Quách Tĩnh trong 'Anh hùng xạ điêu' là hậu duệ của hảo hán Lương Sơn Bạc

Mối quan hệ giữa Quách Tĩnh và Quách Thịnh chính là sợi dây liên kết độc đáo giữa hai tác phẩm văn học: Tiểu thuyết kiếm hiệp Anh hùng xạ điêu của Kim Dung và danh tác dã sử Thủy hử của Thi Nại Am.

Quách Tĩnh (Anh hùng xạ điêu) được xây dựng là hậu duệ của Quách Thịnh (Thủy hử).

Quách Thịnh - đầu lĩnh hào hoa, ngạo nghễ của Lương Sơn Bạc

Quách Thịnh là nhân vật rất đặc biệt tại Lương Sơn Bạc, sở hữu hình tượng vô cùng đẹp đẽ và oai phong. Vị hảo hán này có vẻ ngoài hào hoa. Ông thường mặc giáp bạc, cưỡi ngựa trắng, đầu đội mũ bạc nên mới có biệt danh là Tái Nhân Quý (nghĩa là tài giỏi, oai phong sánh ngang với danh tướng Tiết Nhơn Quý thời Đường).

Ông nổi tiếng với tuyệt kỹ sử dụng Phương thiên họa kích - loại binh khí cực kỳ khó dùng, đòi hỏi kỹ thuật rất cao (giống như Lữ Bố thời Tam quốc).

Trước khi lên Lương Sơn, Quách Thịnh từng có màn đọ kích “bất phân thắng bại” với Tiểu Ôn Hầu Lã Phương (người dùng kích đỏ). Khi hai ngọn kích xoắn chặt vào nhau không gỡ ra được, Thần Cơ quân sư Chu Vũ đã khuyên cả hai quy thuận nghĩa quân.

Suốt thời gian ở Lương Sơn Bạc, Quách Thịnh cùng với Lã Phương luôn giữ nhiệm vụ làm trung quân kiêu tướng. Hai người như hình với bóng, mặc giáp trắng - giáp đỏ oai phong, có nhiệm vụ bảo vệ nghiêm ngặt cho thủ lĩnh Tống Giang trong mọi trận đánh. Ông đã tham gia đầy đủ các chiến dịch lớn từ chống quân triều đình cho đến khi được chiêu an, đi đánh dẹp Liêu, Điền Hổ, và Vương Khánh.

Trong chiến dịch bình định Phương Lạp - mặt trận tàn khốc nhất khiến hơn một nửa anh hùng Lương Sơn tử trận, Tống Giang kéo quân đánh đèo Ô Long (một vị trí hiểm yếu, vách đá dựng đứng). Quách Thịnh lúc đó đang cưỡi ngựa chiến đấu trên đường đèo. Quân Phương Lạp từ trên đỉnh núi cao đã dùng máy bắn đá và lăn các khối đá lớn xuống để chặn đường nghĩa quân. Một khối đá khổng lồ đổ ập xuống trúng vào Quách Thịnh. Cả người lẫn ngựa của ông đều bị đá đè nát, hy sinh ngay tại chỗ.

Quách Thịnh (áo trắng) cùng với Lã Phương giữ nhiệm vụ làm trung quân kiêu tướng trên Lương Sơn Bạc.

Sau khi triều đình dẹp tan quân Phương Lạp, xét những công trạng hiển hách và sự hy sinh trung kiên của các đầu lĩnh, Quách Thịnh đã được hoàng đế Tống triều sắc phong là Nghĩa Tiết Lang.

Cái chết của Quách Thịnh cùng hàng loạt anh hùng khác đã đánh dấu sự tan rã bi tráng của Lương Sơn Bạc. Tuy nhiên, dòng máu nghĩa hiệp của ông vẫn được nhà văn Kim Dung “hồi sinh” và tiếp nối một cách hoàn hảo qua nhân vật Quách Tĩnh nhiều đời sau.

Quách Tĩnh - khờ khạo nhưng khí chất anh hùng

Trong tiểu thuyết Anh hùng xạ điêu, ngay từ chương 1 của tác phẩm, nhà văn Kim Dung đã giới thiệu cha của Quách Tĩnh - Quách Khiếu Thiên là cháu nhiều đời của hảo hán Lương Sơn Bạc - Quách Thịnh.

Cụ thể, khi giới thiệu về hai gia đình họ Quách và họ Dương đang ẩn cư tại thôn Ngưu Gia, nhà văn viết: Quách Khiếu Thiên là dòng dõi của “Tái Nhân Quý” Quách Thịnh, còn người anh em kết nghĩa Dương Thiết Tâm là hậu duệ của danh tướng kháng Kim Dương Tái Hưng (thuộc dòng dõi Dương Gia Tướng). Vì vậy, xét theo gia phả, Quách Tĩnh phải gọi anh hùng Lương Sơn Bạc Quách Thịnh là cụ tổ.

Dù Quách Tĩnh nổi tiếng thiên hạ với tuyệt kỹ Hàng long thập bát chưởng và bộ pháp bắn cung trên thảo nguyên, nhưng cha của chàng - Quách Khiếu Thiên - lại sử dụng một cây thương/kích làm binh khí gia truyền để chiến đấu. Đây chính là loại vũ khí mô phỏng theo ngọn Phương thiên họa kích danh tiếng năm xưa của cụ tổ Quách Thịnh.

Nhân vật Quách Khiếu Thiên trong phim truyền hình.

Nhà văn Kim Dung để Quách Tĩnh làm hậu duệ của Quách Thịnh không phải là ngẫu nhiên, mà đây là một dụng ý nghệ thuật rất sâu sắc. Cách sắp đặt này mang lại giá trị lớn cho tác phẩm.

Đầu tiên, sự sắp đặt này kế thừa trọn vẹn tinh thần “trung nghĩa” của Lương Sơn. Mục đích lớn nhất của Kim Dung khi viết Anh hùng xạ điêu là tôn vinh lòng yêu nước và tinh thần “Vì nước vì dân, ấy là hiệp lớn” (Hiệp chi đại giả, vị quốc vị dân). Các anh hùng Lương Sơn Bạc năm xưa dù bị coi là “giặc cỏ” nhưng trong thâm tâm họ luôn mang dòng máu nghĩa hiệp, trung quân ái quốc, thà hy sinh ở chiến dịch Phương Lạp chứ không chịu phản quốc.

Bằng cách cho Quách Tĩnh mang dòng máu của Quách Thịnh, Kim Dung đã tạo ra một bệ phóng hoàn hảo về xuất thân. Lòng trung nghĩa của Quách Tĩnh không phải tự nhiên mà có, nó là sự kế thừa dòng máu gia tộc từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Kim Dung là bậc thầy trong việc dùng thủ pháp “ký thác lịch sử”, lồng ghép các nhân vật hư cấu vào dòng chảy lịch sử có thật. Tiểu thuyết Thủy hử lấy bối cảnh thời cuối Bắc Tống. Anh hùng xạ điêu lại bắt đầu vào thời kỳ Nam Tống (giai đoạn ngay sau đó).

Việc mượn một nhân vật trong một bộ danh tác kinh điển có trước (Thủy hử) để làm tổ tiên cho nhân vật của mình giúp thế giới võ hiệp của Kim Dung trở nên sống động, có chiều sâu và tạo cảm giác quen thuộc, chân thật đối với độc giả yêu mến văn học cổ điển Trung Hoa.

Quách Tĩnh trong “Anh hùng xạ điêu” tuy khờ khạo nhưng giữ trọn lòng trung nghĩa.

Quách Thịnh và Quách Tĩnh được Kim Dung xây dựng với sự tương phản đầy nghệ thuật giữa ngoại hình và tính cách. Cụ tổ Quách Thịnh hào hoa, oai phong, mặc giáp bạc cưỡi ngựa trắng, tính cách có phần ngạo nghễ, vũ khí là cây kích đòi hỏi sự hoa mỹ, khéo léo. Hậu duệ Quách Tĩnh lại là một chàng trai cục mịch, thật thà, có phần khờ khạo, chậm chạp nhưng nội công thâm hậu, học võ công cương mãnh như Hàng long thập bát chưởng.

Sự tương phản này cho thấy một quy luật của đời thực: con cháu không nhất thiết phải là bản sao ngoại hình của tổ tiên, nhưng khí chất anh hùng và sự kiên cường bên trong thì không bao giờ thay đổi.

Hành trình Quách Tĩnh bảo vệ thành Tương Dương là biểu tượng cho tinh thần “Hiệp chi đại giả, vị quốc vị dân” (bậc đại hiệp là người vì nước vì dân).

Việc xây dựng Quách Tĩnh là hậu duệ của anh hùng Lương Sơn Bạc còn tạo thế cân bằng với nhà họ Dương. Ngay từ chương 1, Kim Dung xây dựng đôi bạn kết nghĩa Quách Khiếu Thiên và Dương Thiết Tâm. Nếu như nhà họ Dương là hậu duệ của Dương Tái Hưng (dòng dõi danh tướng triều đình Dương Gia Tướng) - đại diện cho lực lượng chính thống, nhà họ Quách là hậu duệ của Quách Thịnh (anh hùng Lương Sơn Bạc) - đại diện cho lực lượng hảo hán hào kiệt trong dân gian.

Sự kết hợp giữa một bên là “Đại diện triều đình” và một bên là “Anh hùng lục lâm” cùng chung tay kháng địch đã tạo nên một biểu tượng hoàn hảo cho tinh thần đoàn kết toàn dân tộc mà Kim Dung muốn gửi gắm.