Phú Thọ: Cấp có thẩm quyền có biết Di tích lịch sử cấp quốc gia đình Bảo Đức, xã Xuân Lãng đổ sập phần mái ?

Mới đây, một phần mái tại đình Bảo Đức đã bị đổ sập nghiêm trọng.

Di tích hơn 200 năm tuổi gắn với Lý Nam Đế

Đình Bảo Đức tọa lạc tại thôn Bảo Đức 2, xã Xuân Lãng, tỉnh Phú Thọ. Đây là công trình kiến trúc có giá trị đặc biệt quan trọng, gắn với lịch sử hình thành và phát triển của địa phương, đồng thời là nơi phụng thờ Lý Nam Đế (Lý Bí) - vị anh hùng dân tộc thế kỷ VI - cùng Thân mẫu và Vương hậu của ngài.

Đình Bảo Đức là di tích lịch sử - văn hóa cấp Quốc gia hơn 200 năm tuổi.

Theo các tài liệu lịch sử và Ngọc phả còn lưu giữ tại di tích, đình Bảo Đức được xây dựng cách đây hơn 200 năm, tọa lạc trên gò Đồng Sản và quay hướng Đông Bắc. Qua nhiều thế hệ, ngôi đình trở thành không gian sinh hoạt tín ngưỡng quan trọng của cộng đồng, nơi người dân gửi gắm đời sống tâm linh, tưởng nhớ các bậc tiền nhân và gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống.

Lịch sử của ngôi đình gắn với những năm tháng chiến tranh đầy biến động, đình từng được sử dụng làm nơi hội họp, đóng quân của bộ đội và chính quyền địa phương. Trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp những năm 1950, đình bị bom tàn phá, công trình sập đổ. Hòa bình lập lại, với tình cảm và trách nhiệm đối với di sản quê hương, nhân dân trong vùng đã cùng nhau đóng góp tiền của, công sức để dựng lại ngôi đình. Năm 1999, người dân tiếp tục tự nguyện đóng góp tu sửa một số hạng mục.

Đình Bảo Đức lưu giữ dấu tích của thời gian và những thăng trầm của lịch sử.

Những nỗ lực của cộng đồng đã góp phần gìn giữ đình Bảo Đức qua nhiều thập kỷ. Với những giá trị nổi bật về lịch sử, văn hóa và kiến trúc, năm 1994, đình Bảo Đức được Nhà nước xếp hạng Di tích lịch sử - văn hóa cấp Quốc gia. Không chỉ có giá trị về kiến trúc và tín ngưỡng, đình Bảo Đức còn là nơi lưu giữ hệ thống di vật, cổ vật quý, phản ánh đời sống văn hóa, nghệ thuật và tín ngưỡng của các thế hệ cư dân địa phương.

Trong số đó có bộ chấp kích được làm bằng gỗ sơn son thếp vàng; bức cuốn thư bằng gỗ được chạm khắc công phu, chủ yếu trang trí các mô típ rồng, hoa lá cách điệu, các con rồng và mặt hổ phù. Đây là những yếu tố trang trí mang đậm quan niệm thẩm mỹ và tín ngưỡng truyền thống. Đình còn lưu giữ bàn thờ bằng gỗ chạm khắc rồng, phượng theo phong cách nghệ thuật thế kỷ XIX; một long ngai và tượng Lý Nam Đế bằng gỗ mít sơn son thếp vàng; hoàng phi gỗ với dòng chữ “Thánh cung vạn tuế” cùng nhiều đạo sắc phong của các triều đại phong kiến.

Mỗi di vật là một dấu tích vật chất của lịch sử. Những đường nét chạm khắc trên gỗ, kỹ thuật sơn son thếp vàng, hình tượng rồng, phượng, hổ phù hay hệ thống sắc phong đều góp phần tạo nên giá trị tổng thể của di tích.

Bởi vậy, đình Bảo Đức không đơn thuần là một công trình thờ tự. Đây còn là không gian lưu giữ ký ức cộng đồng, những giá trị lịch sử và nghệ thuật được truyền lại qua nhiều thế hệ. Việc bảo tồn ngôi đình vì thế đồng nghĩa với bảo vệ một phần di sản văn hóa của địa phương.

Tờ trình đình Bảo Đức xuống cấp nghiêm trọng đến bao giờ được UBND tỉnh Phú Thọ giải quyết?

Theo ông Trần Văn Tuyên, Phó Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội (xã Xuân Lãng), hiện trạng xuống cấp tại đình Bảo Đức đã diễn ra từ lâu. Theo khảo sát, hiện nay, khoảng trên 30% diện tích ngói mái đã bị hư hại; nhiều vị trí ngói nứt vỡ, xô lệch khiến nước mưa thấm dột, có nơi nước mưa dội trực tiếp xuống nền đình.

Tình trạng thấm nước kéo dài đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến các cấu kiện gỗ phía dưới mái. Hệ thống hoành, rui, mè nhiều vị trí đã mục rỗng, đặc biệt tại các đầu rui ở khu vực đỉnh mái và góc mái. Một số cấu kiện đã mất khả năng chịu lực, tiềm ẩn nguy cơ đổ sập cục bộ.

Đáng lo ngại hơn, hệ khung gỗ của đình cũng bị mối mọt xâm hại. Nhiều kèo, xà, hoành, rui mái và cột chống bị mục rộng, xuất hiện các vết nứt, gãy lớn. Hiện khoảng 40% hệ thống khung xương chịu lực chính của đình đã bị hư hại nghiêm trọng.

Tường gạch nhiều vị trí bong tróc lớp trát, xuất hiện các vết nứt lớn, vỡ và rêu mốc. Một số điểm đã được gia cố tạm thời nhưng vẫn tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn, nhất là khu vực chánh điện và hậu cung. Nền móng có dấu hiệu sụt lún cục bộ, gây biến dạng kết cấu chung của công trình. Hệ thống điện được lắp đặt từ lâu, khá sơ sài, trong khi mái dột, tường thấm nước cũng tiềm ẩn nguy cơ chập cháy, đe dọa trực tiếp đến an toàn của di tích và hệ thống hiện vật bên trong.

Trong bối cảnh đó, sự cố xảy ra ngày 3/9/2026 càng cho thấy nguy cơ sập đổ tại đình Bảo Đức không còn là cảnh báo xa. Một phần mái khoảng 5m² tại lối vào hậu cung đã đổ xuống, làm vỡ một lọ lục bình và ảnh hưởng đến các cổ vật, đồ thờ cúng trong khu vực.

Một số cổ vật đã bị hư hỏng do ảnh hưởng của sự cố đổ sập một phần mái tại đình Bảo Đức.

Ông Nguyễn Văn Hội, Trưởng Ban quản lý di tích đình Bảo Đức cho biết: “Ngay sau sự cố, Ban quản lý đã tạm thời di dời một số cổ vật, đồ thờ cúng ở khu vực xung quanh phần mái bị sập đến vị trí khác nhằm hạn chế nguy cơ tiếp tục hư hỏng, đồng thời báo cáo sự việc với chính quyền địa phương”.

 Để đảm bảo an toàn cho người dân, du khách và bảo vệ các hiện vật, UBND xã Xuân Lãng đã lắp đặt biển cảnh báo tại các khu vực nguy hiểm, hạn chế tiếp cận những vị trí có nguy cơ mất an toàn.Tuy nhiên, đây mới chỉ là giải pháp trước mắt. Điều người dân địa phương mong muốn là di tích sớm được khảo sát, đánh giá toàn diện và có phương án bảo tồn, tu bổ phù hợp.

Theo chính quyền xã Xuân Lãng, từ sau lần tu sửa một số hạng mục vào năm 1999 đến nay, đình Bảo Đức chưa được đầu tư tu bổ, tôn tạo quy mô lớn. Trong khi đó, quá trình xuống cấp vẫn tiếp diễn, khiến nhiều cấu kiện quan trọng ngày càng suy yếu.

UBND xã Xuân Lãng đã có tờ trình gửi UBND tỉnh Phú Thọ về hiện trạng xuống cấp nghiêm trọng của di tích lịch sử - văn hóa cấp Quốc gia đình Bảo Đức. Địa phương kiến nghị các cấp, ngành chuyên môn sớm khảo sát, đánh giá hiện trạng, trên cơ sở đó có phương án bảo vệ, chống xuống cấp và từng bước tu bổ, tôn tạo di tích.

Trước mắt, việc khoanh vùng nguy hiểm, kiểm tra khả năng chịu lực của các cấu kiện, chống đỡ những vị trí có nguy cơ sập đổ và di chuyển, bảo quản an toàn các cổ vật là yêu cầu cấp thiết. Về lâu dài, việc tu bổ cần được thực hiện trên cơ sở bảo đảm các nguyên tắc bảo tồn di tích, giữ được tối đa những yếu tố gốc và các giá trị lịch sử, kiến trúc vốn có của đình.

Đình Bảo Đức đã đi qua hơn hai thế kỷ, từng trải qua chiến tranh, bom đạn và nhiều lần biến động nhưng vẫn được gìn giữ đến hôm nay. Bảo vệ đình Bảo Đức không chỉ là sửa lại một mái đình. Đó là yêu cầu cấp thiết nhằm giữ lại những dấu tích lịch sử, những giá trị văn hóa và ký ức cộng đồng đã được vun đắp qua nhiều thế hệ.