Quốc hội cần giám sát việc chuyển giao công nghệ từ phòng thí nghiệm đến thị trường

Các đại biểu tham dự Diễn đàn (Ảnh: CTTĐT Quốc hội).

Không có nghiên cứu cơ bản mạnh, quốc gia khó có thể làm chủ công nghệ lõi

Trình bày tham luận, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam Trần Tuấn Anh góp ý một số nhiệm vụ trọng tâm phát huy vai trò giám sát của Quốc hội, góp phần thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Trong đó, Quốc hội cần giám sát việc hình thành cơ chế đầu tư dài hạn cho nghiên cứu cơ bản, bảo đảm khoa học nền tảng không bị hành chính hóa, ngắn hạn hóa hoặc thương mại hóa một cách cơ học.

Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam Trần Tuấn Anh trình bày tham luận tại Diễn đàn. (Ảnh: CTTĐT Quốc hội).

Theo ông Trần Tuấn Anh, nghiên cứu cơ bản là nền móng của tự chủ khoa học và công nghệ. Không có nghiên cứu cơ bản mạnh, quốc gia khó có thể làm chủ công nghệ lõi, công nghệ nguồn và công nghệ chiến lược. Các đột phá lớn trong công nghệ bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, công nghệ sinh học, vật liệu mới, công nghệ lượng tử, công nghệ vũ trụ đều bắt nguồn từ quá trình tích lũy tri thức cơ bản lâu dài.

Ông Trần Tuấn Anh cho biết, hiện nay, nhiều nhiệm vụ khoa học còn phân tán, quy mô nhỏ, thời gian ngắn, thiếu cơ chế đặt hàng theo sứ mệnh quốc gia. Việc liên kết giữa viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp và cơ quan quản lý nhà nước chưa đủ chặt chẽ để giải quyết các bài toán lớn. Quốc hội cần giám sát việc chuyển đổi từ mô hình “đề tài phân tán” sang mô hình “chương trình nghiên cứu chiến lược theo sứ mệnh”, trong đó Nhà nước đặt hàng các nhiệm vụ lớn, dài hạn, có mục tiêu rõ ràng về năng lực công nghệ cần hình thành.

Ông Trần Tuấn Anh cũng cho rằng, Quốc hội cần giám sát việc chuyển giao công nghệ từ phòng thí nghiệm đến thị trường. Thực tế cho thấy, một trong những vấn đề căn bản của hệ thống khoa học và công nghệ Việt Nam là khoảng cách giữa nghiên cứu và ứng dụng.

Các đại biểu tham dự Diễn đàn (Ảnh: CTTĐT Quốc hội).

Việc xác lập quyền sở hữu đối với kết quả nghiên cứu từ ngân sách nhà nước, định giá tài sản trí tuệ, góp vốn bằng tài sản trí tuệ, thành lập doanh nghiệp khởi nguồn từ viện nghiên cứu, trường đại học, phân chia lợi ích cho nhà khoa học còn gặp vướng mắc. Đây là nội dung cần được Quốc hội giám sát chuyên sâu, bởi nếu không tháo gỡ được, khoa học sẽ khó trở thành động lực trực tiếp thúc đẩy phát triển của quốc gia.

Cùng với đó, Quốc hội cần giám sát việc thực thi các cơ chế về nguồn nhân lực khoa học. Hiện nay, cơ chế tiền lương, thu nhập, tuyển dụng, bổ nhiệm, đánh giá cán bộ khoa học trong khu vực công lập còn thiếu linh hoạt. Chính sách thu hút nhà khoa học trẻ xuất sắc, chuyên gia quốc tế, trí thức Việt Nam ở nước ngoài chưa đủ sức cạnh tranh.

Quốc hội cần giám sát việc ban hành và thực thi các cơ chế đặc thù về nhân tài khoa học, nhất là trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược; đồng thời giám sát việc xây dựng môi trường làm việc bảo đảm tự do học thuật, liêm chính khoa học, cạnh tranh lành mạnh và đánh giá theo chuẩn mực quốc tế...

Kiến nghị giám sát tối cao việc thực hiện Nghị quyết số 57

Từ yêu cầu phát triển đất nước và thực tiễn hoạt động khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam Trần Tuấn Anh kiến nghị Quốc hội khóa XVI xem xét đưa vào chương trình giám sát tối cao chuyên đề: “Việc thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia”.

Các đại biểu tham dự Diễn đàn (Ảnh: CTTĐT Quốc hội).

Theo ông Trần Tuấn Anh, chuyên đề này cần được thiết kế như một chương trình giám sát chiến lược, không chỉ giám sát việc triển khai một nghị quyết chuyên đề của Đảng, mà còn giám sát năng lực thể chế hóa, tổ chức thực thi, phân bổ nguồn lực và tạo đột phá phát triển của hệ thống chính sách quốc gia.

Ông Trần Tuấn Anh đề xuất, các nội dung trọng tâm cần giám sát, gồm: Giám sát việc thể chế hóa và tổ chức thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW; Giám sát việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; Giám sát cơ chế tài chính cho khoa học và công nghệ; Giám sát hiệu quả đầu tư công cho các chương trình khoa học, công nghệ trọng điểm;

Giám sát việc thực hiện chương trình, đề án phát triển các công nghệ chiến lược và công nghệ lõi; Giám sát chính sách phát triển nguồn nhân lực khoa học và công nghệ chất lượng cao; Giám sát hoạt động chuyển giao công nghệ và thương mại hóa kết quả nghiên cứu; Giám sát xây dựng hạ tầng số, dữ liệu quốc gia và chuyển đổi số; Giám sát cơ chế tự chủ của tổ chức khoa học và công nghệ công lập; Giám sát trách nhiệm của Chính phủ, các Bộ, ngành, địa phương trong tổ chức thực hiện.