Quốc hội khóa XVI: Kiến tạo tư duy, phương thức giám sát mới

Tổng Kiểm toán nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa và các đại biểu tham dự Diễn đàn. Ảnh: NHƯ Ý

Chuyển mạnh trọng tâm giám sát sang khâu tổ chức thi hành pháp luật

Một trong những điểm nổi bật được đặt ra cho nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI là sự thay đổi trong tư duy giám sát. Nếu trước đây hoạt động giám sát chủ yếu hướng đến phát hiện sai phạm, chỉ ra những hạn chế, bất cập thì nay trọng tâm được mở rộng sang thúc đẩy hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu lực tổ chức thi hành pháp luật và tạo chuyển biến thực chất trong quản trị quốc gia.

Báo cáo đề dẫn tại Diễn đàn về hoạt động giám sát của Quốc hội sáng 30/7, Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát của Quốc hội Lê Thị Nga nêu rõ, giám sát trong nhiệm kỳ mới phải bám sát các chủ trương lớn của Đảng, tập trung vào những lĩnh vực có ý nghĩa chiến lược đối với sự phát triển đất nước như hoàn thiện thể chế, quản lý và sử dụng hiệu quả các nguồn lực, phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, các chương trình, dự án quan trọng quốc gia.

Đồng thời, hoạt động giám sát phải hướng mạnh vào nâng cao hiệu lực tổ chức thi hành pháp luật; chú trọng phát hiện những điểm nghẽn về thể chế, bất cập trong cơ chế, chính sách và tổ chức thực hiện; ưu tiên những vấn đề tác động trực tiếp đến người dân và doanh nghiệp; chủ động nhận diện, lựa chọn kịp thời những vấn đề mới, những thách thức mới có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của đất nước để Quốc hội xem xét, giám sát.

Quang cảnh Diễn đàn. Ảnh: NHƯ Ý

Đồng quan điểm, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu nhấn mạnh, trong bối cảnh triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, yêu cầu đặt ra là phải chuyển mạnh trọng tâm giám sát sang khâu tổ chức thi hành pháp luật - một trong những điểm nghẽn lớn nhất hiện nay.

Từ góc độ địa phương, Phó Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Thanh Hóa Lương Thị Hoa cho biết, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh xác định lấy giám sát việc thi hành pháp luật ở địa phương làm trục xuyên suốt của toàn bộ nhiệm kỳ. Giám sát phải đi vào đúng khâu yếu của tổ chức thi hành pháp luật, đúng địa chỉ trách nhiệm và đúng vấn đề đang cản trở phát triển. Mỗi kiến nghị sau giám sát phải được theo dõi như một cam kết trách nhiệm trước cử tri.

Các ý kiến tại Diễn đàn khẳng định, mục tiêu của hoạt động giám sát không chỉ nằm ở việc chỉ ra vấn đề mà hướng tới tạo ra những thay đổi trong thực tiễn. Giá trị của mỗi cuộc giám sát được đo bằng khả năng thúc đẩy sửa đổi chính sách, hoàn thiện pháp luật, nâng cao chất lượng điều hành và khơi thông các nguồn lực phát triển. Đây chính là bước chuyển từ tư duy "kiểm tra" sang tư duy "kiến tạo", đưa giám sát trở thành động lực của cải cách và phát triển.

Đổi mới phương thức giám sát, lấy hiệu quả thực chất làm thước đo

Nếu đổi mới tư duy là điều kiện tiên quyết thì đổi mới phương thức tổ chức thực hiện sẽ quyết định hiệu quả của hoạt động giám sát. Nhiều ý kiến tại Diễn đàn cho rằng, giám sát trong nhiệm kỳ mới cần chuyển mạnh từ đánh giá đầu vào sang đánh giá kết quả cuối cùng của chính sách.

Theo Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Tạ Văn Hạ, để hoạt động giám sát thực sự chuyển biến trong thực tiễn, thì trước hết phải đổi mới phương thức giám sát. Hoạt động giám sát cần chuyển mạnh từ giám sát đầu vào sang giám sát đầu ra và kết quả cuối cùng của chính sách.

Đại biểu chỉ rõ, trong nhiều năm qua, hoạt động giám sát thường tập trung vào việc xem đã ban hành bao nhiêu văn bản, bố trí bao nhiêu kinh phí, thực hiện bao nhiêu nhiệm vụ hoặc hoàn thành bao nhiêu chỉ tiêu. Đó là những nội dung cần thiết nhưng chưa đủ.Điều quan trọng hơn là những chuyển biến thực chất trong đời sống người dân và hiệu quả của chính sách. “Quốc hội cần lấy kết quả cuối cùng của chính sách làm tiêu chí đánh giá hiệu quả giám sát” - đại biểu Tạ Văn Hạ nêu quan điểm.

GS.TS Phan Trung Lý - nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội tham luận tại Diễn đàn. Ảnh: NHƯ Ý

Trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia đang được đẩy mạnh, các ý kiến cũng nhấn mạnh việc đổi mới mạnh mẽ phương pháp giám sát trên cơ sở dữ liệu và bằng chứng. Quốc hội cần khai thác hiệu quả các cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành, dữ liệu lớn và các công cụ phân tích hiện đại để nâng cao chất lượng giám sát.

Đặc biệt, cần tiếp tục phát huy vai trò của các cơ quan của Quốc hội, Đoàn đại biểu Quốc hội, đại biểu Quốc hội, các chuyên gia, nhà khoa học và sự tham gia của nhân dân; tăng cường phối hợp giữa hoạt động giám sát với kiểm tra, thanh tra, kiểm toán…bảo đảm thống nhất, tránh chồng chéo và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Phó Trưởng ban Nội chính Trung ương Nguyễn Xuân Trường đề xuất,cần nghiên cứu xây dựng cơ chế phối hợp cụ thể, chặt chẽ hơn giữa hoạt động kiểm tra, giám sát của Đảng với hoạt động giám sát của Quốc hội, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Kiểm toán nhà nước, thanh tra, kiểm sát và các thiết chế kiểm soát quyền lực nhà nước khác theo hướng thực chất, kịp thời và có tính liên thông cao.

Theo đó, cần xác định rõ đầu mối phối hợp giữa các cơ quan của Đảng, các cơ quan của Quốc hội, các cơ quan tư pháp, thanh tra, kiểm toán và cơ quan có liên quan trong việc trao đổi, cung cấp thông tin phục vụ công tác kiểm tra, giám sát.

Các ý kiến cũng khẳng định, giá trị của hoạt động giám sát không dừng lại ở báo cáo hay nghị quyết mà được khẳng định bằng mức độ chuyển biến sau giám sát. Do đó, cần xây dựng cơ chế theo dõi thường xuyên, xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, từng cấp, từng cá nhân trong việc thực hiện các kiến nghị giám sát; đồng thời định kỳ đánh giá kết quả thực hiện và công khai trước Quốc hội, cử tri và nhân dân.

“Cần có cơ chế rõ ràng để chuyển các vụ việc có dấu hiệu vi phạm pháp luật sang xử lý về dân sự, hành chính và cả hình sự. Bên cạnh đó, cũng cần hoàn thiện cơ chế gắn kết giữa kết quả thực hiện kiến nghị giám sát với việc lấy phiếu tín nhiệm, bỏ phiếu tín nhiệm” - GS.TS Phan Trung Lý - nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội kiến nghị.

Với những định hướng đặt ra cho nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI, đặc biệt là yêu cầu lấy hiệu quả tổ chức thi hành pháp luật và sự chuyển biến trong đời sống xã hội làm thước đo, hoạt động giám sát của Quốc hội sẽ tiếp tục khẳng định vai trò là công cụ kiểm soát quyền lực hiệu quả, đồng thời trở thành động lực thúc đẩy hoàn thiện thể chế và nâng cao chất lượng quản trị quốc gia.