Phòng ngừa cháy, nổ từ gas: Đừng để hiểm họa rình rập trong khu dân cư
Vụ nổ đặc biệt nghiêm trọng xảy ra ngày 13/11 vừa qua tại một cửa hàng kinh doanh gas trên đường Bùi Văn Ba, phường Tân Thuận, TPHCM, đã gây thiệt hại nặng nề về người và tài sản, làm sập nhà và ảnh hưởng đến nhiều công trình lân cận. Trong khi nguyên nhân vụ việc đang được cơ quan chức năng điều tra, sự cố một lần nữa gióng lên hồi chuông cảnh báo về nguy cơ cháy, nổ liên quan đến gas, nhất là tại các cơ sở kinh doanh, sang chiết và tồn trữ gas nằm xen kẽ trong khu dân cư.
Những kiến thức cần thiết
Theo lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH Công an TP Đồng Nai, gas là nhiên liệu được sử dụng phổ biến trong sinh hoạt và sản xuất. Khi xảy ra rò rỉ, hơi gas có thể hòa trộn với không khí, tạo thành hỗn hợp dễ cháy, nổ. Do nặng hơn không khí, hơi gas có xu hướng tích tụ ở sát mặt đất, trong hố, rãnh và những khu vực kín, thiếu thông gió. Khi tiếp xúc với ngọn lửa hoặc tia lửa điện, hỗn hợp này có thể bùng cháy, gây nổ. Đặc biệt, bình gas bị nung nóng trong đám cháy có nguy cơ tăng áp suất, nổ vỡ, tạo ra các mảnh văng nguy hiểm và khiến đám cháy lan rộng.
Các nguyên nhân thường gặp gây rò rỉ gas: có thể xảy ra tại bình chứa, van, bộ điều áp, dây dẫn, các mối nối hoặc bếp gas. Việc nhận diện những nguy cơ dưới đây giúp chủ động kiểm tra, phòng ngừa sự cố; đây không phải là kết luận về nguyên nhân vụ nổ xảy ra ngày 13/11/2026. Mối nối và gioăng làm kín không bảo đảm: Bộ điều áp lắp không đúng khớp, đầu nối bị lỏng, kẹp giữ dây không chắc chắn hoặc gioăng làm kín bị hư hỏng đều có thể tạo khe hở khiến gas thoát ra ngoài. Các vị trí này cần được kiểm tra kỹ sau mỗi lần thay bình, tháo lắp hoặc di chuyển thiết bị.



Hiện trường vụ nổ tại cửa hàng kinh doanh gas ở TPHCM
Dây dẫn gas bị hư hỏng: Sau thời gian sử dụng, dây dẫn có thể bị lão hóa, nứt hoặc rách. Ngoài ra, dây bị gập, cọ xát, kéo căng, chuột cắn hoặc đặt gần nguồn nhiệt cũng có thể làm mất độ kín. Cần sử dụng loại dây chuyên dụng cho LPG, thay mới khi có dấu hiệu hư hỏng, tuyệt đối không tự nối, vá để tiếp tục sử dụng.
Van và bộ điều áp xuống cấp hoặc không phù hợp: Van không đóng kín, gioăng làm kín bị hỏng hoặc thiết bị không được bảo dưỡng định kỳ có thể khiến gas rò rỉ. Việc sử dụng bộ điều áp không phù hợp hoặc tự ý điều chỉnh cũng tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn. Công tác kiểm tra, sửa chữa và thay thế cần được thực hiện bởi người có chuyên môn.
Bình chứa gas bị hư hỏng hoặc chịu tác động mạnh: Bình bị ăn mòn nghiêm trọng, van bị va đập hoặc không được kiểm tra đầy đủ tình trạng kỹ thuật có thể không bảo đảm độ kín. Khi bị nung nóng, áp suất bên trong bình tăng cao, làm gia tăng nguy cơ nổ vỡ. Không tiếp tục sử dụng những bình có dấu hiệu hư hỏng hoặc nghi ngờ mất an toàn.
Thao tác sử dụng không đúng cách: Không khóa van bình sau khi sử dụng có thể khiến gas tiếp tục thoát ra nếu hệ thống có vị trí bị hở. Trường hợp bếp không bắt lửa, ngọn lửa bị gió thổi tắt hoặc bị nước trào làm tắt trong khi gas vẫn tiếp tục cấp, khí gas có thể thoát ra ngoài và tích tụ trong phòng nếu thiết bị không có hoặc hệ thống ngắt gas an toàn không hoạt động.
Sang chiết và sửa chữa không bảo đảm an toàn: Việc sang chiết gas tại địa điểm không được phép, sử dụng thiết bị thô sơ, bình chứa không rõ nguồn gốc hoặc tự ý tháo lắp, sửa chữa van có thể gây thất thoát khí, hư hỏng thiết bị và phát sinh nguy cơ cháy, nổ. Các cơ sở kinh doanh và hộ gia đình tuyệt đối không tự thực hiện những thao tác này.
Cần phân biệt, không gian kín, thiếu thông gió là điều kiện khiến gas rò rỉ dễ tích tụ đến nồng độ nguy hiểm; trong khi ngọn lửa, tia lửa điện hoặc các nguồn phát sinh tia lửa có thể trở thành tác nhân kích cháy. Đây là những yếu tố làm gia tăng nguy cơ cháy, nổ, không phải nguyên nhân trực tiếp tạo ra điểm rò rỉ gas. Để bảo vệ tính mạng, tài sản của bản thân, gia đình và cộng đồng, mỗi cơ sở kinh doanh cũng như người sử dụng gas cần nâng cao ý thức, chủ động thực hiện các biện pháp bảo đảm an toàn PCCC.

Cách phân biệt, nhận diện giữa gas giả và gas thật
Đối với cửa hàng kinh doanh gas: Chủ cơ sở phải thường xuyên kiểm tra, duy trì đầy đủ các điều kiện an toàn PCCC trong suốt quá trình hoạt động. Nội dung kiểm tra cần tập trung vào số lượng gas tồn chứa, tình trạng kỹ thuật của bình, các nguồn có khả năng phát sinh cháy, khả năng thông gió và lối thoát nạn; kịp thời phát hiện, khắc phục những nguy cơ mất an toàn.
Chỉ kinh doanh gas có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng; kiểm tra tình trạng vỏ bình, van, niêm phong và thời hạn kiểm định trước khi nhập, xuất hàng. Tuyệt đối không giao cho khách hàng những bình có dấu hiệu rò rỉ, hư hỏng hoặc không bảo đảm an toàn. Không thực hiện sang chiết gas trái phép, không tiếp tay cho hoạt động kinh doanh gas giả, gas không rõ nguồn gốc.
Các bình gas phải được bố trí đứng vững chắc, tránh va đập; khu vực bảo quản phải thông thoáng, không để hàng hóa che chắn lối đi và đường thoát nạn. Kiểm soát chặt chẽ nguồn lửa, nguồn nhiệt; nghiêm cấm hút thuốc, đun nấu, thắp hương hoặc thực hiện các công việc hàn, cắt tại khu vực bảo quản bình gas.
Hệ thống điện, thiết bị cảnh báo rò rỉ gas và phương tiện chữa cháy phải được trang bị phù hợp với quy mô, tính chất hoạt động của cơ sở; thường xuyên kiểm tra, bảo dưỡng để bảo đảm luôn trong trạng thái sẵn sàng hoạt động.
Nắm vững sẽ an toàn
Nhân viên lắp đặt, giao bình gas phải được tập huấn, hướng dẫn và thực hành các kỹ năng xử lý tình huống rò rỉ gas, báo động, thoát nạn và liên hệ lực lượng chữa cháy. Khi giao, lắp bình cho khách hàng, nhân viên phải kiểm tra độ kín của các mối nối, van và dây dẫn; hướng dẫn khách hàng cách sử dụng, khóa van bình đúng quy trình và cung cấp số điện thoại liên hệ khi xảy ra sự cố.
Đối với hộ gia đình sử dụng gas: Người dân nên mua gas tại các cơ sở kinh doanh uy tín, có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng. Bình gas phải được đặt thẳng đứng ở nơi thông thoáng, tránh xa nguồn nhiệt, không đặt trong phòng kín, tầng hầm hoặc những vị trí cản trở lối thoát nạn. Tuyệt đối không tự sang chiết gas, tháo lắp, sửa chữa van bình hoặc sử dụng bình gas mini dùng một lần đã được nạp lại.
Thường xuyên kiểm tra tình trạng bếp, van điều áp và dây dẫn; thay thế những bộ phận bị hư hỏng hoặc đến hạn sử dụng theo khuyến cáo của nhà sản xuất. Không dùng lửa để kiểm tra rò rỉ gas. Khi thay bình, cần yêu cầu nhân viên giao gas kiểm tra độ kín và tình trạng an toàn của hệ thống trước khi đưa vào sử dụng. Trong quá trình nấu nướng, phải có người trông coi, tránh để thức ăn trào làm tắt lửa trong khi gas vẫn tiếp tục thoát ra. Sau khi sử dụng, thực hiện khóa van bình và tắt bếp theo đúng hướng dẫn của nhà sản xuất.
Khi phát hiện có mùi gas: Người dân cần bình tĩnh, nhanh chóng cảnh báo những người xung quanh và đưa mọi người ra khỏi khu vực nguy hiểm. Tuyệt đối không bật, tắt công tắc điện, quạt, máy hút mùi, cầu dao hoặc rút phích cắm các thiết bị điện trong khu vực nghi có rò rỉ gas. Không sử dụng bật lửa, diêm, chuông điện hoặc điện thoại tại khu vực này.
Chỉ khóa van bình nếu có thể tiếp cận ngay mà không phải đi vào vùng có nồng độ gas cao hoặc đối mặt với nguy hiểm. Không cố đi vào khu vực có mùi gas nồng, không dùng dụng cụ để cưỡng ép đóng van. Nếu nghe tiếng gas xì mạnh, không thể khóa van an toàn hoặc đã xuất hiện cháy, phải nhanh chóng rời khỏi khu vực nguy hiểm.
Trên đường thoát ra ngoài, chỉ mở cửa bằng tay để tạo điều kiện thông gió tự nhiên nếu có thể thực hiện an toàn. Không bật quạt điện, vận hành cửa cuốn điện hoặc quay lại khu vực nguy hiểm chỉ để mở cửa. Tuyệt đối không trì hoãn việc sơ tán để thực hiện các biện pháp thông gió.
Sau khi đến vị trí an toàn, gọi điện báo lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH qua số 114 khi tình trạng rò rỉ không kiểm soát được, mùi gas nồng, xuất hiện cháy hoặc có nguy cơ ảnh hưởng đến những người xung quanh; đồng thời thông báo cho đơn vị cung cấp gas. Khi báo tin, cần cung cấp chính xác địa chỉ, diễn biến sự cố và tình trạng người mắc kẹt (nếu có); đồng thời cảnh báo, ngăn người khác đi vào khu vực nguy hiểm.
Người dân tuyệt đối không tự sửa chữa, vá dây dẫn, tháo van, di chuyển bình gas đang rò rỉ xuyên qua nhà hoặc bật bếp để kiểm tra. Không đưa hệ thống trở lại hoạt động khi chưa được người có chuyên môn kiểm tra, xử lý và xác nhận bảo đảm an toàn.
Đặc biệt, khi gas đang cháy tại vị trí rò rỉ: Không tự ý dập tắt ngọn lửa nếu chưa thể ngắt nguồn cấp gas một cách an toàn. Bởi khi nguồn gas vẫn tiếp tục thoát ra, việc dập lửa có thể khiến khí gas tích tụ trong không gian xung quanh, hình thành hỗn hợp dễ cháy, nổ và gây hậu quả nghiêm trọng hơn. Tuyệt đối không tiếp cận, ôm hoặc di chuyển bình gas đang cháy, bị nung nóng. Cần nhanh chóng sơ tán khỏi khu vực, cảnh báo những người xung quanh và gọi lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH qua số 114 để được xử lý.
