Quản trị ngành nước trên cơ sở dữ liệu và công nghệ số

Xây dựng khung pháp lý thống nhất 

Ông Nguyễn Minh Đức, Trưởng phòng Quản lý cấp thoát nước (Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng) cho biết, Bộ Xây dựng được Chính phủ giao chủ trì việc xây dựng dự thảo Luật Cấp, thoát nước nhằm tạo khung pháp lý thống nhất cho ngành nước.

Ông Nguyễn Minh Đức cho biết, mục tiêu của việc ban hành Luật Cấp, thoát nước là quản lý thống nhất hoạt động cấp, thoát nước trên toàn quốc; nâng cao chất lượng dịch vụ cấp, thoát nước.

Mục tiêu chính của việc ban hành luật là quản lý thống nhất hoạt động cấp, thoát nước trên toàn quốc; khắc phục tình trạng chia cắt và chuyển trọng tâm của ngành sang nâng cao chất lượng dịch vụ cấp, thoát nước.

Dự thảo Luật Cấp, thoát nước đặt ra 7 yêu cầu phát triển của ngành nước trong tình hình mới, cần xử lý đồng thời, gồm: An ninh nguồn nước; quản lý ngập; xử lý nước thải; tái sử dụng nước; chất lượng dịch vụ cấp, thoát nước; quản lý tài sản theo vòng đời; quản trị dựa trên dữ liệu.

An ninh nguồn nước cần được nhìn nhận từ khả năng duy trì, khôi phục dịch vụ và quản lý ngay từ khi xảy ra sự cố. 

Việc quy hoạch, đầu tư và vận hành cấp nước phải dựa trên sức chịu tải của nguồn nước và các kịch bản rủi ro, đồng thời phải tính đến các yếu tố hạn hán, xâm nhập mặn, ô nhiễm hay sự cố. 

Mỗi hệ thống cần phải có dự phòng về nguồn nước, liên kết mạng, lưu trữ nước và khả năng khôi phục nhanh để bảo đảm dịch vụ thiết yếu.

Việc thoát nước và chống ngập cần chuyển từ xử lý bị động sang quản lý tổng hợp theo lưu vực. 

Thoát nước phải gắn với quy hoạch đô thị, quản lý cao độ nền và sử dụng đất, thay vì chỉ mở rộng số lượng cống và trạm bơm. 

Bên cạnh đó, cần phát huy hạ tầng xanh, bề mặt thấm, hồ điều hòa và tăng cường ứng dụng giám sát, cảnh báo, hỗ trợ điều hành khi có mưa lớn bất thường.

Trong khi đó, nước thải phải được xem là một tài nguyên chứ không chỉ là chất thải. Nước thải có thể tái sử dụng theo mục đích phù hợp. 

Theo quan điểm của dự thảo Luật Cấp thoát nước, an ninh nguồn nước cần được nhìn nhận từ khả năng duy trì, khôi phục dịch vụ và quản lý ngay từ khi xảy ra sự cố. (Ảnh minh họa)

Việc thu gom và xử lý nước thải phải đồng bộ từ mạng lưới đến đầu ra. Mục tiêu không chỉ là tăng công suất xây dựng mà phải bảo đảm nước thải được thu gom, xử lý đạt yêu cầu và được kiểm soát ở đầu ra.

Đặc biệt, ông Đức cho biết, dự thảo Luật Cấp, thoát nước đưa ra nguyên tắc cơ bản nhất để chất lượng dịch vụ cấp, thoát nước. Mức độ hài lòng của người dân trở thành thước đo mới đánh giá chất lượng dịch vụ. 

Hiệu quả của ngành nước sẽ được đánh giá bằng kết quả dịch vụ mà người dân nhận được, gồm tính an toàn, liên tục, khả năng chi trả, thời gian khắc phục sự cố và mức độ hài lòng.

Đổi mới phương thức quản trị ngành nước

Ông Đức nhận định, ngành nước đang bước sang kỷ nguyên mới. Cách tiếp cận không dừng lại ở việc quản lý từng công trình hay xử lý từng sự cố riêng lẻ. Yêu cầu trong tình hình mới là quản trị đồng thời dịch vụ, rủi ro, tài sản và dữ liệu trên toàn bộ vòng đời hệ thống. Đây là cơ sở để chuyển từ tư duy đầu tư theo công suất sang quản trị hiệu quả và an toàn, bền vững.

Để hiện thực hóa mục tiêu trên, dự thảo Luật Cấp, thoát nước đã có 7 chuyển đổi lớn về: Thống nhất quản lý Nhà nước về cấp, thoát nước; thích ứng với biến đổi khí hậu và quản lý rủi ro; chống ngập theo lưu vực; xử lý nước thải và kinh tế tuần hoàn; quản lý chất lượng dịch vụ và giá; đầu tư, quản lý tài sản bền vững; xây dựng nền tảng pháp lý cho chuyển đổi số ngành nước.

Luật Cấp, thoát nước sẽ tạo nền tảng pháp lý cho quá trình chuyển đổi số ngành nước. (Ảnh minh họa)

Trong đó, chuyển đổi số là đổi mới phương thức quản trị. Đây không đơn giản là số hóa hồ sơ hoặc đầu tư thiết bị riêng lẻ, mà là quá trình chuyển đổi đồng bộ phương thức quản lý Nhà nước, quản trị doanh nghiệp, đầu tư phát triển, khai thác vận hành hệ thống trên cơ sở dữ liệu và công nghệ số.

Muốn đạt kết quả tốt thì chuyển đổi số phải gắn với 4 cấu phần quan trọng, đó là con người có năng lực, trách nhiệm; quy trình được chuẩn hóa; dữ liệu đúng, đủ và có thể chia sẻ, dùng chung; công nghệ phù hợp, an toàn và làm chủ.

Ở góc độ quản lý, Nhà nước sẽ kiến tạo thể chế, dữ liệu và giám sát. Chính phủ thống nhất các định hướng và cơ chế phối hợp liên ngành. 

Bộ Xây dựng quy định về chính sách, tiêu chuẩn, kiến trúc dữ liệu và hệ thống thông tin. Các Bộ, ngành khác sẽ kết nối, chia sẻ dữ liệu quản lý. Địa phương là đối tượng triển khai, cập nhật dữ liệu, giám sát dịch vụ.

Với quan điểm này, doanh nghiệp vẫn là chủ thể trực tiếp của quá trình chuyển đổi số. Trọng tâm của quy định trong luật là tạo điều kiện cho các doanh nghiệp đầu tư, đổi mới và làm chủ công nghệ.

Theo quan điểm của dự thảo Luật Cấp, thoát nước, lộ trình chuyển đổi phải xuất phát từ nhu cầu quản trị và hiệu quả vận hành, thay vì bắt đầu từ việc mua sắm thiết bị, phần mềm. 

Doanh nghiệp cần chọn giải pháp phù hợp quy mô và năng lực, số hóa tài sản, tích hợp dữ liệu vận hành và khách hàng, ứng dụng tự động hóa, đồng thời kiểm soát rủi ro và nâng cao chất lượng dịch vụ.

Đánh giá hiệu quả chuyển đổi số bằng kết quả đo lường, phải có chỉ số đánh giá hiệu quả vận hành, kiểm soát rủi ro, chất lượng dịch vụ và khả năng phục hồi.

Các quy định của Luật Cấp, thoát nước sẽ hướng đến việc tạo điều kiện cho các doanh nghiệp đầu tư, đổi mới và làm chủ công nghệ.

Ông Đức nhận định, dự thảo Luật Cấp, thoát nước sẽ đặt nền móng cho việc quản trị dữ liệu ngành nước. Mục đích cuối cùng mà chuyển đổi số hướng đến là trở thành năng lực quản trị thực chất của ngành nước, qua đó giúp quản lý tài sản, chất lượng dịch vụ và hỗ trợ ra quyết định đối với cơ quan quản lý Nhà nước, cũng như doanh nghiệp. 

"Luật Cấp, thoát nước sớm được ban hành sẽ đáp ứng yêu cầu quản lý, tháo gỡ vướng mắc và thúc đẩy ngành nước phát triển bền vững", ông Đức nói.