QUẢNG NINH: Đánh thức kho báu văn hóa, mở dư địa cho ngành kinh tế mới
Từ sức hút của những concert quy mô lớn đến tiềm năng khai thác di sản, lễ hội và bản sắc văn hóa các dân tộc, Quảng Ninh đang có nhiều điều kiện để phát triển công nghiệp văn hóa thành một lĩnh vực kinh tế giàu triển vọng.

Quảng Ninh có nhiều dư địa để phát triển ngành Công nghiệp văn hóa
Một tấm vé mở ra nhiều giá trị kinh tế
Theo bà Nguyễn Thị Thu Hà, Phó trưởng Đoàn ĐBQH thành phố Quảng Ninh, yêu cầu quan trọng hiện nay là chuyển nguồn lực văn hóa thành sản phẩm có thị trường, tạo việc làm và mang lại thu nhập thực chất cho người dân. Một concert quy mô lớn có thể tạo ra sức hút vượt xa khuôn khổ của một chương trình biểu diễn. Khán giả mua vé, đặt phòng khách sạn, sử dụng dịch vụ ăn uống, di chuyển, mua sắm đặc sản và kết hợp tham quan các điểm đến. Sau khi ánh đèn sân khấu tắt, hoạt động kinh tế tại nhiều lĩnh vực vẫn tiếp tục.
Đó là góc nhìn được bà Nguyễn Thị Thu Hà, Phó trưởng Đoàn ĐBQH thành phố Quảng Ninh, nhấn mạnh khi bàn về tương lai công nghiệp văn hóa của địa phương, nhân dịp Quốc hội thảo luận về dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa. Bà Nguyễn Thị Thu Hà đưa ra hình dung về một gia đình trẻ ở Quảng Ninh chuẩn bị đi xem concert. Các thành viên tìm hiểu nghệ sĩ, đăng ký vé, sắp xếp phương tiện, lựa chọn địa điểm ăn tối, thậm chí đặt thêm phòng nghỉ để đón người thân từ địa phương khác. Một tấm vé biểu diễn vì thế có thể tạo ra nhiều giao dịch kinh tế hơn giá trị được in trên vé.
Bà Hà nhận định: “Đằng sau một chương trình nghệ thuật không chỉ có sân khấu và nghệ sĩ, mà còn có sinh kế của rất nhiều người dân”. Thực tiễn tổ chức các chương trình nghệ thuật tại Quảng Ninh đang cho thấy tiềm năng ấy. Năm 2025, Hạ Long Concert ngày 29.10 và concert “Quảng Ninh - Đất mỏ anh hùng” trong tháng 11 thu hút tổng cộng hơn 60.000 khán giả trực tiếp, cùng hàng triệu lượt theo dõi qua truyền hình và mạng xã hội.
Những chương trình như Halo! Halo Fest, Skywave Hạ Long, Superfest 2025 và các hoạt động nghệ thuật tại Bãi Cháy cũng cho thấy nhu cầu ngày càng lớn đối với các sản phẩm giải trí được tổ chức chuyên nghiệp. Concert “Hào khí Di sản - Bừng sáng tương lai” với quy mô khoảng 30.000 khán giả, cùng chương trình concert chào mừng thành phố Quảng Ninh với 100.000 người, tiếp tục mở rộng khả năng đưa lịch sử, con người và khát vọng của Vùng mỏ vào không gian nghệ thuật hiện đại.
Theo bà Hà, đây là hướng phát triển phù hợp với tinh thần của dự thảo Luật Phát triển Công nghiệp văn hóa, tạo điều kiện để giá trị văn hóa trở thành sản phẩm có sức sống trên thị trường, đồng thời bảo đảm bản sắc và lợi ích cộng đồng. Tuy nhiên, sức hút của một sự kiện lớn chưa đủ để khẳng định sự trưởng thành của ngành công nghiệp văn hóa. Sau mỗi chương trình, cần đánh giá doanh nghiệp địa phương có thêm bao nhiêu khách hàng, nghệ sĩ và nghệ nhân có thêm cơ hội làm nghề, du khách có quyết định lưu trú lâu hơn hay không. Nếu thiếu những kết quả cụ thể ấy, địa phương mới dừng lại ở việc tổ chức sự kiện thành công, chưa hình thành được một hệ sinh thái kinh tế văn hóa có khả năng vận hành lâu dài.
Lợi thế của Quảng Ninh là hệ thống tài nguyên văn hóa phong phú, phân bố trên nhiều địa bàn. Bên cạnh Vịnh Hạ Long, địa phương còn có Yên Tử, Cửa Ông, Bạch Đằng, Trà Cổ, vùng biển đảo Vân Đồn, Cô Tô và các không gian văn hóa miền núi Bình Liêu, Tiên Yên, Ba Chẽ. Mỗi vùng đất đều sở hữu những câu chuyện lịch sử, phong tục, tập quán và bản sắc riêng. Theo bà Nguyễn Thị Thu Hà, vấn đề cần quan tâm là khả năng chuyển hóa những nguồn lực ấy thành sản phẩm đủ hấp dẫn để công chúng sẵn sàng trải nghiệm và chi trả.
Bà Hà phân tích, khi các giá trị văn hóa được đưa vào sản phẩm du lịch, lợi ích kinh tế có thể lan tỏa đến người biểu diễn, hướng dẫn viên, cơ sở lưu trú, người bán hàng và các hộ gia đình cung cấp dịch vụ. Yên Tử có thể phát triển chương trình diễn giải di sản, âm nhạc và trải nghiệm văn hóa phù hợp với không gian tâm linh. Cửa Ông có tiềm năng kết nối lễ hội với ẩm thực và lịch sử vùng biển. Trà Cổ có thể khai thác sinh hoạt văn hóa cộng đồng, trải nghiệm làng biển và đặc sản địa phương.
Những sản phẩm này không nhất thiết đòi hỏi nguồn vốn đầu tư quá lớn. Theo bà Hà, điều kiện trước hết là ý tưởng tốt, đội ngũ làm nghề có năng lực và phương thức tổ chức chuyên nghiệp. Đây cũng là hướng tiếp cận có ý nghĩa đối với công nghiệp văn hóa ở Quảng Ninh. Giá trị di sản cần được nghiên cứu, sáng tạo và tổ chức thành những sản phẩm có khả năng tiếp cận thị trường. Cộng đồng sở hữu di sản phải được tham gia vào quá trình khai thác, được hưởng lợi từ hoạt động kinh tế và có thêm động lực gìn giữ bản sắc văn hóa.
Xây dựng hệ sinh thái kinh tế văn hóa quanh các sự kiện
Một yêu cầu được bà Nguyễn Thị Thu Hà đặt ra là Quảng Ninh cần xây dựng lịch văn hóa - du lịch có khả năng dự báo trước. Theo định hướng này, các concert quy mô lớn có thể được tổ chức vào những thời điểm phù hợp trong năm, xen kẽ với chương trình nghệ thuật cuối tuần, biểu diễn đường phố, show thực cảnh, âm nhạc trên du thuyền và lễ hội địa phương. Khi lịch sự kiện được công bố sớm, du khách có thể chủ động đặt vé, phòng nghỉ và xây dựng kế hoạch tham quan. Doanh nghiệp chuẩn bị nhân lực, phương tiện, dịch vụ ăn uống; nghệ sĩ và đơn vị tổ chức có điều kiện xây dựng kế hoạch sản xuất dài hạn. Hoạt động văn hóa nhờ đó tạo ra dòng khách ổn định hơn, góp phần giảm tính thời vụ của du lịch.
Quảng Ninh hiện có quảng trường, sân khấu, hệ thống khách sạn, cảng tàu, giao thông kết nối và kinh nghiệm tổ chức sự kiện. Đây là nền tảng thuận lợi để địa phương hướng tới những chương trình có quy mô lớn hơn. Dù vậy, bà Hà cũng lưu ý các yêu cầu về giao thông sau giờ diễn, phương án đưa đón khán giả, an toàn, y tế, vệ sinh môi trường, hệ thống bán vé minh bạch và chất lượng dịch vụ. Một chương trình nghệ thuật hấp dẫn có thể tạo mong muốn quay trở lại, nhưng những bất tiện trong tổ chức và phục vụ có thể làm giảm trải nghiệm của du khách.
Từ góc độ xây dựng thể chế, bà Nguyễn Thị Thu Hà đặc biệt quan tâm đến các quy định trong dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa liên quan đến bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, phát triển nền tảng giao dịch và khai thác sản phẩm văn hóa, cũng như cơ chế thử nghiệm có kiểm soát. Theo bà, những quy định này cần tạo thuận lợi để nghệ sĩ, doanh nghiệp và cộng đồng địa phương đưa sản phẩm ra thị trường, bảo vệ quyền lợi hợp pháp và nhận được phần thu nhập xứng đáng.
Một vấn đề khác là cần thay đổi phương thức đánh giá hiệu quả hoạt động công nghiệp văn hóa. Số lượng khán giả và quy mô sân khấu là những chỉ số cần thiết, nhưng chưa phản ánh đầy đủ đóng góp kinh tế. Cần xem xét lượng khách lưu trú, mức chi tiêu, doanh thu dịch vụ, số lao động địa phương được sử dụng, lượng sản phẩm văn hóa tiêu thụ và khoản thu bản quyền. Bà Hà lưu ý, cần phân biệt doanh thu của doanh nghiệp, thu nhập của người dân với khoản thu ngân sách nhà nước. Chỉ khi có hệ thống số liệu phù hợp mới có thể xác định chính xác hiệu quả kinh tế và đóng góp ngân sách của từng hoạt động.
Quảng Ninh có di sản thiên nhiên, di sản văn hóa, bản sắc vùng mỏ, truyền thống của cộng đồng các dân tộc và nền tảng du lịch đã được khẳng định. Những nguồn lực ấy tạo cơ sở để địa phương phát triển công nghiệp văn hóa với nhiều lĩnh vực, nhiều nhóm chủ thể tham gia. Mục tiêu cuối cùng là biến nguồn lực văn hóa thành sản phẩm có chất lượng, có người mua, có người sống được bằng nghề và có khả năng phát triển lâu dài. Khi người sáng tạo nhận được tiền bản quyền, nghệ nhân có thêm thu nhập, doanh nghiệp địa phương mở rộng thị trường và người dân trực tiếp hưởng lợi, công nghiệp văn hóa mới thực sự trở thành một động lực phát triển kinh tế.
Với Quảng Ninh, tương lai của ngành công nghiệp văn hóa có thể bắt đầu từ sức hút của những đêm nhạc lớn, nhưng sẽ được quyết định bởi khả năng nuôi dưỡng cả hệ sinh thái sáng tạo phía sau sân khấu, nơi di sản, nghệ thuật, công nghệ, du lịch và sinh kế cộng đồng cùng tạo ra giá trị mới.
Nguồn Văn hóa: https://baovanhoa.vn/danh-thuc-kho-bau-van-hoa-mo-du-dia-cho-nganh-kinh-te-moi.html



