Quản lý xung đột voi - người: Tăng năng lực cho đội phản ứng nhanh

Các học viên tham gia lớp tập huấn Nguyên tắc an toàn trong quản lý xung đột voi - người được cấp chứng chỉ nghiệp vụ. Ảnh: An Nhơn

Những lớp tập huấn chuyên sâu về kỹ năng xử lý tình huống giúp bảo vệ an toàn cho người dân, đồng thời gìn giữ quần thể voi rừng quý hiếm.

Chú trọng lực lượng ở cơ sở

Đồng Nai hiện là nơi sinh sống của một trong những quần thể voi hoang dã lớn của cả nước. Kết quả giám sát mới nhất cho thấy đàn voi có khoảng 30-32 cá thể và có khả năng tiếp tục tăng số lượng. Đây là tín hiệu tích cực, phản ánh hiệu quả của các giải pháp bảo tồn trong nhiều năm qua.

Tuy nhiên, cùng với sự phục hồi của đàn voi, xung đột giữa người và voi vẫn là thách thức. Vào mùa khan hiếm thức ăn, voi thường vượt hàng rào điện để vào khu vực sản xuất của người dân ở các xã, phường: Trị An, Phú Lý, Thanh Sơn... tìm kiếm thức ăn, gây thiệt hại cây trồng và tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn nếu không được xử lý đúng cách.

Để chủ động ứng phó, thành phố Đồng Nai đã thành lập 6 tổ, đội phản ứng nhanh bảo vệ voi và động vật hoang dã tại các địa phương thường xuyên có voi xuất hiện. Các tổ, đội này đảm nhận nhiều nhiệm vụ quan trọng như: theo dõi, cảnh báo khi voi xuất hiện gần khu dân cư; hướng dẫn người dân phòng tránh; hỗ trợ di dời tài sản; phối hợp điều hướng voi trở lại rừng và xử lý các tình huống khẩn cấp.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy lực lượng phản ứng nhanh phần lớn hoạt động kiêm nhiệm, nhiều thành viên chưa từng được đào tạo bài bản về tập tính của voi, kinh nghiệm xử lý tình huống nên còn những hạn chế nhất định. Mỗi địa phương áp dụng phương pháp khác nhau nên việc phối hợp đôi lúc thiếu thống nhất, đặc biệt là trong những tình huống voi vượt hàng rào điện tử hoặc đi sâu vào khu dân cư.

Ông Cổ Tấn Huy, Phó Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm thành phố Đồng Nai cho biết: Yêu cầu đặt ra hiện nay không chỉ là bảo vệ đàn voi mà còn phải bảo đảm an toàn tuyệt đối cho người dân. Muốn làm được điều đó, lực lượng phản ứng nhanh cần được trang bị đầy đủ kiến thức, kỹ năng và quy trình xử lý thống nhất.

Xuất phát từ yêu cầu đó, cuối tháng 6-2026, Chi cục Kiểm lâm thành phố Đồng Nai phối hợp với Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cùng Tổ chức Thế giới nhân đạo cho động vật (HWA) tổ chức các lớp tập huấn chuyên đề: Nguyên tắc an toàn trong quản lý xung đột voi - người. Gần 100 học viên là thành viên các tổ, đội phản ứng nhanh, lực lượng kiểm lâm và đại diện chính quyền 5 xã: Đak Lua, Tà Lài, Thanh Sơn, Phú Lý, Tân Lợi và phường Trị An đã tham gia khóa học.

Điểm khác biệt của lớp tập huấn lần này là nội dung bám sát thực tế địa phương, kết hợp giữa lý thuyết và trao đổi tình huống. Học viên được tìm hiểu tập tính sinh học của voi; nguyên tắc đảm bảo an toàn khi tiếp cận; kỹ năng truyền thông với cộng đồng... Đặc biệt, chương trình có sự tham gia của TS. Pruthu Fernando, chuyên gia quốc tế về voi châu Á, Cố vấn kỹ thuật của HWA, người có nhiều năm nghiên cứu quần thể voi Đồng Nai. Những kinh nghiệm thực tiễn từ các quốc gia có voi hoang dã đã giúp học viên tiếp cận phương pháp quản lý hiện đại, lấy sự an toàn của cả người và voi làm trung tâm.

Chung sống hài hòa

Anh Phạm Văn Đại, thành viên Đội phản ứng nhanh bảo vệ voi và động vật hoang dã xã Phú Lý cho biết: Khóa tập huấn đã giúp thay đổi cách tiếp cận trong công tác xua đuổi voi. Nếu trước đây chủ yếu xử lý theo kinh nghiệm, nay các thành viên được trang bị kiến thức nhận biết ngôn ngữ cơ thể của voi để đánh giá mức độ nguy hiểm và lựa chọn cách ứng xử phù hợp. “Hiểu được hành vi của voi giúp chúng tôi biết khi nào cần giữ khoảng cách, khi nào có thể điều hướng voi an toàn hơn. Điều tâm đắc nhất là tư duy “sống chung an toàn”, xử lý mềm dẻo, tránh tạo áp lực khiến voi bị kích động” - anh Đại chia sẻ.

Đồng Nai có từ 30-32 cá thể voi rừng. Ảnh: tư liệu

Cùng quan điểm, bà Điểu Thị Út, thành viên Tổ phản ứng nhanh bảo vệ voi và động vật hoang dã ấp 5 (xã Thanh Sơn) cho rằng: Khóa học đã giúp thay đổi nhiều thói quen ứng xử vốn tồn tại lâu nay trong cộng đồng. Theo bà Út, trước đây nhiều người thường nghĩ là càng gây tiếng động lớn thì voi càng sợ. Thực tế, các hành động như: đốt pháo, chiếu đèn trực diện vào mắt hay xua đuổi dồn ép voi lại khiến chúng dễ bị kích động hơn.

“Điều quan trọng nhất là không dồn ép voi, không gây tiếng nổ lớn hoặc rọi đèn thẳng vào mắt voi. Khi xua đuổi cần giữ bình tĩnh, đi phía sau, duy trì khoảng cách an toàn và tạo hướng để voi tự quay trở lại rừng” - bà Út nói.

Theo ông Cổ Tấn Huy, các lớp tập huấn đã trang bị cho học viên kiến thức về sinh thái, tập tính của voi; kỹ năng nhận diện dấu hiệu voi xuất hiện, xử lý tình huống an toàn và phối hợp khi xảy ra xung đột giữa người với voi. Sau khóa học, những kiến thức này sẽ được vận dụng vào thực tiễn, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của các tổ, đội phản ứng nhanh, hướng tới mục tiêu chung sống an toàn, hài hòa giữa người và voi, bảo tồn bền vững quần thể voi hoang dã ở Đồng Nai.

Bên cạnh công tác tập huấn, Chi cục Kiểm lâm thành phố tiếp tục triển khai đồng bộ nhiều giải pháp như: duy tu, vận hành hiệu quả hơn 72km hàng rào điện; giám sát đàn voi bằng bẫy ảnh; theo dõi diễn biến xung đột voi - người; cải thiện sinh cảnh tự nhiên và đẩy mạnh tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng.

Ngành kiểm lâm cũng khuyến cáo người dân khu vực giáp rừng điều chỉnh cơ cấu cây trồng, hạn chế trồng các loại cây voi ưa thích như: xoài, chuối, mía, bắp, điều, dừa... để giảm nguy cơ voi vào khu dân cư tìm thức ăn.