Phủ Phụ Chính và Khâm Thiên Giám được xếp hạng di tích quốc gia

Tổng thể khuôn viên di tích Phủ Phụ Chính Triều Nguyễn

Dấu ấn bộ máy quyền lực và tri thức thiên văn

Di tích Phủ Phụ Chính và Khâm Thiên Giám được Bộ VHTTDL xếp hạng di tích lịch sử cấp quốc gia theo các quyết định 320/QĐ-BVHTTDL và 321/QĐ-BVHTTDL. Đây là hai cơ quan từng giữ vai trò đặc biệt trong bộ máy vận hành của Triều Nguyễn, một bên gắn với quyền lực chính trị, một bên đại diện cho tri thức thiên văn - khí tượng của thời đại.

Phủ Phụ Chính hiện ở số 79 Nguyễn Chí Diểu (phường Phú Xuân) nằm cạnh khu di tích Lục Bộ. Công trình được thành lập vào khoảng đầu thế kỷ XX, là nơi làm việc của các phụ chính đại thần - những người thay vua điều hành triều chính khi nhà vua còn nhỏ hoặc trong những thời điểm đặc biệt. Cơ quan này vì thế có vai trò quan trọng, mang tính quyết định đối với sự ổn định của triều đình ở giai đoạn cuối của chế độ quân chủ.

Theo sử liệu, Khâm Thiên Giám được thành lập từ thời vua Gia Long (1802 - 1819), với nhiệm vụ quan sát thiên văn, làm lịch, xem ngày giờ, dự báo thời tiết và phụ trách phong thủy cho triều đình. Đến thời Vua Minh Mạng, cơ quan này được đặt cạnh Quan Tượng Đài - nơi có các công trình như Bát Phong Đình và cờ xem gió, phục vụ việc thu thập dữ liệu khí tượng.

Dưới Triều Nguyễn, Khâm Thiên Giám đóng vai trò quan trọng trong đời sống cung đình lẫn sản xuất nông nghiệp, khi việc xác định mùa vụ, chọn ngày lành tháng tốt đều gắn với hoạt động của cơ quan này.

Phủ Phụ Chính từng được khai thác thành “Không gian văn hóa Lục Bộ” từ năm 2015 với các hoạt động giới thiệu sản phẩm làng nghề và giá trị văn hóa truyền thống Huế. Đến nay, đơn vị khai thác hết hạn hợp đồng, hoạt động tại đây đã dừng lại. Hiện công trình đóng cửa, nhiều hạng mục xuống cấp, cỏ mọc đầy, không còn sức sống như trước.

Trong khi đó, Khâm Thiên Giám còn trong tình trạng xuống cấp nghiêm trọng hơn. Công trình hiện đã được đơn vị quản lý di tích rào chắn, gia cố, chống đỡ tạm thời để hạn chế nguy cơ sụp đổ. Khí hậu khắc nghiệt của miền Trung trong một thời gian dài cũng là nguyên nhân khiến công trình càng nhanh xuống cấp.

Tư liệu về quy mô kiến trúc Khâm Thiên Giám không nhiều, nhưng công trình vẫn lưu giữ dấu ấn kiến trúc thời Khải Định - Bảo Đại. Đây là giá trị lịch sử quan trọng, làm cơ sở đề nghị xếp hạng di tích quốc gia và bảo tồn một di tích độc đáo còn lại duy nhất ở Việt Nam.

Kỳ vọng “hồi sinh”

Việc Khâm Thiên Giám và Phủ Phụ Chính - hai công trình quan trọng dưới Triều Nguyễn được công nhận là di tích cấp quốc gia là hết sức cần thiết, góp phần tạo cơ sở để bảo tồn và phát huy giá trị di sản của Cố đô.

Ông Hoàng Việt Trung, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế cho biết, đơn vị đã chuẩn bị nhiều năm cho việc tu bổ hai di tích này, từ việc sưu tầm tư liệu đến nghiên cứu hiện trạng.

“Ngay khi được công nhận, chúng tôi có thể triển khai các thủ tục như đề xuất chủ trương đầu tư, phê duyệt dự án để tiến hành trùng tu. Tình trạng xuống cấp hiện nay khá nghiêm trọng, nên mục tiêu là cố gắng thực hiện công tác này một cách nhanh nhất”, ông Trung nói.

Đáng chú ý, Khâm Thiên Giám vẫn còn lưu giữ một số tư liệu quý như bản đồ tinh tú, chòm sao - những dấu tích hiếm hoi về hoạt động quan sát thiên văn dưới Triều Nguyễn. Đây được xem là giá trị độc đáo, cần được bảo tồn song song với kiến trúc.

Một trong những vấn đề được đặt ra là cách khai thác, phát huy giá trị di tích sau khi phục hồi.

Theo ông Hoàng Việt Trung, bài học từ nhiều di tích trước đây cho thấy nếu chỉ trùng tu mà không có phương án khai thác phù hợp, công trình rất dễ rơi vào tình trạng “đóng băng”, thậm chí tiếp tục xuống cấp.

Với Khâm Thiên Giám, định hướng không chỉ dừng ở phục hồi kiến trúc mà còn khai thác câu chuyện về khoa học thiên văn, khí tượng dưới Triều Nguyễn. Những nội dung liên quan đến dự báo thời tiết, lịch nông nghiệp hay phong thủy cung đình có thể trở thành điểm nhấn hấp dẫn.

Trong khi đó, Phủ Phụ Chính có lợi thế là đã từng được khai thác trước đây, nên có thể kế thừa và phát triển sâu hơn. Không gian này được kỳ vọng tiếp tục trở thành nơi giới thiệu văn hóa Huế, nhưng với cách tiếp cận bài bản, gắn với giá trị lịch sử của di tích.

“Không phải cứ đưa dịch vụ vào là được. Mọi hoạt động phải xoay quanh câu chuyện di sản, tôn vinh giá trị văn hóa, chứ không phải kinh doanh đơn thuần”, ông Trung nói thêm.

Việc hai di tích được xếp hạng quốc gia sẽ góp phần hoàn thiện bức tranh di sản trong Quần thể di tích Cố đô Huế, làm phong phú thêm các lớp giá trị, từ chính trị, hành chính đến khoa học, đời sống.