Phụ tải liên tục lập đỉnh: Giải bài toán thiếu điện trước thềm 'Siêu El Nino'

Công nhân Tổng Công ty Điện lực Miền Trung kiểm tra, sửa chữa hệ thống điện đảm bảo vận hành an toàn và đáp ứng điện cho khách hàng. (Ảnh: TTXVN phát)

Các đợt nắng nóng gay gắt kéo dài, nguy cơ “Siêu El Nino” thiết lập trong tháng Bảy và biến động nguồn cung nhiên liệu toàn cầu đang đặt công tác vận hành hệ thống điện quốc gia trước áp lực lớn.

Trong bối cảnh phụ tải liên tục lập đỉnh mới, ngành điện đang triển khai đồng bộ các giải pháp để bảo đảm cung ứng điện an toàn, ổn định cho sản xuất, kinh doanh và đời sống nhân dân, đồng thời đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế-xã hội trong giai đoạn mới.

Không để xảy ra thiếu điện trong mọi tình huống

Thời gian qua, tình hình thời tiết diễn biến hết sức phức tạp với các đợt nắng nóng gay gắt kéo dài trên diện rộng. Nền nhiệt độ liên tục duy trì ở mức cao kỷ lục và chưa có dấu hiệu hạ nhiệt trong những ngày tới.

Đáng lo ngại hơn, theo các mô hình dự báo từ cơ quan khí tượng thủy văn trong nước và quốc tế, năm 2026 đang đối mặt với những dị thường lớn về khí hậu. Trong đó, hiện tượng "Siêu El Nino" có khoảng 80% khả năng sẽ chính thức thiết lập vào tháng Bảy tới. El Nino không chỉ ảnh hưởng đến bão mà còn tác động toàn diện đến lượng mưa, hạn hán, gió mùa và nhiệt độ toàn cầu.

Những hiện tượng thời tiết cực đoan này không chỉ tác động trực tiếp đến đời sống người dân và sản xuất nông nghiệp mà còn gây sức ép rất lớn lên công tác vận hành hệ thống điện quốc gia. Cụ thể, El Nino năm 2026 khiến nhiệt độ tăng cao, đẩy nhu cầu sử dụng điện tăng mạnh, phụ tải hệ thống liên tục lập kỷ lục mới. Đồng thời, tình trạng khô hạn kéo dài làm giảm nghiêm trọng lượng nước về hồ thủy điện, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng phát điện của các nhà máy vốn là nguồn điện chiếm tỷ trọng lớn trên hệ thống.

Do ảnh hưởng của các đợt nắng nóng kéo dài ngay từ đầu tháng 4/2026, tiếp đó là các đợt từ ngày 13-15/5 và đặc biệt là giai đoạn 23-27/5, nhu cầu tiêu thụ điện của toàn hệ thống tăng đột biến và liên tục thiết lập các mức đỉnh mới.

Theo thống kê của Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và thị trường điện Quốc gia (NSMO), tính đến ngày 25/5, phụ tải điện toàn quốc đã lập kỷ lục mới ở mức công suất 57.120 MW, tăng 13,5% so với cùng kỳ năm 2025; sản lượng tiêu thụ điện đạt 1,171 tỷ kWh, tăng 11,8% so với cùng kỳ năm 2025.

Riêng tại miền Bắc, phụ tải hệ thống điện đạt mức công suất 29.667 MW, tăng tới 26,2% so với cùng kỳ năm 2025; sản lượng tiêu thụ điện đạt 603,0 triệu kWh, tăng 20,2%.

Lũy kế đến ngày 25/5, phụ tải hệ thống điện quốc gia đạt 133,14 tỷ kWh, tăng 8,3% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, miền Bắc đạt 61,9 tỷ kWh (tăng 11,1%), miền Trung đạt 12,75 tỷ kWh (tăng 7,8%) và miền Nam đạt 58,0 tỷ kWh (tăng 5,6%).

Công nhân Tổng Công ty Điện lực Miền Trung kiểm tra, sửa chữa hệ thống điện đảm bảo vận hành an toàn và đáp ứng điện cho khách hàng. (Ảnh: TTXVN)

Trước diễn biến này, các kịch bản tăng trưởng phụ tải đã được Bộ Công Thương tính toán kỹ lưỡng theo Quyết định số 3477/QĐ-BCT ngày 28/11/2025 của Bộ Công Thương về phê duyệt Phương thức vận hành hệ thống điện quốc gia năm 2026. Theo đó, phương án tăng trưởng phụ tải được xác định ở mức 8,5% (kịch bản cơ sở), 11,2% (kịch bản điều hành) và 14,2% (kịch bản kiểm tra).

Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng đã yêu cầu NSMO, EVN và các đơn vị liên quan phải rà soát, cập nhật lại toàn bộ kịch bản cung ứng điện năm 2026 trên cơ sở diễn biến phụ tải thực tế, nhất là khả năng công suất cực đại của miền Bắc có thể vượt mức dự báo trước đây. Đồng thời, cần đánh giá lại đầy đủ cả phía cung và phía cầu, tính toán các giải pháp dịch chuyển phụ tải, điều chỉnh giờ cao điểm và huy động tối đa các nguồn lực hiện có để bảo đảm không để xảy ra thiếu điện trong mọi tình huống.

Đối với công tác vận hành hệ thống điện, Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng yêu cầu tăng cường kiểm soát vận hành, bảo dưỡng các nhà máy điện, nắm chắc tình hình nhiên liệu than, khí, LNG và vật tư dự phòng; đồng thời thúc đẩy các dự án nguồn điện nền, đặc biệt là các dự án trọng điểm cấp bách nhằm bổ sung công suất cho hệ thống điện miền Bắc.

Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng nhấn mạnh toàn ngành phải nâng cao năng lực quản trị rủi ro, xây dựng cơ chế phối hợp đồng bộ giữa các đơn vị phát điện, truyền tải, điều độ và cơ quan quản lý nhà nước; bảo đảm duy trì an ninh năng lượng quốc gia, cung ứng đủ điện cho phát triển kinh tế-xã hội trong mọi tình huống.

Chủ động ứng phó trước "gọng kìm" khó khăn

Nếu áp lực từ thời tiết cực đoan đã là thách thức lớn, thì ngành điện còn phải đối mặt thêm với những biến động địa chính trị toàn cầu. Xung đột Mỹ-Iran bùng phát từ cuối tháng 2/2026 đã đẩy thế giới vào một trong những cuộc khủng hoảng năng lượng nghiêm trọng, gây đứt gãy chuỗi cung ứng nhiên liệu, đặc biệt là khí LNG dùng cho phát điện với giá tăng cao và việc nhập hàng ngày càng khó khăn hơn.

Trong bối cảnh nắng nóng diện rộng kéo dài, đỉnh phụ tải có xu hướng dịch chuyển sang khung giờ tối (20h-23h), thậm chí vượt cả cao điểm ban ngày. Đây là thời điểm hệ thống chịu áp lực lớn nhất: không còn nguồn điện mặt trời hỗ trợ, nhiều nhà máy thủy điện nhỏ thiếu nước phát điện, trong khi các tổ máy nhiệt điện than đối mặt với nguy cơ suy giảm công suất do vận hành liên tục ở mức cao hoặc vướng các yêu cầu về môi trường.

Để thực hiện tốt nhiệm vụ vận hành hệ thống điện quốc gia, bảo đảm cung cấp điện an toàn, ổn định, đồng thời tuân thủ nghiêm Chỉ thị số 01/CT-TTg ngày 18/1/2026 của Thủ tướng Chính phủ và Chỉ thị số 04/CT-BCT của Bộ Công Thương về bảo đảm cung ứng điện cao điểm 2026 và giai đoạn 2027-2030, NSMO đã chủ động phối hợp triển khai đồng bộ nhiều giải pháp cụ thể:

Về lưới điện, NSMO phối hợp với các đơn vị đẩy mạnh sửa chữa, bảo dưỡng lưới điện nhằm đảm bảo mức khả dụng cao nhất cho hệ thống truyền tải và phân phối. Đặc biệt chú trọng các công trình phục vụ cấp điện cho miền Bắc như nâng công suất MBA AT1 Hòa Bình, đưa vào vận hành MBA AT1 T500 Phố Nối và AT7 T220 Hà Đông.

Cán bộ ngành điện điều hành trạm biến áp. (Ảnh: Trần Việt/TTXVN)

Về thủy điện, vận hành linh hoạt hồ chứa, chủ động tích nước các thủy điện nhỏ và huy động hợp lý để phát điện vào khung giờ cao điểm tối. Đến nay, xấp xỉ 100% số nhà máy (301/301 nhà máy điện với tổng công suất 3.000 MW) đã điều chỉnh biểu đồ phát điện theo khung giờ mới để hỗ trợ hệ thống trong giờ cao điểm.

Về nhiệt điện than, huy động tối đa các tổ máy khả dụng, đôn đốc các đơn vị khắc phục sự cố để nâng cao công suất phát vào khung giờ cao điểm tối. Với các tổ máy bị ảnh hưởng bởi nhiệt độ nước làm mát cao, chủ động giảm công suất vào giờ thấp điểm để dồn lực huy động tối đa vào cao điểm.

Về tuabin khí và nhiệt điện dầu, NSMO phối hợp chặt chẽ với PV GAS để tích khí và huy động các tổ máy theo khả năng cấp khí; đồng thời linh hoạt chuyển đổi giữa khí nội địa, LNG và dầu DO nhằm phát tối đa trong giờ cao điểm và giảm chi phí hệ thống. Các nguồn LNG và tổ máy chạy dầu chi phí cao như Nhiệt điện Ô Môn I (dùng dầu FO), các tổ tuabin khí dùng dầu DO tại Nhà máy điện Thủ Đức, Cần Thơ cũng được huy động ở mức cao.

Để phù hợp với đặc tính phụ tải mùa hè, NSMO đã đề xuất áp dụng khung giờ cao điểm, thấp điểm và bình thường mới trong tháng 6/2026, nhằm điều tiết nhu cầu sử dụng điện trong khung giờ cao điểm từ 17h30 đến 22h30.

Thực hiện Chỉ thị số 10/CT-TTg ngày 30/3/2026 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường tiết kiệm điện và phát triển điện mặt trời mái nhà, NSMO khuyến nghị người dân và doanh nghiệp sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả, đặc biệt hạn chế sử dụng nhiều điện trong các khung giờ 13h-16h và 20h-23h trong những ngày nắng nóng cực đoan, diện rộng tại miền Bắc./.

Cán bộ EVNCPV kiểm tra, sửa chữa hệ thống điện đảm bảo vận hành an toàn và đáp ứng điện cho khách hàng. (Ảnh: TTXVN)