Quảng Ninh mở rộng trợ giúp pháp lý miễn phí cho đồng bào dân tộc thiểu số

Đồng bào dân tộc thiểu số cấy lúa trên ruộng bậc thang. Đất đai, dân sự, hôn nhân và gia đình là những lĩnh vực thường phát sinh vụ việc cần trợ giúp pháp lý ở vùng cao. Ảnh: Hữu Nghị

Nghị quyết số 03/2026/NQ-HĐND quy định chính sách này được HĐND tỉnh Quảng Ninh khóa XV thông qua tại Kỳ họp thứ 2 ngày 28/4/2026, có hiệu lực từ ngày 8/5/2026 đến ngày 31/12/2030. Nghị quyết áp dụng tại các xã, phường, đặc khu, thôn, bản, khu phố vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, các xã, phường khu vực biên giới đất liền và các xã, đặc khu là xã đảo của tỉnh. Đối tượng thụ hưởng là người dân tộc thiểu số cư trú tại các địa bàn này nhưng chưa thuộc diện được trợ giúp pháp lý theo Luật.

Theo Nghị quyết, những người này được cung cấp dịch vụ pháp lý miễn phí trong các vụ việc xảy ra trên địa bàn tỉnh. Lĩnh vực, hình thức trợ giúp, quyền và nghĩa vụ của người được trợ giúp cùng trình tự, thủ tục yêu cầu được thực hiện theo Luật Trợ giúp pháp lý và các văn bản hướng dẫn. Ngày 25/5/2026, UBND tỉnh ban hành Kế hoạch số 231/KH-UBND triển khai chính sách.

Lấp khoảng trống của luật chung

Đây không phải lần đầu Quảng Ninh có chính sách riêng về trợ giúp pháp lý cho đồng bào dân tộc thiểu số. Nghị quyết số 03/2022/NQ-HĐND trước đó áp dụng từ ngày 1/1/2023 và hết hiệu lực từ ngày 1/1/2026. Lý do tỉnh xây dựng chính sách riêng nằm ở khoảng trống của luật chung. Trước năm 2023, toàn tỉnh có khoảng 126.860 người dân tộc thiểu số sống ở vùng miền núi, biên giới, hải đảo, nhưng theo Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017 chỉ khoảng 49.416 người, tương đương 39%, thuộc diện được trợ giúp miễn phí. 61% còn lại đứng ngoài chính sách.

Kết quả giai đoạn 2023-2025 cho thấy chính sách riêng đã phát huy tác dụng. Chính sách tác động tới 65 xã và 22 thôn, bản theo địa giới cũ, ước tính hơn 77.000 người dân tộc thiểu số được hưởng lợi. Trong ba năm, có 198 vụ việc với 198 lượt người dân tộc thiểu số được trợ giúp pháp lý, tăng gần 25 lần so với giai đoạn 2019-2021, khi chỉ có 8 vụ việc theo luật chung. Các vụ việc trải rộng từ đất đai, dân sự, hôn nhân và gia đình đến hành chính, lao động và hình sự.

Từ phòng xử án đến nhà văn hóa thôn

Đằng sau những con số là công việc của các trợ giúp viên pháp lý và luật sư cộng tác. Trong một vụ án liên quan đến việc tổ chức cho người nước ngoài nhập cảnh trái phép năm 2023, trợ giúp viên pháp lý Khương Thị Sen được phân công bào chữa cho một bị cáo người Sán Chỉ ở xã Quảng Tân. Bà đề nghị Hội đồng xét xử xem xét các tình tiết như phạm tội lần đầu, thành khẩn khai báo, là người dân tộc thiểu số có 4 con nhỏ và là lao động chính trong gia đình. Tòa đã không áp dụng tình tiết “phạm tội có tổ chức”.

Ở lĩnh vực dân sự, một người dân ở Bình Liêu được luật sư hỗ trợ miễn phí hoàn thiện hồ sơ đề nghị giải quyết vụ tranh chấp đất trồng hồi kéo dài nhiều năm. Theo Báo Quảng Ninh, các buổi trợ giúp pháp lý lưu động được tổ chức tại trụ sở UBND xã, nhà văn hóa thôn hoặc tại nhà dân khi cần, giải đáp vướng mắc về đất đai, chế độ chính sách, hôn nhân, thừa kế.

Ngày 15/6/2026, Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước tỉnh Quảng Ninh phối hợp với UBND xã Đường Hoa tổ chức hội nghị tại nhà văn hóa thôn Quảng Long 7 với gần 70 người dân tham dự. Hội nghị phổ biến các chính sách hỗ trợ pháp lý cho người nghèo, người khuyết tật, đồng bào dân tộc thiểu số, trẻ em và Đề án giảm thiểu tình trạng tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống. Người dự được phát miễn phí tài liệu và mẫu đơn yêu cầu trợ giúp pháp lý. Trong tháng 6, các hoạt động tương tự tiếp tục được triển khai tại Kỳ Thượng, Lương Minh và Ba Chẽ.

Sáu tháng đầu năm 2026, Trung tâm thụ lý 132 vụ việc của 132 người, tăng 62,9% so với cùng kỳ năm 2025. Ông Hứa Quang Việt, Quyền Giám đốc Trung tâm, cho biết đơn vị sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các cơ quan tiến hành tố tụng và phân công trợ giúp viên phù hợp cho từng vụ việc.

Đi trước một bước

Chính sách của Quảng Ninh đi trước một bước so với Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý số 05/2026/QH16, có hiệu lực từ ngày 01/01/2027. Luật mới bổ sung người dân tộc thiểu số rất ít người vào diện được trợ giúp pháp lý ở bất cứ nơi nào, bên cạnh người dân tộc thiểu số cư trú ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn. Riêng Quảng Ninh đã mở chính sách cho toàn bộ người dân tộc thiểu số trên các địa bàn miền núi, biên giới, hải đảo. Khi luật mới có hiệu lực, ranh giới giữa đối tượng theo Luật và theo Nghị quyết của tỉnh sẽ cần được rà soát để không ai bị bỏ sót.

Trợ giúp pháp lý cũng là một nội dung của Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026-2035. Nghị định số 387/2026/NĐ-CP xếp trợ giúp pháp lý, phổ biến, giáo dục pháp luật và hòa giải ở cơ sở vào nhóm chính sách đặc thù cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Chính sách riêng của Quảng Ninh là cách một địa phương chủ động mở rộng nhóm thụ hưởng, bên cạnh khung chung của Trung ương.

Với đồng bào ở các bản vùng cao hay xã đảo của Quảng Ninh, quyền có một trợ giúp viên pháp lý đứng ra bảo vệ giờ đây không còn phụ thuộc vào việc họ có nằm trong diện của luật chung hay không./.