PNJ lọt rổ MSCI sau làn sóng bán tháo của khối ngoại, kinh doanh lao dốc

Sau hàng loạt biến động liên quan đến hoạt động kinh doanh, nhân sự cấp cao và diễn biến lao dốc của giá cổ phiếu, Công ty Cổ phần Vàng bạc Đá quý Phú Nhuận (PNJ) bất ngờ đón nhận một thông tin tích cực từ thị trường quốc tế.

Trong kỳ rà soát tháng 11/2026 vừa được công bố, MSCI quyết định bổ sung PNJ vào rổ MSCI Frontier Markets Index. Đây là bộ chỉ số theo dõi các cổ phiếu vốn hóa lớn và vừa tại những thị trường cận biên, trong đó Việt Nam hiện chiếm tỷ trọng lớn nhất, ở mức 31,25%. Những thay đổi này sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 1/12/2026.

Việc PNJ được lựa chọn gây chú ý khi cổ phiếu này vừa trải qua một giai đoạn giảm giá mạnh. Trong phiên 10/11, thị giá PNJ có thời điểm lùi về 13.300 đồng/cổ phiếu, mức thấp nhất trong gần một thập kỷ.

Kết phiên 11/11, cổ phiếu dừng ở 14.550 đồng/cổ phiếu, tương ứng vốn hóa khoảng 7.446 tỷ đồng, giảm hơn 80% so với vùng đỉnh đầu năm nếu tính theo giá điều chỉnh.

Diễn biến thị giá cổ phiếu PNJ trong thời gian qua

Theo MSCI, việc lựa chọn cổ phiếu vào bộ chỉ số không đơn thuần căn cứ vào diễn biến giá hay kết quả kinh doanh trong kỳ gần nhất. Thay vào đó, tổ chức này áp dụng hệ thống tiêu chí liên quan đến quy mô vốn hóa, vốn hóa điều chỉnh theo tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng, thanh khoản và khả năng tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài.

Trong đó, tỷ lệ sở hữu nước ngoài còn có thể mua được (foreign room) là một điều kiện đáng chú ý đối với những cổ phiếu chịu giới hạn sở hữu nước ngoài. MSCI cho biết, cổ phiếu mới muốn được đưa vào tập hợp chứng khoán đủ điều kiện đầu tư phải có foreign room tối thiểu 15%.

Nếu room còn lại từ 15% đến dưới 25%, MSCI áp dụng hệ số điều chỉnh 0,5 đối với tỷ lệ cổ phiếu được tính vào chỉ số. Khi room đạt từ 25% trở lên, cổ phiếu không còn chịu mức chiết giảm này do giới hạn sở hữu nước ngoài.

Đây có thể là một trong những yếu tố giúp PNJ cải thiện khả năng đáp ứng tiêu chí của MSCI. Trong nhiều năm, PNJ từng được xem là cổ phiếu gần như kín room ngoại trên thị trường chứng khoán. Theo báo cáo thường niên năm 2025, tại ngày 18/3/2026, nhà đầu tư nước ngoài nắm giữ 48,92% vốn PNJ, sát với giới hạn sở hữu tối đa 49%.

Tuy nhiên, tình hình đã thay đổi đáng kể sau làn sóng bán ròng của khối ngoại. Áp lực thoái vốn liên tục khiến tỷ lệ sở hữu nước ngoài tại PNJ giảm xuống, qua đó mở rộng lượng cổ phiếu còn được phép mua.

Đến ngày 11/11, room ngoại còn lại tại PNJ xấp xỉ 128 triệu cổ phiếu, trong khi tổng hạn mức sở hữu nước ngoài khoảng 251 triệu đơn vị. Như vậy, hơn một nửa hạn mức dành cho nhà đầu tư nước ngoài hiện vẫn chưa được sử dụng.

Nghịch lý nằm ở chỗ, diễn biến bán ròng vốn gây sức ép lên giá cổ phiếu lại góp phần cải thiện khả năng tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài đối với PNJ. Khi room ngoại được mở rộng, cổ phiếu này có thêm dư địa đáp ứng một trong những điều kiện quan trọng trong phương pháp lựa chọn của MSCI.

Một chi tiết khác cần lưu ý là MSCI sử dụng dữ liệu tại thời điểm chốt rà soát, thay vì lấy giá thị trường tại ngày công bố kết quả. Theo thông tin về kỳ cơ cấu lần này, mốc dữ liệu giá được sử dụng là ngày 20/10, thời điểm PNJ đóng cửa ở mức 19.750 đồng/cổ phiếu, tương ứng vốn hóa khoảng 10.100 tỷ đồng. So với mốc này, vốn hóa PNJ đến ngày 11/11 đã giảm thêm khoảng 26%. Tuy nhiên, diễn biến giá sau thời điểm chốt dữ liệu không nhất thiết làm thay đổi kết quả rà soát đã được xác định.

Bên cạnh yếu tố room ngoại, thanh khoản cũng là một tiêu chí quan trọng trong quá trình lựa chọn cổ phiếu. Dù thị giá giảm sâu, PNJ vẫn ghi nhận khối lượng giao dịch lớn trong nhiều phiên. Áp lực bán mạnh khiến giá cổ phiếu đi xuống, đồng thời tạo ra lượng giao dịch đáng kể, qua đó có thể hỗ trợ cổ phiếu đáp ứng yêu cầu về thanh khoản của bộ chỉ số.

Việc được MSCI bổ sung vào danh mục có thể mở ra cơ hội để PNJ xuất hiện trong danh mục của các quỹ đầu tư tham chiếu chỉ số, qua đó gia tăng khả năng thu hút dòng vốn quốc tế. Dù vậy, đây mới là yếu tố hỗ trợ về mặt tiếp cận thị trường vốn, không đồng nghĩa những khó khăn trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp đã được tháo gỡ.

Bức tranh kinh doanh của PNJ trong quý 3/2026 kém tích cực khi doanh thu thuần từ bán hàng và cung cấp dịch vụ đạt gần 6.995 tỷ đồng, giảm 14% so với cùng kỳ năm trước. Trong khi đó, chi phí tài chính tăng mạnh, từ hơn 30 tỷ đồng trong quý 2/2025 lên hơn 82 tỷ đồng trong kỳ, phần lớn là chi phí lãi vay với 80 tỷ đồng, gấp hơn 3 lần cùng kỳ.

Ở chiều ngược lại, doanh nghiệp đã tiết giảm chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp xuống lần lượt 676 tỷ đồng và 193 tỷ đồng, tương ứng giảm 13% và 11% so với cùng kỳ. Tuy nhiên, việc cắt giảm chi phí chưa đủ bù đắp sức ép từ hoạt động kinh doanh và chi phí tài chính.

Sau khi khấu trừ các khoản chi phí, PNJ ghi nhận lỗ thuần từ hoạt động kinh doanh 337 tỷ đồng, trái ngược mức lãi 607 tỷ đồng cùng kỳ năm trước. Kết quả, doanh nghiệp báo lỗ sau thuế gần 258 tỷ đồng trong quý 3/2026, trong khi cùng kỳ năm 2025 lãi 496 tỷ đồng.

Lũy kế 9 tháng đầu năm, PNJ ghi nhận doanh thu thuần 32.704 tỷ đồng, tăng 28% so với cùng kỳ. Tuy nhiên, lợi nhuận sau thuế chỉ đạt 471 tỷ đồng, giảm 71% so với mức 1.610 tỷ đồng của 9 tháng đầu năm 2025.

Không chỉ kết quả kinh doanh đi xuống, quy mô nhân sự và mạng lưới cửa hàng của PNJ cũng thu hẹp đáng kể. Tại ngày 30/9/2026, PNJ cùng các công ty con có tổng cộng 7.123 nhân viên, giảm 1.040 người so với mức 8.163 nhân viên vào cuối quý 2. Như vậy, chỉ trong vòng ba tháng, số lượng nhân sự của doanh nghiệp đã giảm gần 13%.

Mạng lưới bán lẻ cũng ghi nhận sự điều chỉnh. Tại thời điểm cuối tháng 9, PNJ vận hành 424 cửa hàng trên cả nước, giảm hơn 30 cửa hàng so với quý 2/2026. Diễn biến này cho thấy doanh nghiệp đang thu hẹp quy mô hoạt động trong bối cảnh phải đối mặt với nhiều sức ép.

Trong lúc giá cổ phiếu liên tục đi xuống, áp lực bán giải chấp đối với cổ phiếu PNJ tiếp tục xuất hiện. Ngày 12/11, Chứng khoán MB (MBS) thông báo sẽ bán giải chấp 2.815.000 cổ phiếu PNJ thuộc sở hữu của bà Trần Phương Ngọc Giao.

Giao dịch dự kiến được thực hiện từ ngày 12/11 cho đến khi bà Giao hoàn tất nghĩa vụ thanh toán hoặc bảo đảm đủ tỷ lệ ký quỹ theo quy định của MBS. Công ty chứng khoán lưu ý số lượng cổ phiếu dự kiến bán giải chấp chỉ là ước tính tại thời điểm công bố thông tin; khối lượng thực tế có thể thấp hơn hoặc cao hơn tùy thuộc vào biến động giá thị trường và giá trị tài sản bảo đảm.

Bà Trần Phương Ngọc Giao là con gái bà Cao Thị Ngọc Dung, Chủ tịch Hội đồng quản trị PNJ. Trước đó, bà Ngọc Giao cũng nhiều lần bị các công ty chứng khoán bán giải chấp cổ phiếu PNJ.

Cụ thể, ngày 8/10, bà bị bán giải chấp 2,94 triệu cổ phiếu; đến ngày 30/10, con số này là 1.837.800 cổ phiếu và ngày 4/11 tiếp tục có 2.318.000 cổ phiếu bị bán giải chấp.

Theo quy định về giao dịch ký quỹ, nhà đầu tư có thể bị call margin khi giá trị tài sản ròng trong tài khoản giảm xuống dưới ngưỡng tỷ lệ ký quỹ duy trì do công ty chứng khoán quy định. Nếu nhà đầu tư không bổ sung tài sản bảo đảm theo yêu cầu, công ty chứng khoán có quyền bán giải chấp chứng khoán để đưa tỷ lệ ký quỹ về mức an toàn.