Quần thể danh thắng Chùa Hương: Hướng tới du lịch bốn mùa

Vẻ đẹp của động Hương Tích. Ảnh: P. Sỹ

Nhiều dư địa chưa được khai thác

Khu di tích lịch sử và danh lam thắng cảnh Hương Sơn là quần thể văn hóa - tâm linh tiêu biểu của Thủ đô và cả nước, được xếp hạng Di tích Quốc gia đặc biệt từ năm 2017, đồng thời được công nhận là khu du lịch cấp thành phố vào năm 2024. Với giá trị nổi bật về lịch sử, cảnh quan và tín ngưỡng, nơi đây từ lâu đã trở thành điểm đến quen thuộc của du khách trong và ngoài nước.

Hằng năm, lễ hội Chùa Hương diễn ra từ đầu xuân đến hết tháng 3 âm lịch, thu hút hàng vạn lượt khách hành hương và tham quan, trở thành một trong những điểm nhấn lễ hội lớn nhất của Hà Nội cũng như cả nước. Không chỉ mang ý nghĩa văn hóa – tâm linh, lễ hội còn đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế, xã hội của địa phương.

Theo số liệu từ Ban Quản lý Danh thắng Hương Sơn, lượng khách những năm gần đây có nhiều biến động. Theo thống kê của Ban Quản lý Khu di tích và thắng cảnh Hương Sơn, năm 2025 Hương Sơn đón khoảng trên 860 nghìn lượt khách. Tuy nhiên, thực tế nhiều năm qua cho thấy du lịch Hương Sơn vẫn chủ yếu tập trung theo mùa, cao điểm vào dịp lễ hội, trong khi những tháng còn lại khá trầm lắng. Bài toán đặt ra là làm thế nào để khai thác hiệu quả hơn những giá trị sẵn có, từng bước đưa Hương Sơn trở thành điểm đến hấp dẫn quanh năm, thay vì chỉ sôi động trong một khoảng thời gian ngắn của mùa lễ hội.

Chùa Hương đã được chỉnh trang không gian, đổi mới trong công tác quản trị và quản lý điểm đến. Ảnh: P. Sỹ

Về những hạn chế khiến du lịch Hương Sơn chưa thể khai thác hết tiềm năng, ông Vương Trọng Đạo - Phó Chủ tịch UBND xã Hương Sơn (Hà Nội) cho rằng, do hạ tầng giao thông kết nối chưa đồng bộ, nhiều đoạn đường xuống cấp, bãi đỗ xe và bến thuyền còn hạn chế... Sản phẩm du lịch chưa đa dạng, thiếu các tour tuyến liên kết, công tác quảng bá và ứng dụng công nghệ số chưa chuyên nghiệp. Dịch vụ lưu trú và ăn uống còn mang tính thời vụ; cộng đồng địa phương chưa tiếp cận tốt với xu hướng đổi mới và tính chuyên nghiệp trong phục vụ...

Cơ hội bứt phá

Trong bối cảnh lượng khách vẫn tập trung chủ yếu vào mùa lễ hội, định hướng xuyên suốt của xã Hương Sơn là khai thác hiệu quả các giá trị tài nguyên du lịch, trọng tâm là du lịch văn hóa tâm linh gắn với phát triển bền vững. Với cách tiếp cận mới và nhiều giải pháp cụ thể, hiện nay, xã Hương Sơn đang từng bước chuyển dịch sang mục tiêu đón khách quanh năm, khai thác không gian du lịch rộng mở trên toàn địa bàn với hệ thống di tích phong phú như tuyến Chùa Hương, chùa Thanh Sơn, động Hương Đài, chùa Long Vân, chùa Cây Khế, động Người Xưa, chùa Tuyết Sơn.

Theo ông Trần Đức Hải - Bí thư Đảng ủy xã Hương Sơn, thời gian tới địa phương sẽ tiếp tục triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm làm mới sản phẩm và nâng cao sức hấp dẫn của điểm đến. Trọng tâm là phát triển các sản phẩm du lịch đặc sắc theo mùa, trong đó có chương trình trải nghiệm Chùa Hương mùa hoa đại. Đồng thời xây dựng bộ nhận diện thương hiệu du lịch Chùa Hương mang tính thống nhất, dễ nhận diện và lan tỏa. Ẩm thực được xác định là một tài nguyên quan trọng, cần được khai thác và phát huy bài bản, gắn với các sản phẩm nông nghiệp đặc trưng của địa phương, tạo nên những trải nghiệm ẩm thực khác biệtcho du khách.

Đóng góp vào việc xây dựng du lịch Chùa Hương, ông Đào Hồng Thương - Giám đốc Vietsky Travel cho rằng xây dựng các sản phẩm du lịch trọn gói một ngày hoặc hai ngày phù hợp với khách quốc tế. Doanh nghiệp sẵn sàng đưa hình ảnh Chùa Hương ra thị trường nước ngoài thông qua các tour trải nghiệm kết hợp vãn cảnh suối Yến, tham quan chùa Thiên Trù, trải nghiệm làm kẹo lạc truyền thống, thu hái và sử dụng dược liệu bản địa. Cần có sản phẩm đủ rõ, đủ sâu để kể được câu chuyện của điểm đến.

Phó Giám đốc Sở Du lịch Hà Nội Trần Trung Hiếu đánh giá, gần đây Chùa Hương đã có sự thay đổi rõ nét và khởi sắc toàn diện, thể hiện qua các hoạt động chỉnh trang không gian, đổi mới trong công tác quản trị và quản lý điểm đến. Sau quá trình chỉnh trang bước đầu, xã Hương Sơn sẽ tiếp tục quan tâm đầu tư có chiều sâu cho Chùa Hương, bảo đảm phát triển đồng bộ giữa hạ tầng, sản phẩm và chất lượng dịch vụ.

Từ những chuyển động ban đầu trong công tác chỉnh trang và đổi mới quản trị điểm đến, có thể thấy, Hương Sơn đang đứng trước cơ hội bứt phá để định hình rõ nét hơn chiến lược phát triển du lịch bốn mùa, gắn bảo tồn di sản với nâng cao trải nghiệm du khách.

Để Chùa Hương thực sự trở thành điểm đến bốn mùa, hành trình đánh thức không chỉ dừng ở việc làm mới sản phẩm hay chỉnh trang không gian, mà cần sự chung tay bền bỉ của chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng địa phương trong việc giữ gìn cảnh quan, nâng cao chất lượng dịch vụ và kể câu chuyện di sản một cách hấp dẫn, hiện đại. Khi những giá trị văn hóa - tâm linh, thiên nhiên và ẩm thực được khai thác hài hòa, có chiều sâu và có trách nhiệm, chùa Hương không chỉ là nơi hành hương đầu xuân, mà sẽ dần trở thành điểm hẹn trải nghiệm quanh năm.

Phạm Sỹ