Quảng Trị: Sống thấp thỏm bên bờ sông Thạch Hãn sạt lở, người dân mong sớm an cư

Sạt lở bờ sông Thạch Hãn tại khu phố Như Lệ, phường Quảng Trị. (Ảnh: Tường Vi/TTXVN)

Tình trạng sạt lở bờ sông Thạch Hãn, tỉnh Quảng Trị ngày càng diễn biến phức tạp làm mất đất sản xuất, đe dọa sự an toàn của người dân, nhà cửa và công trình hạ tầng.

Dù một số vị trí đã được đầu tư gia cố, xây kè, tình trạng sạt lở vẫn tiếp diễn do các công trình chưa được xây dựng đồng bộ. Cao điểm mùa mưa lũ (tháng 10 và 11) năm 2026 đã đến, người dân sinh sống ven bờ sông Thạch Hãn bị sạt lở đang ngày đêm lo lắng cho sự an toàn, mong sớm có giải pháp căn cơ để bảo vệ đất đai, ổn định đời sống và sản xuất.

Sạt lở ăn sâu vào đất liền, người dân bất an

Dọc bờ Nam sông Thạch Hãn qua địa bàn phường Quảng Trị, nhiều đoạn bờ sông bị dòng nước khoét sâu, tạo thành những vách đất nham nhở, tiềm ẩn nguy cơ tiếp tục sụp đổ. Đất cát, cây cối và hoa màu liên tục bị cuốn xuống lòng sông, đặc biệt sau các đợt mưa lũ.

Tại một số vị trí, mép sạt lở chỉ còn cách nhà dân vài mét, đe dọa trực tiếp đến nơi ở và sinh kế của người dân. Khu vực bờ nam sông Thạch Hãn đoạn từ hạ lưu tràn xả lũ đến Cầu Ga đã có hơn 7km bị sạt lở, chiều cao sạt lở từ 4-8m.

Điểm sạt lở gần nhất bờ sông Thạch Hãn chỉ còn cách nhà dân khoảng 1,5m, ảnh hưởng đến khoảng 153 hộ với 612 nhân khẩu, tuyến đường Nguyễn Hoàng, kênh chính của hệ thống thủy lợi Nam Thạch Hãn cùng nhiều diện tích đất vườn, đất sản xuất.

Sạt lở bờ Bắc sông Thạch Hãn đoạn qua khu phố An Đôn, phường Quảng Trị. (Ảnh: Tường Vi/TTXVN)

Mặc dù một số vị trí đã được đầu tư gia cố, tình trạng sạt lở vẫn tiếp diễn do các công trình chưa được xây dựng đồng bộ; đặc biệt một số đoạn qua các khu phố Như Lệ, Tích Tường và Khu phố 1.

Tại khu phố Tích Tường, phường Quảng Trị, tình trạng sạt lở bờ sông Thạch Hãn kéo dài nhiều năm, gây thiệt hại đáng kể về đất sản xuất và khiến người dân luôn sống trong tâm trạng bất an. Từng mảng đất ven sông bị nước cuốn trôi, cây trồng đổ nghiêng, bờ đất xuất hiện nhiều vị trí khoét sâu, có nguy cơ tiếp tục sụp xuống khi mưa lớn, nước sông dâng cao.

Đứng bên bờ sông đang bị sạt lở, ông Nguyễn Ngọc Thanh, Trưởng ban điều hành làng văn hóa Tích Tường, khu phố Tích Tường cho biết, tình trạng này đã diễn ra trong nhiều năm và ngày càng nghiêm trọng. Nhất là ở khu vực được xây dựng làm phim trường của bộ phim “Mưa đỏ” cách đây hơn 2 năm, đã bị sạt lở, cuốn trôi xuống lòng sông, cho thấy mức độ xâm thực mạnh của dòng chảy.

Theo ông Thanh, mỗi năm, người dân địa phương mất khoảng 1 ha đất trồng hoa màu do sạt lở. Không chỉ thiệt hại về tài sản và tư liệu sản xuất, tình trạng này còn ảnh hưởng đến tâm lý, đời sống của các hộ dân khi đất đai ngày càng bị thu hẹp, nguy cơ mất đất vẫn hiện hữu sau mỗi mùa mưa lũ. Nguyện vọng của người dân là Nhà nước quan tâm, hỗ trợ kinh phí xây dựng kè chống sạt lở, bảo vệ đất sản xuất, bảo đảm an sinh xã hội để người dân yên tâm lao động, sản xuất và ổn định cuộc sống.

Tại khu phố Như Lệ, tình hình sạt lở cũng diễn biến đáng lo ngại. Đoạn bờ sông qua khu vực thôn Tân Mỹ cũ bị sạt lở trên chiều dài khoảng 1.300m, chiều sâu từ 4-6m, ảnh hưởng đến nhà ở, đất vườn, đất sản xuất, tuyến đường Nguyễn Hoàng và công trình đầu mối Nam Thạch Hãn. Có vị trí sạt lở chỉ còn cách nhà dân khoảng 10m. Khu vực này có 12 hộ với 40 nhân khẩu sinh sống, trong đó 6 hộ với 20 nhân khẩu có nguy cơ bị ảnh hưởng trực tiếp.

Một đoạn khác qua thôn Như Lệ cũ có chiều dài sạt lở khoảng 2.000m, ảnh hưởng đến 55 nhà ở, quán và khoảng 179 nhân khẩu, cùng tuyến đường Nguyễn Hoàng, công trình bến thả hoa Như Lệ và trụ đường dây truyền tải điện 220 kV. Dù một số vị trí đã được xây dựng kè bảo vệ, nhiều hạng mục chưa hoàn thiện khiến tình trạng sạt lở, sụp lún vẫn tiếp diễn.

Sạt lở bờ sông Thạch Hãn tại khu phố Như Lệ, phường Quảng Trị. (Ảnh: Tường Vi/TTXVN)

Đáng chú ý, năm 2022, bờ sông Thạch Hãn đoạn qua thôn Như Lệ cũ đã từng xảy ra sạt lở kè với chiều dài khoảng 80 m, làm hư hại hoàn toàn 3 nhà và 2 lều quán. Những thiệt hại này cho thấy sạt lở không chỉ làm mất đất canh tác, mà còn trực tiếp đe dọa nhà cửa, tài sản và an toàn tính mạng của người dân.

Ông Bùi Văn Hiển, Trưởng ban điều hành làng văn hóa Như Lệ, khu phố Như Lệ cho biết thời gian qua, chính quyền các cấp đã quan tâm đầu tư một số đoạn kè nhằm hạn chế sạt lở. Tuy nhiên, do nguồn vốn bố trí chưa đáp ứng yêu cầu và điều kiện thời tiết không thuận lợi, một số hạng mục chưa thể hoàn thành theo kế hoạch.

Tại những đoạn chưa được gia cố, đất tiếp tục bị cuốn trôi, nhiều diện tích hoa màu và cây trồng bị mất sau các đợt mưa lũ. địa phương đã kiến nghị Chính phủ và các cấp, ngành quan tâm bố trí kinh phí, tiếp tục đầu tư hoàn thiện các tuyến kè còn dang dở, bảo đảm an toàn cho người dân và ổn định sản xuất.

Cần giải pháp đồng bộ, bảo vệ đất sản xuất và khu dân cư

Nguy cơ sạt lở không chỉ xảy ra ở bờ Nam mà còn hiện hữu tại nhiều đoạn bờ Bắc sông Thạch Hãn. Tại khu phố An Đôn, phường Quảng Trị, đoạn bờ sông dài gần 2 km có nguy cơ ảnh hưởng đến công trình Tượng đài Sư đoàn 325, tuyến đường tránh lũ Bạch Đằng, khoảng 20 ha đất sản xuất và các công trình văn hóa trên địa bàn. Mặc dù một số vị trí đã được gia cố bằng kè hộ chân đá hộc, vẫn còn 2 đoạn chưa được đầu tư, khiến nguy cơ sạt lở tiếp tục hiện hữu.

Tại địa bàn xã Triệu Phong, đoạn bờ Bắc sông Thạch Hãn qua khu vực Triệu Thượng cũ có chiều dài hơn 5km, ảnh hưởng đến đất sản xuất và tuyến đường cứu hộ Bạch Đằng nối đến đập Trấm.

Theo thống kê, bờ sông Thạch Hãn qua phường Quảng Trị và các xã Triệu Phong, Ái Tử có tổng chiều dài sạt lở hơn 17km. Nhiều đoạn bờ sông bị xâm thực gần như thẳng đứng, mỗi năm lấn sâu từ 5-10m vào đất sản xuất và khu dân cư, làm hư hỏng các công trình hạ tầng, ảnh hưởng đến đời sống của hàng nghìn hộ dân. Sạt lở đã ăn sâu vào đất thổ cư, đất canh tác, buộc nhiều hộ dân tại phường Quảng Trị và xã Ái Tử phải di dời đến nơi ở mới.

Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân phường Quảng Trị Nguyễn Đức Quang cho biết, sạt lở bờ sông Thạch Hãn đang ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống và diện tích đất sản xuất của người dân. Địa phương tập trung rà soát, tổ chức bố trí tái định cư cho các hộ nguy cơ cao tại Khu tái định cư Bằng Cây Trâm; đồng thời kiến nghị cấp có thẩm quyền nghiên cứu, bố trí kinh phí xây dựng kè chống sạt lở nhằm bảo vệ đất sản xuất và giúp người dân ổn định cuộc sống.

Theo Chi cục Thủy lợi và Phòng, chống thiên tai tỉnh Quảng Trị, trong bối cảnh thiên tai ngày càng diễn biến cực đoan, khó lường, việc triển khai đồng bộ các giải pháp trước mắt và lâu dài là yêu cầu cấp thiết nhằm hạn chế thiệt hại do sạt lở bờ sông. Trước mắt, các địa phương cần tổ chức kiểm tra, đánh giá hiện trạng, xác định mức độ nguy hiểm tại từng khu vực; cắm biển cảnh báo tại những vị trí có nguy cơ cao, đồng thời chủ động di dời các hộ dân đang sinh sống tại khu vực sạt lở nguy hiểm để bảo đảm an toàn tính mạng và tài sản.

Về lâu dài, cần rà soát các khu dân cư nằm trong vùng sạt lở hoặc có nguy cơ cao để đưa vào chương trình bố trí dân cư phù hợp. Trên cơ sở đánh giá hiện trạng, mức độ ảnh hưởng và tính cấp bách, các cơ quan chức năng phối hợp với địa phương đề xuất giải pháp xử lý căn cơ đối với từng khu vực, tham mưu cấp có thẩm quyền xem xét, bố trí nguồn lực thực hiện.

Sông Thạch Hãn dài khoảng 155km, có diện tích lưu vực hơn 2.727km². Đặc điểm địa hình có độ dốc lớn từ Tây sang Đông khiến dòng chảy có lưu tốc mạnh. Cùng với tác động của thiên tai, mưa lũ cực đoan, tình trạng sạt lở bờ sông ngày càng diễn biến phức tạp. Các hoạt động của con người như xây dựng công trình ven sông, khai thác cát, sỏi dưới lòng sông cũng có thể làm gia tăng nguy cơ sạt lở.

Để giải quyết căn cơ tình trạng này, việc đầu tư xây dựng hệ thống kè bảo vệ bờ sông cần được triển khai đồng bộ, ưu tiên các vị trí xung yếu, khu dân cư đông đúc, khu vực có nhà ở sát mép sạt lở và những công trình hạ tầng quan trọng. Cùng đó, cần bố trí nguồn vốn phù hợp, đẩy nhanh tiến độ thi công, hoàn thiện các công trình còn dang dở, tránh tình trạng đầu tư manh mún, thiếu tính liên kết./.