Quốc gia siêu nhỏ ở Thái Bình Dương ban bố tình trạng khẩn cấp do chiến tranh Trung Đông

Tàu chở dầu neo tại vùng Vịnh, gần eo biển Hormuz, khi xung đột diễn ra giữa lực lượng phối hợp Mỹ-Israel với Iran, ngày 11/3/2026. Ảnh: REUTERS/TTXVN

Theo báo Free Malaysia Today ngày 14/4, vào hôm 13/4, Tuvalu đã ban bố tình trạng khẩn cấp sau khi chính phủ nước này cảnh báo về “những rủi ro đáng tin cậy” đối với nguồn cung nhiên liệu, bắt nguồn từ cuộc chiến tại Trung Đông.

Tình trạng này phơi bày sự mong manh của hệ thống năng lượng mà một trong những quốc gia nhỏ nhất và cô lập nhất thế giới đang phải đối mặt.

Nguyên thủ quốc gia Tuvalu, ông Tofiga Vaevalu Falani đã công bố biện pháp này, áp dụng riêng cho Funafuti đảo chính và thủ đô của Tuvalu, nơi sinh sống của khoảng hai phần ba trong tổng số 10.000 dân của quốc đảo này.

Quyết định được đưa ra cùng với Thủ tướng Feleti Penitala Teo, trong bối cảnh “sự bất ổn ngày càng gia tăng trong hệ thống sản xuất và phân phối điện” cùng các rủi ro đáng tin cậy đối với nguồn cung nhiên liệu, tất cả đã đe dọa việc cung cấp ổn định các dịch vụ thiết yếu tại Funafuti”.

Tuyên bố về tình trạng khẩn cấp, theo ông Falani, “cho phép chính phủ thực hiện các hành động phối hợp và ngay lập tức nhằm bảo vệ phúc lợi công cộng, đảm bảo tiếp cận công bằng với các dịch vụ thiết yếu, và duy trì ổn định quốc gia trong giai đoạn rủi ro gia tăng này”

Tuyên bố cũng cho phép chính phủ kiểm soát chặt chẽ việc sử dụng nhiên liệu và hạn chế đi lại.

Ông Falani cho biết tình trạng khẩn cấp sẽ có hiệu lực ít nhất hai tuần.

Đảo thủ đô - trung tâm của đời sống quốc gia

Báo Thổ Nhĩ Kỳ Hôm nay ngày 14/4 cho biết thêm ông Falani còn nói rằng tình trạng khẩn cấp là cần thiết để bảo vệ vai trò then chốt của Funafuti đối với hoạt động của đất nước.

Theo ông Falani, đảo này đóng vai trò “trung tâm” trong quản lý quốc gia và cung cấp dịch vụ, và chính phủ cần có quyền để thực hiện “các hành động phối hợp và tức thời nhằm bảo vệ phúc lợi công cộng, đảm bảo tiếp cận công bằng với các dịch vụ thiết yếu, và duy trì ổn định quốc gia trong giai đoạn rủi ro gia tăng này”.

Tuvalu là một quần đảo, gồm 9 đảo san hô thấp và đảo rạn, nằm giữa Australia và Hawaii, với tổng diện tích đất liền chỉ 26 km².

Là quốc gia nhỏ thứ tư thế giới về diện tích, Tuvalu phụ thuộc rất lớn vào hàng hóa nhập khẩu và từ lâu đã phải đối mặt với áp lực chồng chất từ biến đổi khí hậu, mực nước biển dâng và sự mong manh của chuỗi cung ứng - những yếu tố khiến an ninh năng lượng trở thành một vấn đề dai dẳng.

Phụ thuộc nhiên liệu hóa thạch dù hướng tới năng lượng tái tạo

Tình trạng khẩn cấp lần này làm nổi bật khoảng cách giữa tham vọng năng lượng và thực tế của Tuvalu.

Quốc gia này đang hướng tới mục tiêu sử dụng 100% năng lượng mặt trời vào năm 2030, nhằm chấm dứt sự phụ thuộc vào phát điện bằng diesel.

Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi vẫn chưa hoàn tất và nhiên liệu hóa thạch vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong ngân sách quốc gia mỗi năm.

Chỉ mới năm 2021, Tuvalu đã chi tới khoảng 70% GDP cho nhiên liệu hóa thạch, theo tài liệu ngân sách chính phủ.

Con số này hiện đã giảm xuống khoảng 25% - một cải thiện đáng kể - nhưng vẫn khiến quốc đảo này dễ bị tổn thương trước các cú sốc từ thị trường năng lượng toàn cầu.

Xung đột toàn cầu, hệ quả địa phương

Tình trạng khẩn cấp này cho thấy các cuộc xung đột cách xa hàng nghìn km có thể tạo ra những tác động dây chuyền đối với các quốc đảo nhỏ gần như không có khả năng tự bảo vệ trước gián đoạn vận tải hoặc chuỗi cung ứng nhiên liệu toàn cầu.

Tuvalu nhập khẩu gần như toàn bộ nhiên liệu và có dự trữ chiến lược hạn chế, khiến nước này đặc biệt nhạy cảm với biến động giá, gián đoạn vận chuyển hoặc thiếu hụt nguồn cung.

Quốc gia này từ lâu là một trong những tiếng nói mạnh mẽ nhất trên các diễn đàn quốc tế về hành động khẩn cấp đối phó biến đổi khí hậu, một phần vì chính sự tồn tại của họ bị đe dọa bởi mực nước biển dâng.

Cuộc khủng hoảng mới nhất này bổ sung thêm một chiều cạnh mới cho sự dễ tổn thương đó: ngay cả trước khi đại dương nhấn chìm lãnh thổ, những gián đoạn trên thị trường toàn cầu do các biến động địa chính trị ngoài tầm kiểm soát cũng có thể đe dọa hoạt động cơ bản của đời sống hàng ngày.