Phòng, chống thiên tai: Phải chuyển mạnh từ ứng phó sang quản trị rủi ro chủ động

Cùng dự có các đồng chí Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng: Trịnh Văn Quyết, Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương; Nguyễn Thanh Nghị, Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương; các đồng chí Ủy viên Trung ương Đảng, lãnh đạo Chính phủ, các ban, bộ, ngành, cơ quan Trung ương.

Phải chuẩn bị cho tình huống phức tạp hơn để không bị động, bất ngờ

Sau khi nghe báo cáo và các ý kiến trao đổi, kết luận tại buổi làm việc, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, trong bối cảnh cả nước đang đặt ra yêu cầu tăng trưởng cao, nhiều địa phương phấn đấu tăng trưởng 2 con số, thì phòng, chống thiên tai không phải là nhiệm vụ bên lề của phát triển, mà là một điều kiện bảo đảm phát triển nhanh, ổn định và bền vững. Vì vậy, phòng, chống thiên tai phải được đưa vào kịch bản điều hành phát triển, đầu tư công, sản xuất, kinh doanh, thu hút đầu tư, bảo đảm an sinh và bảo vệ đời sống Nhân dân.

Tinh thần chung là phải chuyển mạnh từ ứng phó bị động sang quản trị rủi ro chủ động; từ xử lý hậu quả sang phòng ngừa từ sớm, từ xa; từ chỉ đạo theo mùa vụ sang chuẩn bị thường xuyên; từ cách làm chủ yếu dựa vào kinh nghiệm sang cách làm dựa trên dữ liệu, khoa học, công nghệ, pháp luật, kỷ luật quy hoạch và trách nhiệm người đứng đầu.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu kết luận tại cuộc làm việc. (Ảnh: nhandan.vn)

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chỉ rõ, thiên tai đang diễn biến ngày càng cực đoan, bất thường, gây thiệt hại ngày càng lớn cả về người, tài sản và nền tảng phát triển, vì vậy tuyệt đối không được chủ quan với bất kỳ kịch bản nào. Phải chuẩn bị cho tình huống xấu hơn, nhanh hơn, rộng hơn, phức tạp hơn, để không bị động, bất ngờ.

Về quan điểm chỉ đạo, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu, bảo vệ tính mạng Nhân dân là yêu cầu cao nhất, là mệnh lệnh cao nhất. Mọi phương án, mọi quyết định chỉ huy, mọi nguồn lực huy động phải hướng trước hết vào việc bảo vệ người dân, nhất là người già, trẻ em, phụ nữ mang thai, người khuyết tật, người bệnh, hộ nghèo, hộ neo đơn, người dân ở vùng nguy hiểm.

Không dùng phương án cũ cho tình hình mới

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh, phòng, chống thiên tai phải gắn trực tiếp với mục tiêu tăng trưởng và phát triển bền vững. Lấy cơ sở làm nền tảng, nhưng phải tổ chức lại năng lực cơ sở cho phù hợp thực tế mới. Kỷ luật, kỷ cương và trách nhiệm người đứng đầu phải được đặt lên hàng đầu; nơi nào buông lỏng quản lý, nơi đó phải chịu trách nhiệm.

Về nhiệm vụ trọng tâm từ nay đến hết năm 2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị rà soát, cập nhật toàn bộ kịch bản thiên tai năm 2026. Kịch bản phải sát từng vùng, từng địa bàn, từng lưu vực, từng nhóm công trình, từng nhóm dân cư dễ bị tổn thương. Không dùng phương án cũ cho tình hình mới; không sao chép phương án giữa các địa phương; không để văn bản rất đầy đủ nhưng khi xảy ra tình huống lại không vận hành được. Phải bảo vệ an toàn tính mạng Nhân dân trong mọi tình huống. Cấp xã phải nắm chắc từng hộ dân trong khu vực có nguy cơ lũ quét, sạt lở, ngập sâu, hạ du hồ chứa, ven sông, ven biển, khu nhà yếu, nhà tạm. Danh sách phải có thật, cập nhật thật, giao người phụ trách thật. Không để khi thiên tai xảy ra mới hỏi dân ở đâu, ai cần cứu trước, vật tư ở đâu, lực lượng nào đến….

Cùng với đó, tổ chức lại phương châm “bốn tại chỗ” cho phù hợp thực tiễn. Phải rà soát lại lực lượng tại chỗ ở từng xã, từng thôn, bản; không nói chung chung “huy động Nhân dân” khi thực tế nhiều nơi thiếu thanh niên, thiếu người khỏe mạnh, thiếu người biết vận hành máy móc, phương tiện. Phải lập danh sách người có khả năng tham gia cứu hộ, sơ tán, vận hành phương tiện; huy động dân quân, công an xã, y tế cơ sở, giáo viên, đoàn thể, hợp tác xã, doanh nghiệp, chủ phương tiện, tổ đội xây dựng, lái máy xúc, lái xe tải, lái tàu thuyền; càng không thể đặt gánh nặng cứu hộ lên vai người già, phụ nữ, trẻ nhỏ rồi gọi đó là “tại chỗ”.

Quang cảnh cuộc làm việc tại Trụ sở Trung ương Đảng. (Ảnh: nhandan.vn)

Ngoài ra, cần thiết lập cơ chế cụm xã, liên xã, liên địa bàn theo lưu vực sông, vùng hạ du hồ chứa, vùng ven biển, vùng có nguy cơ sạt lở, ngập sâu, chia cắt; xác định rõ xã trung tâm, điểm tập kết lực lượng, vật tư, phương tiện, tuyến sơ tán, nơi trú tránh và phương án chi viện chéo giữa các xã, giữa địa bàn xung yếu với địa bàn an toàn hơn. Khi tình huống vượt khả năng cơ sở, phải có lực lượng cơ động cấp tỉnh, quân đội, công an chi viện. Không để một xã, một thôn, một bản đơn độc trước lũ quét, sạt lở, bão lớn, ngập sâu…

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh, từ nay đến hết năm 2026, yêu cầu đặt ra là không chủ quan, không bị động, không bất ngờ; bảo vệ Nhân dân trước hết; bảo vệ sản xuất, hạ tầng, tăng trưởng; củng cố cơ sở; huy động nguồn lực thực chất; đề cao trách nhiệm người đứng đầu. Lấy sự an toàn của Nhân dân làm thước đo cao nhất./.

Mọi quy hoạch, dự án đầu tư phải tính đến thiên tai cực đoan

Định hướng giai đoạn 2026–2030, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chỉ rõ, cần xác định đây là giai đoạn tạo nền căn bản để chuyển từ ứng phó thiên tai sang quản trị rủi ro thiên tai. Trước hết, phải hoàn thiện hệ thống pháp luật, rà soát, sửa đổi, bổ sung các luật và văn bản liên quan đến phòng, chống thiên tai, phòng thủ dân sự, tài nguyên nước, thủy lợi, đê điều, khí tượng thủy văn, quy hoạch, đầu tư công, ngân sách, bảo hiểm…. Khẩn trương xây dựng, phê duyệt và tổ chức thực hiện Kế hoạch phòng, chống thiên tai quốc gia giai đoạn 2026-2030; gắn với Chiến lược quốc gia phòng, chống thiên tai đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050…; các quy hoạch lưu vực sông, đô thị, nông thôn, giao thông, năng lượng, đất đai, xây dựng. Mọi quy hoạch, dự án đầu tư phải tính đến thiên tai cực đoan, biến đổi khí hậu, không để công trình phát triển hôm nay trở thành rủi ro của ngày mai.