Quảng Trị ưu tiên đầu tư, sửa chữa 55 công trình hồ, đập thuỷ lợi

Hồ Trúc Kinh, xã Hiếu Giang (tỉnh Quảng Trị) xuống cấp, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn trong mùa mưa lũ. Ảnh tư liệu: Tá Chuyên/TTXVN

Qua rà soát, Quảng Trị hiện có 83 đập, hồ chứa bị hư hỏng, xuống cấp nhưng chưa được bố trí đầy đủ kinh phí sửa chữa. Phần lớn các công trình đã đưa vào khai thác trong thời gian dài, một số được xây dựng từ những năm 1980. Hư hỏng xuất hiện ở nhiều hạng mục, từ thân, mái đập, nền móng đến tràn xả lũ, cống lấy nước, cửa van và thiết bị vận hành.

Đáng chú ý, tại nhiều công trình, tình trạng thấm, sạt trượt, xói mòn và bong tróc đã xuất hiện trên thân, mái đập. Hồ Phú Dụng (xã Cồn Tiên) có đoạn thấm kéo dài khoảng 400 m ở mái hạ lưu, trong đó một số vị trí thấm mạnh, gây đọng nước, bùn lầy và sạt trượt; Hồ Trúc Kinh (xã Gio Linh), khi mực nước dâng cao, nước thấm qua thân đập tại khu vực nền lòng sông cũ, với vùng thấm dài khoảng 120 m; Hồ Nghĩa Hy (xã Cam Lộ) cũng xuất hiện thấm ở mái hạ lưu, tràn xả lũ có hiện tượng mạch sủi, nước thấm qua mái và thành tràn khi đóng cửa.

Nhiều hạng mục công trình tràn xả lũ, cửa van và kết cấu bê tông cũng xuống cấp nghiêm trọng. Tại đập Châu Thị (xã Vĩnh Hoàng), mặt tràn bê tông bị xói mòn, bong tróc, nhiều trụ pin nứt, hư hỏng; trong 16 khoang tràn, khoang số 16 bị hư hỏng nặng, mặt tràn và trụ pin bị sụp. Một số vị trí cửa van phải sử dụng cọc gỗ để chèn giữ. Tại hồ Khe Mây (phường Nam Đông Hà), cửa van tràn xả lũ dạng cung bị xuống cấp, dầm và bản thép bị rỉ sét nặng.

Khả năng đóng mở, điều tiết nước tại một số công trình cũng không bảo đảm, trong đó, Đập Bến Đâu (xã Đông Trạch) có 4/6 cửa cống không thể vận hành, ảnh hưởng khả năng tiêu thoát nước khi mưa lớn cho khu vực nhiều xã ở đây; Hồ Ái Tử (xã Ái Tử), thiết bị vận hành điện bị hỏng, cửa van rỉ sét, hư hỏng nặng và không kín nước, gây rò rỉ; Hồ Khe Cái (xã Kim Phú) có van cống lấy nước bị rò rỉ; hai bên mang tràn xuất hiện thấm.

Một vấn đề khác được tỉnh Quảng Trị đặc biệt lưu ý là khả năng ứng phó khi xảy ra mưa lũ lớn. Hồ Tân Kim (xã Hiếu Giang) và hồ Bảo Đài (xã Bến Quan) đều chỉ có một cửa tràn dạng cửa van cung. Trong trường hợp cửa van gặp sự cố, khả năng tiêu thoát lũ sẽ bị hạn chế, do đó, phương án xử lý được đặt ra là nghiên cứu mở rộng tràn hoặc bổ sung tràn sự cố nhằm tăng khả năng thoát lũ trong những tình huống bất thường.

Trên cơ sở rà soát mức độ hư hỏng, nguy cơ mất an toàn và phạm vi ảnh hưởng, tỉnh Quảng Trị dự kiến lựa chọn 55 công trình để ưu tiên đầu tư trong giai đoạn 2026-2030. Các giải pháp gồm sửa chữa, gia cố thân và mái đập, xử lý thấm, nâng cấp tràn xả lũ, cống lấy nước, cửa van, thiết bị vận hành, nạo vét lòng hồ và hoàn thiện đường quản lý, vận hành. Việc bố trí vốn được tỉnh định hướng theo mức độ cấp thiết và nguy cơ đối với vùng hạ du, nhằm khắc phục những điểm yếu trước khi phát sinh sự cố lớn.

Hiện toàn tỉnh có 272 hồ chứa thủy lợi và 413 đập dâng. Hệ thống công trình này cùng các trạm bơm, kênh mương phục vụ tưới cho hơn 102.400 ha lúa, trên 2.993 ha cây trồng, hơn 3.471 ha nuôi trồng thủy sản, đồng thời cung cấp nước cho sinh hoạt, sản xuất công nghiệp và các hoạt động kinh tế khác.

Tỉnh Quảng Trị xác định mục tiêu đến năm 2030 là từng bước xử lý cơ bản các công trình hồ, đập có nguy cơ mất an toàn, đồng thời tăng cường kiểm tra, theo dõi diễn biến hư hỏng để kịp thời sửa chữa, bảo đảm an toàn công trình và vùng hạ du. Việc ưu tiên 55 công trình trong số 83 công trình xuống cấp được xem là bước đầu nhằm tập trung nguồn lực vào những vị trí, công trình cấp thiết nhất, hạn chế nguy cơ mất an toàn trong quá trình khai thác lâu dài.