Quân sự thế giới hôm nay (26-4): Mỹ triển khai hệ thống giám sát ALPS trong lá chắn Vòm Vàng

* Mỹ triển khai hệ thống giám sát ALPS - bước tiến mới trong lá chắn Vòm Vàng

Lục quân Mỹ đã lần đầu triển khai hệ thống giám sát liên tục tầm xa (ALPS) trên lãnh thổ Mỹ, đánh dấu bước chuyển từ khái niệm sang vận hành thực tế của cấu trúc phòng thủ đa tầng Vòm Vàng. Đây được xem là mảnh ghép quan trọng giúp tăng cường năng lực phát hiện sớm UAV và mục tiêu bay thấp – những mối đe dọa ngày càng khó đối phó bằng radar truyền thống.

Hệ thống giám sát liên tục tầm xa (ALPS) của Lục quân Mỹ hoạt động bằng cách khai thác tín hiệu phát ra từ chính mục tiêu để gửi thông tin theo dõi đến các hệ thống chỉ huy hoặc tên lửa đánh chặn. Ảnh: WAVY TV 10 trên nền tảng X/@lfx160219

Điểm nổi bật của ALPS nằm ở nguyên lý hoạt động thụ động. Không phát tín hiệu như radar thông thường, hệ thống thu nhận và xử lý tín hiệu điện từ từ môi trường xung quanh (liên lạc, dẫn đường, phản xạ radar…) để phát hiện mục tiêu. Cách tiếp cận này giúp ALPS gần như “tàng hình điện tử”, khó bị gây nhiễu hoặc chế áp, đặc biệt hiệu quả với các mục tiêu có diện tích phản xạ tín hiệu radar nhỏ như UAV hoặc tên lửa hành trình bay thấp.

Hệ thống được triển khai tại Căn cứ Liên hợp viễn chinh Little Creek–Fort Story (bang Virginia), khu vực ven biển có mật độ hoạt động hàng không dày đặc, tạo môi trường lý tưởng để thử nghiệm trong điều kiện thực tế. Cấu hình ALPS gồm các cột thu tín hiệu bố trí dạng tam giác, tích hợp trên khung xe cơ động FMTV, cho phép triển khai linh hoạt tại nhiều địa điểm.

Về mặt tác chiến, ALPS đóng vai trò “mắt xích đầu” trong chuỗi tiêu diệt, cung cấp dữ liệu cảnh báo sớm và bám bắt mục tiêu cho các hệ thống đánh chặn. Việc bố trí gần tổ hợp phòng không THAAD cho thấy Mỹ đang tìm cách bịt lỗ hổng phát hiện mục tiêu bay thấp – vốn có thể lợi dụng địa hình để né tránh radar.

ALPS hiện vẫn ở giai đoạn thử nghiệm, chưa trở thành chương trình trang bị chính thức, và các thông số kỹ thuật quan trọng như tầm phát hiện hay số mục tiêu theo dõi chưa được công bố. Tuy nhiên, việc đưa hệ thống vào vận hành thực địa cho thấy tiến độ phát triển đang được đẩy nhanh đáng kể.

Trong tổng thể Vòm Vàng, chương trình phòng thủ trị giá 185 tỷ USD, ALPS đại diện cho lớp cảm biến mặt đất, kết hợp với mạng lưới chỉ huy-điều khiển sử dụng AI và các hệ thống đánh chặn đa miền.

* Ukraine đẩy mạnh phát triển robot chiến trường

Ukraine đang tăng tốc phát triển lực lượng robot mặt đất không người lái (UGV) với quy mô chưa từng có. Bộ Quốc phòng nước này đặt mục tiêu đưa vào biên chế 25.000 phương tiện trong nửa đầu năm 2026. Kế hoạch này nhằm tiến tới thay thế hoàn toàn binh sĩ trong các nhiệm vụ hậu cần tiền tuyến – một bước chuyển lớn trong cách tổ chức tác chiến hiện đại.

Binh sĩ Ukraine bắn súng phóng lựu RPG-7 gắn trên xe tự hành không người lái trong một cuộc thử nghiệm gần tiền tuyến. Ảnh: Reuters

Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Ukraine Mykhailo Fedorov cho biết mục tiêu dài hạn là “100% hoạt động hậu cần tuyến đầu sẽ do robot đảm nhiệm”. Chỉ riêng tháng 3-2026, các UGV đã thực hiện hơn 9.000 nhiệm vụ, từ vận chuyển đạn dược, tiếp tế đến sơ tán thương binh.

Song song mở rộng quy mô, Kiev cũng đẩy nhanh tiêu chuẩn hóa và đưa vào trang bị các mẫu robot mới. Điển hình là Bizon-L, UGV hậu cần có tải trọng 300kg, tầm hoạt động 50km, đã được mã hóa theo tiêu chuẩn NATO và sẵn sàng triển khai rộng rãi cho cả lực lượng Ukraine lẫn đối tác.

Theo Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky, trong 3 tháng gần nhất, lực lượng vũ trang Ukraine đã thực hiện hơn 22.000 nhiệm vụ với phương tiện không người lái, giúp giảm đáng kể số binh sĩ phải trực tiếp đối mặt với nguy hiểm.

* Pháp phát triển rocket dẫn đường bằng laser 68mm

Pháp đang tăng tốc hoàn thiện một lớp vũ khí đánh chặn UAV hoàn toàn mới: Rocket dẫn đường bằng laser 68mm, nhằm lấp đầy “khoảng trống” giữa pháo và tên lửa trong phòng không tầm ngắn. Chương trình do Cơ quan mua sắm quốc phòng của nước này công bố, xuất phát từ kinh nghiệm thực chiến đối phó UAV của Iran tại Trung Đông.

Trọng tâm của hệ thống là biến thể chống UAV của rocket 68mm, nhiều khả năng dựa trên dòng Aculeus LG/NG. Với tầm bắn hiệu quả 2-5km, vũ khí này tạo ra lớp đánh chặn trung gian, nơi trước đây chỉ có pháo (hiệu quả khoảng 2,5km) hoặc tên lửa (hơn 10km) khiến các mục tiêu bay thấp dễ lọt qua. Rocket mới cho phép tiêu diệt UAV từ sớm, giảm áp lực cho các hệ thống phòng thủ “lớp trong”.

Thay vì phải bắn loạt 5-20 rocket không điều khiển với xác suất trúng mục tiêu thấp, phiên bản dẫn đường có thể tiêu diệt mục tiêu chỉ với một phát bắn nhờ hiệu chỉnh quỹ đạo theo chiếu xạ laser. Ảnh minh họa: Thales

Điểm đột phá nằm ở hiệu quả chi phí và xác suất tiêu diệt. Trong khi tên lửa MICA có giá tới 600.000-1 triệu USD/quả, rocket dẫn đường mới ước tính có giá 25.000-40.000 USD/quả, giúp cân bằng tỷ lệ chi phí. Quan trọng hơn, thay vì phải bắn loạt 5-20 rocket không điều khiển với xác suất trúng mục tiêu thấp, phiên bản dẫn đường có thể tiêu diệt mục tiêu chỉ với một phát bắn nhờ hiệu chỉnh quỹ đạo theo chiếu xạ laser.

Vũ khí sẽ được tích hợp trên tiêm kích Rafale và trực thăng tấn công Tiger. Rafale có thể mang 24 rocket, kết hợp với cụm phóng chỉ thị mục tiêu TALIOS để dẫn bắn chính xác. Trong khi đó, Tiger sử dụng bệ phóng 22 ống, tạo ưu thế về mật độ hỏa lực trong các tình huống bị tấn công bão hòa bằng UAV.

Thử nghiệm bay dự kiến diễn ra từ tháng 6 tới, với mục tiêu đưa vào trang bị chỉ trong vài tháng, một tốc độ hiếm thấy trong các chương trình vũ khí. Quy trình mua sắm được rút ngắn xuống dưới 48 giờ.