Phúc Sơn không để ruộng hoang

Khi làm ruộng khó có lãi

Nông dân xã Phúc Sơn ra đồng làm việc từ sáng sớm và chiều muộn để tránh nắng nóng. Ảnh: Kim Nhuệ

Vĩnh Lạc là thôn có truyền thống gieo cấy sớm của xã Phúc Sơn. Những ngày Hà Nội nắng nóng, trên các xứ đồng của thôn, không khí sản xuất nhộn nhịp nhất từ khoảng 4h đến 9h30 và từ 15h đến 19h. Để tránh nắng, nhiều hộ tranh thủ xuống đồng trong khung giờ này.

Trò chuyện với phóng viên, ông Đinh Văn Tuấn (nông dân thôn Vĩnh Lạc) cho biết, trước đây người dân gắn bó với ruộng vì đó là nguồn lương thực chính của gia đình. Nay, tính toán kinh tế đã khác. Giá lúa tươi hiện chỉ khoảng 6.500-6.800 đồng/kg. Tính trung bình mỗi sào đạt 2,2 tạ thóc tươi, người dân thu khoảng 1,4-1,5 triệu đồng/vụ.

Trong khi đó, chi phí sản xuất ngày càng cao. Nếu thuê cấy tay đã mất khoảng 400.000 đồng/sào; tính cả gieo, nhổ và vận chuyển mạ lên khoảng 500.000 đồng/sào. Làm đất khoảng 100.000 đồng/sào, gặt máy 130.000 đồng/sào, chưa kể phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, dịch vụ sản xuất. Vì vậy, nếu phải thuê toàn bộ các khâu, người trồng lúa gần như không còn lãi.

Không chỉ chi phí cao, vụ mùa còn bấp bênh hơn vụ xuân do thường xuyên đối diện nguy cơ mưa bão, úng ngập, lúa đổ, sâu bệnh. Có hộ làm vụ xuân đã đủ thóc ăn trong năm nên không còn tha thiết gieo cấy vụ mùa.

Để chủ động về thời gian, giảm chi phí, nhiều hộ dân ở xã Phúc Sơn đầu tư 18-20 triệu đồng mua máy cấy kéo tay. Ảnh: Kim Nhuệ

Đáng chú ý, từ khi triển khai dự án Khu đô thị thể thao quốc tế Hà Nội, nhiều lao động trẻ, khỏe ở địa phương chuyển sang làm công nhân, thợ xây dựng tại đây. Theo phản ánh của người dân địa phương, hiện có hàng trăm lao động trong xã đi làm tại dự án này với thu nhập khoảng 500.000-700.000 đồng/ngày công. So với việc mất nhiều tháng chăm ruộng mà lãi không đáng kể, việc một bộ phận lao động trẻ rời đồng ruộng là lựa chọn dễ hiểu, đồng thời đặt ra bài toán mới cho sản xuất nông nghiệp địa phương.

Theo ông Tuấn, hiện nay, những người còn bám ruộng chủ yếu là lao động lớn tuổi. Nhiều người ngoài 50 tuổi khó chuyển sang làm việc tại công trường, nhà máy nên vẫn ở lại đồng ruộng, nhận thêm ruộng của hộ khác để canh tác. Bởi vậy, câu chuyện bỏ ruộng ở Phúc Sơn không chỉ là chuyện đất đai, mà còn là bài toán về chi phí sản xuất, thu nhập, lao động và cách tổ chức lại sản xuất nông nghiệp trong giai đoạn mới.

Tổ chức lại sản xuất

Xã Phúc Sơn ưu tiên nguồn lực đầu tư kiên cố giao thông, thủy lợi nội đồng tạo thuận lợi cho nông dân sản xuất. Ảnh: Kim Nhuệ

Vụ mùa năm 2026, xã Phúc Sơn phấn đấu gieo trồng 1.831ha lúa, màu; trong đó diện tích lúa 1.486ha, năng suất bình quân đạt từ 62 tạ/ha trở lên, sản lượng từ 9.200 tấn trở lên. Theo kế hoạch, thời vụ cấy từ ngày 18 đến 25-6, phấn đấu hoàn thành trước ngày 30-6.

Trưởng phòng Kinh tế xã Phúc Sơn Lê Nghiêm Huấn cho biết, thời gian qua, trên địa bàn xã có hiện tượng một số hộ bỏ ruộng, không gieo cấy vụ mùa do hiệu quả sản xuất thấp, thiếu lao động hoặc ruộng khó canh tác. Để hạn chế tình trạng đất bị bỏ hoang, xã đã chỉ đạo các thôn, hợp tác xã nông nghiệp rà soát từng xứ đồng, làm rõ nguyên nhân cụ thể: nơi thiếu nước, nơi khó tiêu úng, nơi thiếu lao động, nơi người dân không còn nhu cầu canh tác.

Với diện tích còn đủ điều kiện sản xuất, xã vận động các hộ tiếp tục gieo cấy; đồng thời khuyến khích hộ có điều kiện nhận, mượn, thuê lại ruộng của hộ không còn nhu cầu canh tác. Cách làm này đang xuất hiện ở một số thôn, trong đó có Vĩnh Lạc, khi những hộ còn lao động, có máy móc, kinh nghiệm sản xuất nhận thêm ruộng để canh tác, góp phần giữ nhịp mùa vụ.

Cùng với rà soát diện tích, Phúc Sơn xác định cơ giới hóa là giải pháp quan trọng để giảm áp lực thiếu lao động. Xã khuyến khích các hợp tác xã, hộ dân mở rộng mạ khay - máy cấy, cấy theo phương pháp thâm canh lúa cải tiến, từng bước ứng dụng cơ giới hóa đồng bộ để giảm công lao động, nâng hiệu quả sản xuất.

Đối với diện tích khó khăn về nước, sản xuất lúa kém hiệu quả, xã hướng dẫn chuyển sang cây màu làm giống cho vụ đông như đậu tương, khoai lang, lạc hè thu; đồng thời nghiên cứu chuyển diện tích lúa chân cao sang cây hằng năm, cây ăn quả, diện tích trũng sang mô hình lúa - thủy sản phù hợp. Song song với đó, các hợp tác xã nông nghiệp phối hợp với Xí nghiệp Đầu tư phát triển thủy lợi Mỹ Đức điều tiết nước, khơi thông dòng chảy, nạo vét mương máng, chủ động tiêu úng khi có mưa lớn.

Xã Phúc Sơn đang xây dựng nhiều mô hình sản xuất nông nghiệp hiệu quả hơn trồng lúa. Ảnh: Kim Nhuệ

Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Phúc Sơn Phan Văn Sự cho rằng, về lâu dài, khắc phục tình trạng bỏ ruộng hoang phải gắn với tổ chức lại sản xuất nông nghiệp. Xã sẽ tiếp tục kiện toàn tổ chức bộ máy, phát huy vai trò của các hợp tác xã nông nghiệp và Trung tâm Dịch vụ tổng hợp trong tổ chức sản xuất, cung ứng dịch vụ; đồng thời rà soát, quy hoạch lại đồng ruộng, hình thành vùng sản xuất tập trung, phát triển nông nghiệp hàng hóa, giá trị cao và tăng cường liên kết tiêu thụ sản phẩm cho nông dân.

Cùng với tổ chức lại sản xuất, địa phương chú trọng đào tạo nghề nông nghiệp và phi nông nghiệp, từng bước chuyển dịch cơ cấu lao động phù hợp với quá trình đô thị hóa, nhưng vẫn bảo đảm sử dụng hiệu quả quỹ đất nông nghiệp. Đây là hướng đi cần thiết để Phúc Sơn không chỉ giải quyết tình trạng bỏ ruộng trước mắt, mà còn tạo nền tảng cho sản xuất nông nghiệp thích ứng với điều kiện mới.

Từ thực tế Phúc Sơn có thể thấy, muốn người dân gắn bó với đồng ruộng, không thể chỉ dừng ở vận động. Giải pháp căn cơ là tổ chức lại sản xuất, giảm chi phí, mở rộng cơ giới hóa, tạo điều kiện cho người có năng lực nhận thêm ruộng để canh tác. Đó là hướng địa phương đang triển khai để sử dụng hiệu quả đất nông nghiệp và không để ruộng hoang.