cầu với ba dự án thành phần gồm: Xây dựng tuyến đê dài hơn 16,5km dọc sông Cầu để bảo vệ đô thị trung tâm, dự án giải phóng mặt bằng, dự án tái định cư với tổng vốn đầu tư hơn 8.500 tỷ đồng đang được triển khai, dự kiến tuyến đê Hữu Cầu hoàn thành năm 2027 để khắc phục ngập úng, lũ lụt, giảm nhẹ thiên tai đô thị trung tâm tỉnh Thái Nguyên.

Nguy cơ lũ lụt đối với đô thị trung tâm tỉnh Thái Nguyên trong mùa mưa lũ năm nay vẫn đang hiện hữu. Đó là tuyến đê Chỉnh Trang dài hơn 2km thuộc địa phận phường Phan Đình Phùng là đê cấp 4. Mặc dù cao trình đê cao hơn cao trình mực nước lũ thiết kế, nhưng trong trận lũ tháng 10/2025 (bão số 11) tại Trạm thủy văn Gia Bẩy, đỉnh lũ ở mức 29,90m, cao hơn báo động 3 là 2,9m, vượt lũ lịch sử năm 2024 là 1,09m, vượt mức nước thiết kế 1,3m, gây lũ kinh hoàng trên diện rộng đối với đô thị trung tâm.

Cơ quan chức năng cho rằng, tuyến đê Chỉnh Trang chỉ đủ khả năng chống lũ với mực nước thiết kế, khi mực nước lũ vượt tần suất thiết kế như năm 2025, tuyến đê không đáp ứng khả năng chống lũ. Do đó, Thái Nguyên đã chuẩn bị phương án hộ đê trong khả năng chống lũ với mực nước thiết kế của đê với những tình huống cụ thể. Đó là khi mưa lũ xảy ra, mực nước sông Cầu lên trên báo động cấp 3 (+27,0m) đến cao trình +28,5m, nước chảy siết, áp lực nước lớn thúc vào tường chắn sóng và con trạch đất, có nguy cơ nước tràn qua đỉnh đê, gây mất an toàn cho đê, uy hiếp tính mạng và tài sản của người dân khu vực phường Phan Đình Phùng và các khu vực chung quanh thì tỉnh lập tức triển khai phương án hộ đê.

Cụ thể là, huy động đủ lực lượng kết hợp cơ giới và thủ công, sử dụng máy xúc và ô-tô vận chuyển đất từ kho vật tư dự trữ đến các vị trí xử lý, nhân công cho đất vào bao tải vận chuyển và đắp thành con trạch, các bao tải đất xếp so le nhau, miệng bao quay về phía đồng và chiều cao con trạch cao hơn mực nước lũ từ 0,5-1m. Đáy và mặt ngoài phía sông của con trạch phủ bạt dứa hai lớp chống thấm để bảo đảm an toàn cho đê.

Hiện nay, các loại vật tư như gần 20.000 bao tải, 3.200m3 đất, 5.000 cọc tre, 2.000m2 bạt dứa, lực lượng phòng thủ dân sự, ô-tô, máy xúc đã được chuẩn bị đầy đủ, sẵn sàng huy động hộ đê. Các phương án “bốn tại chỗ” đã được chuẩn bị chu đáo, có kinh nghiệm trong các đợt mưa lũ trước đây, sẵn sàng hộ đê hiệu quả trong mực nước thiết kế để bảo vệ tài sản, tính mạng của người dân đô thị trung tâm tỉnh Thái Nguyên.