Quốc gia nào sử dụng giấy vệ sinh đầu tiên?

Khi nhắc đến những phát minh vĩ đại thay đổi toàn diện thói quen sinh hoạt của nhân loại, giấy vệ sinh chắc chắn là một cái tên không thể bỏ qua. Mặc dù ngày nay đây là vật phẩm vô cùng quen thuộc và không thể thiếu trong mỗi gia đình, ít ai biết được rằng lịch sử của nó đã kéo dài hàng thế kỷ.

Quốc gia nào sử dụng giấy vệ sinh đầu tiên? (Ảnh: Almanac)

Thế giới dùng gì trước khi giấy vệ sinh ra đời?

Theo các ghi chép lịch sử, giấy đã được người Trung Quốc sáng chế từ khoảng thế kỷ thứ 2 TCN (thời nhà Hán), ban đầu chủ yếu dùng để gói hàng hoặc làm lớp đệm. Tuy nhiên, phải đến thế kỷ thứ 6, những tài liệu bằng văn bản mới bắt đầu ghi nhận việc người dân nước này bắt đầu sử dụng giấy cho mục đích vệ sinh cá nhân.

Đến thế kỷ 14, cụ thể là vào năm 1391 dưới thời nhà Minh, quy mô sản xuất giấy vệ sinh đã được nâng lên một tầm cao mới mang tính chính thức. Triều đình phong kiến Trung Quốc khi đó đã ra lệnh sản xuất hàng loạt loại giấy chuyên dụng dành riêng cho hoàng tộc.

Các tài liệu lịch sử ghi lại rằng, vào năm 1393, đã có tới hàng chục nghìn tờ giấy vệ sinh được sản xuất đặc biệt cho gia đình Hoàng đế, thậm chí chúng còn được tẩm hương thơm vô cùng kỹ lưỡng. Những tờ giấy này có kích thước tương đối lớn, khoảng 0.6 x 0.9m, hoàn toàn khác biệt so với các cuộn giấy nhỏ gọn sử dụng trong thời kỳ hiện đại ngày nay.

Vua chúa Trung Quốc cổ đại từng dùng giấy vệ sinh khổ dài, tẩm hương thơm. (Ảnh: History Files)

Trong khi đó trên thế giới có nhiều cách vệ sinh trước khi sử dụng giấy. Tại La Mã cổ đại (khoảng thế kỷ 8 TCN - thế kỷ 5), người ta thường dùng một miếng bọt biển tự nhiên buộc vào đầu một chiếc gậy gỗ, sau đó nhúng vào chậu nước muối hoặc giấm sau khi sử dụng xong. Tại Hy Lạp cổ đại (khoảng thế kỷ 8 TCN đến thế kỷ 1 TCN), những mảnh gốm vỡ hoặc các hòn đá cuội nhẵn là vật dụng phổ biến đối với tầng lớp bình dân.

Tại các quốc gia châu Âu thời Trung Cổ (khoảng thế kỷ 5 - thế kỷ 15), người dân tận dụng lá cây, cỏ khô, rơm rạ hoặc các mảnh vải vụn. Trong khi đó, giới quý tộc lại có sự ưu ái hơn khi được dùng len, cây gai dầu hoặc thậm chí là vải ren mềm mại. Tại Nhật Bản thời kỳ Edo (1603 - 1867), người dân dùng các thanh gỗ hoặc tre mỏng được gọt đẽo nhẵn để lau chùi.

Giấy vệ sinh hiện đại ra đời năm nào, ở đâu?

Bước ngoặt thương mại hóa hiện đại diễn ra vào năm 1857, khi doanh nhân người Mỹ, Joseph C. Gayetty cho ra mắt loại “giấy điều trị” (Therapeutic Paper) được đóng gói thương mại đầu tiên. Đây là những tờ giấy phẳng được bổ sung chiết xuất lô hội để hỗ trợ phòng ngừa bệnh trĩ.

Thời điểm giữa thế kỷ 19, xã hội Mỹ và các nước phương Tây vẫn còn giữ tư duy rất bảo thủ đối với các vấn đề vệ sinh cá nhân. Nhắc đến chuyện đi vệ sinh hay các sản phẩm liên quan trên báo chí và nơi công cộng bị coi là hành vi thiếu nhã nhặn, thậm chí là thô tục.

Gayetty lần đầu giới thiệu giấy vệ sinh là giấy thuốc giúp chữa bệnh trĩ. (Ảnh: Polyhistor)

Trong bối cảnh đó, Gayetty đã đưa ra một quyết định táo bạo khi tung ra thị trường sản phẩm có tên gọi “Gayetty’s Medicated Paper for the Water-Closet” (Giấy điều trị cho nhà vệ sinh của Gayetty).

Để thuyết phục người tiêu dùng bỏ tiền mua một mặt hàng mà trước nay họ toàn dùng miễn phí (từ sách báo cũ, catalogue quảng cáo hay vỏ ngô), Gayetty đã lựa chọn chiến lược đánh vào sức khỏe. Ông truyền thông rằng mực in trên các trang báo cũ chứa nhiều hóa chất độc hại, có thể gây ra bệnh trĩ và các nhiễm trùng nghiêm trọng.

Sản phẩm của ông được làm từ giấy sợi Manila mềm mại, bổ sung chiết xuất lô hội (nha đam) giúp làm dịu da và giảm đau rát. Mỗi tờ giấy đều được in mờ tên thương hiệu “J C Gayetty NY” như một lời cam kết về chất lượng và độ an toàn.

Tuy nhiên, rào cản lớn nhất của Gayetty lại nằm ở tâm lý e ngại của khách hàng. Việc mua một tiệm giấy vệ sinh khiến người dân thời đó cảm thấy ngượng ngùng khi đứng trước mặt người bán hàng.

Thêm vào đó, mức giá 50 cent cho một gói 500 tờ (tương đương khoảng 15-18 USD theo tỷ giá ngày nay) là một khoản chi phí xa xỉ đối với phần lớn tầng lớp lao động, nhất là khi họ đang quen dùng báo chí cũ hoàn toàn miễn phí.

Dù sản phẩm của Gayetty chưa tạo nên một cú bùng nổ doanh số ngay lập tức do định kiến xã hội, nó đã đặt nền móng tư tưởng quan trọng là biến thói quen vệ sinh thành một vấn đề chăm sóc sức khỏe nghiêm túc. Tới năm 1879, anh em nhà Scott thành lập công ty Scott Paper Company và chính thức giới thiệu ra thị trường dạng giấy vệ sinh cuộn có đục lỗ xé quen thuộc vẫn đang sử dụng rộng rãi cho đến ngày nay.

Sau đó, khi anh em nhà Scott cải tiến sản phẩm thành dạng cuộn nhỏ gọn tạo nên cuộc cách mạng công nghiệp giúp hạ giá thành sản xuất, tư tưởng mà Gayetty khởi xướng mới thực sự thâm nhập vào từng gia đình. Giấy vệ sinh từ một mặt hàng “nhạy cảm, xa xỉ” trở thành nhu yếu phẩm không thể thiếu của toàn thế giới.