Phong trào ly khai miền Nam Yemen kêu gọi trưng cầu dân ý về độc lập

Các thành viên của bộ tộc Sabahiha ở Lahj, sinh sống dọc theo dải đất giữa miền nam và miền bắc Yemen, tập trung trong một cuộc biểu tình để thể hiện sự ủng hộ của họ đối với Hội đồng Chuyển tiếp miền Nam (STC) do UAE hậu thuẫn, tại Quảng trường Khormaksar, ở thành phố cảng ven biển Aden, thủ đô tạm thời của Cộng hòa Yemen, vào ngày 14 tháng 12 năm 2025. Ảnh: AFP.

Tuyên bố của Hội đồng Chuyển tiếp miền Nam (STC), được Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) hậu thuẫn, là dấu hiệu rõ ràng nhất cho đến nay cho thấy ý định ly khai của tổ chức này, song có thể bị chính phủ Yemen được quốc tế công nhận và các đồng minh Saudi Arabia coi là một sự leo thang của cuộc khủng hoảng.

Lãnh đạo Hội đồng Chuyển tiếp miền Nam Yemen, ông Aidarus al-Zubaidi, tuyên bố khởi động giai đoạn chuyển tiếp kéo dài hai năm. Trong thời gian này, lực lượng địa phương này sẽ quản lý các khu vực miền Nam Yemen, sau đó tiến hành trưng cầu ý dân về “độc lập” của miền Nam. Trong tuyên bố được phát đi cùng ngày, ông al-Zubaidi cho biết hội đồng này kêu gọi cộng đồng quốc tế ủng hộ các bên liên quan ở miền Nam và miền Bắc Yemen tiến hành đối thoại trong thời hạn quy định về con đường và cơ chế nhằm “bảo đảm quyền tự quyết của người dân miền Nam”, đồng thời tổ chức trưng cầu dân ý.

Sau đó, Hội đồng Chuyển tiếp miền Nam đã công bố cái gọi là “tuyên bố hiến pháp” về việc khôi phục “Nhà nước Nam Ả Rập”, đồng thời tuyên bố văn kiện này sẽ có hiệu lực vào ngày 2 tháng 1 năm 2028. Trong trường hợp lời kêu gọi của họ không nhận được hồi đáp, hoặc miền Nam Yemen bị tấn công quân sự, tuyên bố này sẽ có hiệu lực sớm hơn.

Tuyên bố của Hội đồng Chuyển tiếp miền Nam Yemen được đưa ra chỉ vài giờ sau khi chính phủ Yemen cho biết đã phát động một chiến dịch nhằm tái chiếm tỉnh Hadramout có vị trí then chốt - một trong những khu vực chính bị STC chiếm giữ hồi tháng trước - với sự hỗ trợ quân sự của Saudi Arabia.

Hãng thông tấn Saba đưa tin sáng sớm ngày 3/1 rằng ông Rashad al-Alimi, Chủ tịch Hội đồng Tổng thống Yemen do Saudi Arabia hậu thuẫn, đã đệ trình yêu cầu lên Saudi Arabia đề nghị nước này đăng cai một diễn đàn nhằm giải quyết vấn đề miền Nam. Ông Al-Alimi cho biết ông hy vọng diễn đàn sẽ tập hợp tất cả các phe phái miền Nam “không phân biệt”, bao gồm cả phong trào ly khai miền Nam được UAE hậu thuẫn. Bộ Ngoại giao Saudi Arabia hoan nghênh yêu cầu này, đồng thời kêu gọi các phe phái miền Nam tham gia diễn đàn dự kiến.

Sân bay quốc tế Aden ở miền nam Yemen. Ảnh: Twitter.

Trong khi đó, các chuyến bay vẫn bị đình chỉ tại sân bay quốc tế Aden - cửa ngõ chính tới các khu vực của Yemen nằm ngoài sự kiểm soát của lực lượng Houthi - khi Hội đồng Chuyển tiếp miền Nam Yemen và Saudi Arabia đổ lỗi cho nhau về việc ai chịu trách nhiệm cho việc đóng cửa không phận.

Trong nhiều năm, Yemen bị chia cắt giữa vùng cao nguyên phía Bắc do lực lượng Houthi được Iran hậu thuẫn kiểm soát và Hội đồng Chuyển tiếp miền Nam (STC) kiểm soát khoảng 52% lãnh thổ, bao gồm cả thành phố cảng chiến lược Aden. Trong khi đó, phạm vi kiểm soát của Chính phủ Yemen được quốc tế công nhận đã thu hẹp xuống còn khoảng 10%.

Từng là hai trụ cột vững chắc của an ninh khu vực, Saudi Arabia và UAE, hai thành viên OPEC, trong những năm gần đây đã chứng kiến lợi ích của họ ngày càng khác biệt trên nhiều vấn đề, từ hạn ngạch dầu mỏ đến địa chính trị.

Thanh Vân

Nguồn Tân Hoa Xã, Rueters.