Phú Thọ nêu cao trách nhiệm của công dân số

Bài toán công dân số vì thế không chỉ mang ý nghĩa lý luận, mà đang trở thành một yêu cầu cụ thể, thực tế trong tiến trình chuyển đổi số toàn diện mà Việt Nam nói chung, Phú Thọ nói riêng đang triển khai mạnh mẽ.

Công dân số - trung tâm của xã hội số

Xã hội số được hình thành khi các hoạt động kinh tế, quản lý, giáo dục, y tế, văn hóa và đời sống thường ngày của người dân được vận hành hiệu quả trên nền tảng công nghệ số. Trong xã hội ấy, công dân số không đơn thuần là người biết sử dụng internet hay sở hữu thiết bị thông minh, mà là những người có năng lực số, có ý thức pháp lý, đạo đức và trách nhiệm công dân trên không gian mạng.

Chuyên sản xuất các sản phẩm công nghệ cao, mỗi lao động trong Công ty Cổ phần Lumi Việt Nam (KCN Thăng Long Vĩnh Phúc) phấn đấu là một công dân số tiêu biểu cả về tư duy và hành động.

Công dân số phải có khả năng tiếp cận, khai thác và sử dụng các dịch vụ số; biết bảo vệ dữ liệu cá nhân, danh tính số; hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của mình trong môi trường số; đồng thời có khả năng phân biệt thông tin đúng sai, tích cực - tiêu cực, lành mạnh - xấu độc. Đó là những yêu cầu không thể thiếu để xã hội số vận hành an toàn, nhân văn và bền vững.

Từ góc nhìn đó, xây dựng công dân số chính là xây dựng nền móng cho chuyển đổi số, là điều kiện tiên quyết để các thành quả đầu tư về hạ tầng, dữ liệu và nền tảng công nghệ phát huy được hiệu quả thực chất.

Nhìn từ thực tiễn Phú Thọ, có thể thấy những điều kiện nền tảng cho việc hình thành và phát triển công dân số đang từng bước được tạo dựng tương đối đồng bộ. Theo thống kê mới nhất, năm 2025, toàn tỉnh đã hoàn thành thu nhận, làm sạch trên 3,9 triệu dữ liệu dân cư; cơ bản hoàn thành cấp căn cước công dân cho hơn 3,1 triệu công dân đủ điều kiện; cấp trên 2,57 triệu tài khoản định danh điện tử, trong đó hơn 2,43 triệu tài khoản đã được kích hoạt và sử dụng phục vụ đăng nhập dịch vụ công, giải quyết thủ tục hành chính trực tuyến.

Hạ tầng số tiếp tục được đầu tư mạnh mẽ. Tỷ lệ hộ dân sử dụng internet cáp quang đạt khoảng 86%; toàn tỉnh có hơn 3,6 triệu thuê bao băng rộng di động; phủ sóng 4G đạt 98% diện tích, 5G đã phủ tới 100% đô thị trung tâm và khu công nghiệp. Đặc biệt, tỷ lệ hồ sơ thủ tục hành chính được tiếp nhận, giải quyết trực tuyến đạt mức cao, phổ biến 97-99%, góp phần thay đổi thói quen giao dịch hành chính của người dân theo hướng số hóa.

Công chức phường Vĩnh Yên rà soát hồ sơ phục vụ nhiệm vụ chuyển đổi số tại địa phương.

Cùng với đó, phong trào “Bình dân học vụ số” được triển khai sâu rộng. Khoảng 95% cán bộ, công chức, viên chức khu vực công có khả năng sử dụng nền tảng, dịch vụ số phục vụ công việc; 80% người dân trưởng thành và người lao động trong doanh nghiệp, hợp tác xã đã được trang bị tri thức, kỹ năng số cơ bản. Những con số này cho thấy công dân số ở Phú Thọ không còn là khái niệm trừu tượng, mà đang dần hiện hữu trong đời sống hằng ngày.

Cơ hội và thách thức

Dù vậy, quá trình hình thành công dân số vẫn đang đối mặt với không ít khó khăn. Trước hết là sự chênh lệch về kỹ năng số giữa các nhóm dân cư, giữa khu vực đô thị và nông thôn, miền núi. Vẫn còn một bộ phận người dân, nhất là người cao tuổi, lao động tự do, đồng bào ở vùng sâu, vùng xa gặp khó khăn trong tiếp cận và sử dụng dịch vụ số.

Nhận thức về văn hóa số, đạo đức số, trách nhiệm pháp lý trên không gian mạng chưa thật sự đồng đều. Tình trạng phát tán thông tin sai sự thật, ứng xử thiếu chuẩn mực, vi phạm quyền riêng tư trên mạng xã hội vẫn diễn ra, đặt ra yêu cầu cấp thiết về giáo dục, định hướng và hoàn thiện hành lang pháp lý.

Ở góc độ quản lý, hệ sinh thái nền tảng số dành riêng cho công dân số vẫn chưa thực sự hoàn chỉnh. Việc liên thông dữ liệu, chia sẻ thông tin giữa các hệ thống đôi lúc còn chưa thông suốt; chưa hình thành một nền tảng công dân số dùng chung, tích hợp đầy đủ các dịch vụ thiết yếu, khiến trải nghiệm của người dân trên môi trường số chưa thật sự liền mạch.

Từ thực tiễn đó, xây dựng công dân số cần được xác định là nhiệm vụ mang tính chiến lược, lâu dài, gắn chặt với quá trình phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Trọng tâm không chỉ là nâng cao kỹ năng sử dụng công nghệ, mà là bồi đắp văn hóa số, ý thức công dân và năng lực tự bảo vệ mình trong môi trường số.

Thanh toán không dùng tiền mặt đã trở thành thói quen thường ngày của phần lớn người dân Phú Thọ. (Ảnh chụp tại Go! Vĩnh Phúc)

Trong thời gian tới, cùng với việc tiếp tục đầu tư hạ tầng, dữ liệu và nền tảng số, Phú Thọ cần đẩy mạnh giáo dục kỹ năng số trong trường học, đào tạo lại và đào tạo thường xuyên cho người lao động, nhất là ở khu vực nông thôn, miền núi. Các tổ công nghệ số cộng đồng cần được phát huy vai trò “cầm tay chỉ việc”, giúp người dân sử dụng thành thạo dịch vụ công trực tuyến, thanh toán không dùng tiền mặt, thương mại điện tử và các tiện ích số thiết yếu.

Song song với đó, việc xây dựng chuẩn mực văn hóa số, nâng cao nhận thức về đạo đức, pháp luật trên không gian mạng cần được coi trọng, thông qua truyền thông chính thống, các chiến dịch giáo dục cộng đồng và sự nêu gương của đội ngũ cán bộ, đảng viên.

Xã hội số chỉ thực sự phát triển bền vững khi mỗi người dân trở thành một công dân số đúng nghĩa, biết sử dụng công nghệ để làm việc hiệu quả hơn, sống văn minh hơn và đóng góp tích cực hơn cho cộng đồng. Đó không chỉ là đích đến của chuyển đổi số, mà còn là thước đo cho chất lượng phát triển của một Phú Thọ hiện đại, nhân văn và giàu khát vọng.

Quang Nam