Quảng Trị: Thu hẹp khoảng cách số ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số

Từ những thao tác nhỏ, tạo thói quen số

Tại xã Kim Điền, tỉnh Quảng Trị, những buổi hướng dẫn sử dụng điện thoại thông minh, cài đặt ứng dụng và thực hiện thủ tục hành chính trực tuyến đang trở thành hoạt động quen thuộc của các đội hình thanh niên tình nguyện. Thay vì chỉ tuyên truyền trên loa truyền thanh hay hướng dẫn qua tài liệu, đoàn viên, thanh niên trực tiếp đến nhà văn hóa thôn, bản, điểm sinh hoạt cộng đồng và Trung tâm Phục vụ hành chính công xã để hỗ trợ người dân từng thao tác.

Đoàn viên xã Kim Điền hướng dẫn người dân cài đặt các ứng dụng trên điện thoại thông minh. Ảnh TTTTKH&CN Quảng Trị

Với những người đã quen sử dụng điện thoại thông minh, việc đăng nhập tài khoản hay tra cứu thông tin có thể chỉ mất vài phút. Nhưng với người cao tuổi, người ít tiếp xúc công nghệ, ngay cả thao tác xác thực tài khoản hoặc tìm đúng chức năng trên ứng dụng cũng không dễ dàng. Bởi vậy, các tình nguyện viên thường hướng dẫn trực tiếp, làm mẫu rồi để người dân tự thực hiện, qua đó giúp họ từng bước hình thành kỹ năng sử dụng các dịch vụ số.

Để hoạt động hỗ trợ có tổ chức và duy trì thường xuyên, Đoàn xã Kim Điền phối hợp với Chi đoàn Công an xã và các chi đoàn thôn, bản thành lập đội hình “Đội hình xanh - Đồng hành số”. Lực lượng này tập trung hỗ trợ người dân cài đặt, kích hoạt tài khoản định danh điện tử VNeID mức độ 2, xác thực thông tin và sử dụng các tiện ích tích hợp trên ứng dụng. Đoàn xã còn phối hợp với Ban Thường vụ Tỉnh đoàn và VNPT Minh Hóa triển khai các điểm phát wifi miễn phí tại nhà văn hóa và Trung tâm Phục vụ hành chính công, tạo điều kiện thuận lợi hơn để người dân tiếp cận Internet.

Bí thư Đoàn xã Kim Điền Cao Ngọc Thắng cho biết, các đội hình tình nguyện sẽ tiếp tục phối hợp với lực lượng công an, chính quyền và các thôn, bản để hỗ trợ người dân sử dụng thành thạo hơn các tiện ích số. Theo Phó Chủ tịch UBND xã Kim Điền Đinh Minh Nam, lợi thế tiếp cận công nghệ của đoàn viên, thanh niên đang góp phần hỗ trợ cải cách hành chính, đưa các tiện ích số đến gần người dân hơn.

Câu chuyện tại Kim Điền cũng cho thấy một thực tế: chuyển đổi số ở cơ sở không chỉ là đưa thêm ứng dụng vào điện thoại, mà quan trọng hơn là giúp người dân biết sử dụng những ứng dụng ấy để giải quyết công việc hằng ngày.

Các tổ công nghệ số cộng đồng xã Kim Phú ra quân cao điểm hướng dẫn người dân sử dụng các tiện ích số. Ảnh TTTT KH&CN Quảng Trị

Tại xã Kim Phú, hiệu quả của cách làm sát dân được thể hiện qua những chuyển biến rõ rệt trong triển khai Đề án 06 của Chính phủ. Trong tháng 9/2026, địa phương tiếp nhận 1.000 hồ sơ thuộc nhóm dịch vụ công thiết yếu, trong đó có 970 hồ sơ được thực hiện trực tuyến. Đến đầu tháng 10/2026, toàn xã có 4.175/4.297 trường hợp kích hoạt tài khoản định danh điện tử, đạt 97,16%; tỷ lệ tích hợp Sổ sức khỏe điện tử đạt 83,64%, vượt mục tiêu 80%. Công tác làm sạch dữ liệu đất đai đạt 91,7%.

Đằng sau những con số ấy là quá trình rà soát, hướng dẫn và hỗ trợ trực tiếp tại từng địa bàn. Trước tháng 9/2026, tỷ lệ tích hợp Sổ sức khỏe điện tử của xã mới đạt 73,41%, tích hợp tài khoản an sinh xã hội trên VNeID đạt 31,97%, còn tỷ lệ kích hoạt tài khoản định danh điện tử mức độ 2 đạt 51,4%. Đáng chú ý, dữ liệu đất đai được làm sạch mới đạt 13,1%.

Trước những hạn chế đó, UBND xã Kim Phú tổ chức đợt cao điểm thực hiện các nhiệm vụ chuyển đổi số, huy động lực lượng công an, y tế và các Tổ công nghệ số cộng đồng trực tiếp xuống thôn, bản. Công an xã thành lập 4 tổ công tác phụ trách các địa bàn, tập trung hướng dẫn kích hoạt tài khoản định danh điện tử, tích hợp Sổ sức khỏe điện tử, tài khoản an sinh xã hội và giấy tờ cá nhân trên VNeID.

Cách hỗ trợ cũng được điều chỉnh theo từng trường hợp. Người chưa quen sử dụng điện thoại thông minh được hướng dẫn từ những thao tác cơ bản; người quên mật khẩu hoặc thay đổi số điện thoại được hỗ trợ xử lý vướng mắc. Với người hưởng chính sách an sinh xã hội, lực lượng chức năng hướng dẫn tiếp cận phương thức chi trả không dùng tiền mặt, giúp giảm bớt những khâu trung gian trong quá trình nhận trợ cấp.

Phó Chủ tịch UBND xã Kim Phú Hoàng Thanh Bình cho biết, địa phương tiếp tục rà soát những trường hợp chưa thực hiện để xác định nguyên nhân và có phương án hỗ trợ phù hợp. Mục tiêu không chỉ dừng ở việc hoàn thành các chỉ tiêu mà còn giúp người dân thực sự tiếp cận, khai thác và sử dụng hiệu quả những tiện ích số.

Thu hẹp khoảng cách số từ vùng cao.

Từ Kim Điền đến Kim Phú, những cách làm tại cơ sở đang góp phần thu hẹp khoảng cách giữa các dịch vụ số với đời sống người dân. Dù vậy, ở phạm vi toàn tỉnh, việc nâng cao năng lực số tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi vẫn đối mặt với nhiều trở ngại, từ điều kiện hạ tầng viễn thông đến khả năng tiếp cận thiết bị và kỹ năng sử dụng công nghệ.

Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Quảng tổ chức Hội thảo thúc đẩy chuyển đổi số thực chất, nâng cao hiệu quả quản trị. Ảnh Hồng Mến

Theo báo cáo đánh giá thực trạng năng lực số của người dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, khu vực này có diện tích tự nhiên khoảng 7.757km², chiếm 61,08% diện tích toàn tỉnh Quảng Trị. Địa bàn gồm 39 xã và 16 thôn, bản thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi nằm trong 3 xã. Đây là nơi sinh sống của đông đảo đồng bào Bru - Vân Kiều, Chứt, Tà Ôi cùng nhiều dân tộc khác.

Đến nay, 100% trung tâm xã trong khu vực đã có sóng di động và kết nối cáp quang; toàn bộ các xã có điện lưới quốc gia. Tuy nhiên, tại một số địa bàn vùng sâu, vùng xa, tình trạng lõm sóng vẫn chưa được khắc phục triệt để. Báo cáo ghi nhận 9 thôn, bản chưa có sóng băng rộng di động và 70 thôn, bản chưa có sóng băng rộng cố định. Chất lượng kết nối tại một số nơi còn yếu, chập chờn, ảnh hưởng đến việc học tập trực tuyến, sử dụng dịch vụ công, thanh toán không dùng tiền mặt và tiếp cận thông tin thiết yếu.

Khó khăn còn nằm ở điều kiện của từng hộ gia đình. Người nghèo, người cao tuổi, phụ nữ dân tộc thiểu số và những hộ sống xa trung tâm có thể thiếu thiết bị phù hợp hoặc gặp trở ngại khi duy trì chi phí dữ liệu di động. Một bộ phận người dân dù đã có điện thoại thông minh nhưng vẫn chưa thành thạo các thao tác cài đặt, đăng nhập, xác thực tài khoản hay nhận diện thông tin giả mạo trên mạng.

Thực tế này đặt ra yêu cầu phải thay đổi cách tiếp cận: không chỉ đo lường kết quả bằng số tài khoản được kích hoạt hay số hồ sơ nộp trực tuyến, mà cần quan tâm đến khả năng sử dụng độc lập của người dân sau khi được hướng dẫn. Một tài khoản đã kích hoạt sẽ chỉ thực sự phát huy giá trị khi chủ tài khoản biết dùng để tra cứu thông tin, thực hiện thủ tục, tiếp cận dịch vụ y tế, nhận chính sách an sinh và bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị Nguyễn Văn Bảo là một trong những lãnh đạo tỉnh phụ trách chỉ đạo các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương. Trong bối cảnh chuyển đổi số được triển khai đồng bộ trên cả ba trụ cột chính quyền số, kinh tế số và xã hội số, yêu cầu đặt ra là phải gắn các mục tiêu, chỉ tiêu với hiệu quả phục vụ người dân, nhất là những nhóm còn gặp khó khăn trong tiếp cận công nghệ.

“Nâng cao năng lực số cho người dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi phải bắt đầu từ những nhu cầu thiết thực trong đời sống. Bên cạnh đầu tư hạ tầng, trang thiết bị, tỉnh cần phát huy vai trò của chính quyền cơ sở, lực lượng công an, đoàn viên, thanh niên và các Tổ công nghệ số cộng đồng để hướng dẫn người dân sử dụng dịch vụ số an toàn, hiệu quả. Mục tiêu cuối cùng là để người dân không chỉ tiếp cận được công nghệ mà còn chủ động sử dụng công nghệ phục vụ công việc, sản xuất và đời sống”, ông Nguyễn Văn Bảo cho biết.

Phát triển hạ tầng số, tạo nền tảng cho chuyển đổi số toàn diện.

Cùng với sự chỉ đạo của tỉnh, công tác tuyên truyền, tập huấn cũng đang được triển khai theo hướng thiết thực hơn. Kế hoạch chuyển đổi số tỉnh Quảng Trị năm 2026 xác định nhiệm vụ nâng cao kỹ năng số cho cán bộ và người dân, với những nội dung gắn trực tiếp với nhu cầu thực tế như sử dụng điện thoại thông minh an toàn, cài đặt VNeID, nộp hồ sơ trực tuyến, nhận diện lừa đảo, thanh toán không dùng tiền mặt và quảng bá sản phẩm địa phương trên môi trường mạng.

Đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, UBND tỉnh đã ban hành Kế hoạch số 1777/KH-UBND ngày 6/4/2026 về tập huấn ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi năm 2026. Theo kế hoạch, Sở Dân tộc và Tôn giáo được giao triển khai 2 lớp tập huấn cho hơn 130 cán bộ, công chức tại khu vực này.

Dẫu vậy, để các hoạt động hỗ trợ phát huy hiệu quả lâu dài, việc bồi dưỡng lực lượng hướng dẫn tại cơ sở và bảo đảm điều kiện hoạt động cho các Tổ công nghệ số cộng đồng vẫn là vấn đề cần quan tâm. Khi người dân đã biết thao tác cơ bản, họ cần tiếp tục được hỗ trợ trong những tình huống phát sinh, đồng thời được trang bị kiến thức để bảo vệ tài khoản, thông tin cá nhân và tránh những hình thức lừa đảo ngày càng tinh vi trên không gian mạng.

Chuyển đổi số chỉ thực sự đi vào chiều sâu khi người dân không còn phụ thuộc hoàn toàn vào người hỗ trợ mỗi lần thực hiện thủ tục trực tuyến. Từ những buổi hướng dẫn tại Kim Điền, những tổ công tác ở Kim Phú đến các chương trình nâng cao kỹ năng số trên toàn tỉnh, Quảng Trị đang từng bước xây dựng nền tảng để người dân vùng cao chủ động hơn trong tiếp cận dịch vụ công, thông tin và các cơ hội phát triển.

Với địa bàn rộng, dân cư phân tán và điều kiện tiếp cận công nghệ chưa đồng đều, hành trình ấy không thể hoàn thành trong một đợt cao điểm. Điều quan trọng là duy trì được những cách làm gần dân, dễ hiểu, dễ thực hiện; để mỗi chiếc điện thoại thông minh không chỉ là phương tiện liên lạc mà còn trở thành công cụ hữu ích, giúp người dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi tiếp cận tốt hơn với các dịch vụ, chính sách và cơ hội trong đời sống hiện đại.