Quốc hội nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội

Quang cảnh Phiên họp - Nguồn: Quốc hội

Tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp và cơ quan bảo hiểm xã hội

Trình bày Tờ trình tóm tắt về dự án Luật, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải cho biết, việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội nhằm thể chế hóa các chủ trương của Đảng về sắp xếp tổ chức bộ máy, tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền; phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển kinh tế - xã hội. Dự án luật đồng thời khắc phục những khoảng trống pháp lý, tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp và cơ quan bảo hiểm xã hội trong quá trình thực hiện.

Dự thảo luật sửa đổi quy định về tên gọi, trách nhiệm của các bộ, ngành và UBND trong tổ chức thực hiện, quản lý nhà nước về bảo hiểm xã hội; điều chỉnh một số quy định về chế độ và nội dung đầu tư quỹ bảo hiểm xã hội. Đồng thời, dự thảo bãi bỏ quy định giao Chính phủ quy định về hồ sơ, thủ tục hành chính trong lĩnh vực bảo hiểm xã hội, góp phần tăng tính linh hoạt, phù hợp với thực tiễn và đẩy mạnh cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính.

Dự thảo luật gồm 3 điều: Điều 1 quy định nội dung sửa đổi, bổ sung; Điều 2 quy định các nội dung thay thế, bãi bỏ; Điều 3 quy định điều khoản thi hành.

Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải trình bày Tờ trình tóm tắt về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội - Nguồn: Quốc hội

Về đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội, dự thảo sửa đổi quy định tại khoản 6 Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 theo hướng căn cứ điều kiện phát triển kinh tế - xã hội từng thời kỳ, Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định việc tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số và các đối tượng khác ngoài nhóm đã được quy định, có việc làm, thu nhập ổn định, thường xuyên.

Theo Bộ trưởng, việc sửa đổi nhằm bảo đảm lộ trình mở rộng độ bao phủ bảo hiểm xã hội phù hợp, khả thi. Nội dung cụ thể sẽ được các cơ quan nghiên cứu, thể chế hóa sau khi Trung ương Đảng thông qua nghị quyết mới về chính sách tiền lương và bảo hiểm xã hội.

Đối với bảo hiểm hưu trí bổ sung, dự thảo đề xuất sửa đổi khoản 5 Điều 3 Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 theo hướng cho phép người lao động trực tiếp tham gia bảo hiểm hưu trí bổ sung trên cơ sở tự nguyện, không nhất thiết phải thông qua người sử dụng lao động.

Dự thảo cũng sửa đổi, bổ sung một số quy định về ủy quyền thực hiện bảo hiểm xã hội, hình thức chi trả lương hưu và trợ cấp bảo hiểm xã hội thông qua tài khoản của người thụ hưởng; giao Chính phủ quy định chi tiết một số nội dung như hình thức chi trả, thời gian đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện và nguồn kinh phí bảo đảm thực hiện trợ cấp thai sản trong bảo hiểm xã hội tự nguyện.

Một nội dung đáng chú ý khác là sửa đổi quy định về đầu tư Quỹ bảo hiểm xã hội. Theo Bộ trưởng Nguyễn Tiến Hải, việc sửa đổi nhằm mở rộng danh mục đầu tư, phù hợp với chủ trương tại Nghị quyết số 28-NQ/TW và Kết luận số 18-KL/TW ngày 2/4/2026 của Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, tài chính quốc gia, vay và trả nợ công, đầu tư công trung hạn 5 năm giai đoạn 2026-2030, gắn với mục tiêu phấn đấu tăng trưởng hai con số.

Dự thảo sửa đổi, bổ sung khoản 1 và khoản 4 Điều 122 theo hướng quy định nguyên tắc về việc bổ sung đầu tư tiền gửi tại các ngân hàng thương mại cổ phần có vốn nhà nước và doanh nghiệp nhà nước trên 50% vốn điều lệ; đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết tiêu chí, cơ chế đánh giá, lựa chọn, giám sát, kiểm soát rủi ro, lộ trình đa dạng hóa danh mục, cơ cấu và phương thức đầu tư quỹ bảo hiểm xã hội.

Về thủ tục hành chính, dự thảo đề xuất bãi bỏ các quy định về hồ sơ, thủ tục tại Luật Bảo hiểm xã hội và giao Chính phủ quy định, qua đó tạo sự linh hoạt, phù hợp với thực tiễn và đẩy mạnh cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục.

Dự thảo Luật được đề xuất có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2027.

Cần bổ sung quy định cụ thể trách nhiệm của các cơ quan trong hoạt động đầu tư quỹ

Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh trình bày Báo cáo tóm tắt thẩm tra dự án Luật - Nguồn: Quốc hội

Trình bày Báo cáo tóm tắt thẩm tra dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh cho biết Ủy ban Văn hóa và Xã hội tán thành sự cần thiết và phạm vi sửa đổi, bổ sung của dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội trên cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn được trình bày tại Tờ trình số 801/TTr-CP của Chính phủ. Hồ sơ dự án Luật được chuẩn bị đầy đủ, đúng trình tự, thủ tục theo quy định. Các quy định của dự thảo Luật cơ bản phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng, Hiến pháp và các điều ước quốc tế có liên quan mà Việt Nam là thành viên; thống nhất với hệ thống pháp luật.

Tuy nhiên, đề nghị Chính phủ: (i) chỉ đạo Cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát, bảo đảm dự thảo Luật tương thích với các điều ước quốc tế có liên quan mà Việt Nam là thành viên; thống nhất trong hệ thống pháp luật; không để phát sinh khoảng trống pháp lý, vướng mắc trong tổ chức thực hiện; (ii) quan tâm việc xây dựng quy định về thủ tục hành chính theo hướng giảm thời gian, thành phần hồ sơ, thủ tục và chi phí tuân thủ.

Về đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội: Ủy ban Văn hóa và Xã hội cơ bản tán thành về nguyên tắc với đề xuất và giải trình của Chính phủ nhằm từng bước mở rộng diện tham gia, bảo đảm quyền lao động, quyền an sinh xã hội, phúc lợi xã hội và thực hiện mục tiêu của Nghị quyết số 28-NQ/TW về cải cách chính sách bảo hiểm xã hội.

Tuy nhiên, việc quy định nhóm đối tượng “người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số” thuộc phạm vi tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc là rất rộng, chưa bảo đảm tính khả thi, cần được cân nhắc, đánh giá tác động kỹ lưỡng, đa chiều. Do đó, đề nghị Chính phủ tiếp tục xem xét và thực hiện đầy đủ Kết luận số 276 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, nghiên cứu, bổ sung trong dự thảo Luật quy định rõ đối tượng và thời điểm cụ thể triển khai thực hiện. Trường hợp chưa thể quy định rõ đối tượng, thời điểm triển khai, chưa đạt được sự đồng thuận của đối tượng dự kiến sẽ phải tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, đề nghị Chính phủ sửa đổi nội dung này khi sửa đổi toàn diện Luật Bảo hiểm xã hội do quy định hiện hành đã bao phủ các trường hợp mà Chính phủ đề xuất.

Các đại biểu tham dự tại Hội trường - Nguồn: Quốc hội

Về danh mục đầu tư quỹ bảo hiểm xã hội: Ủy ban Văn hóa và Xã hội thấy rằng, Chính phủ cơ bản đã tiếp thu ý kiến Kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về nội dung này và việc sửa đổi, bổ sung điểm c khoản 1 Điều 122 theo hướng chỉ quy định chung về các ngân hàng được nhận tiền gửi từ quỹ bảo hiểm xã hội; sửa đổi, bổ sung khoản 4 Điều 122 theo hướng giao Chính phủ quy định chi tiết tiêu chí, cơ chế đánh giá, lựa chọn, giám sát, kiểm soát rủi ro là phù hợp.

Bên cạnh đó, dự thảo Luật cần bổ sung quy định cụ thể trách nhiệm của các cơ quan có liên quan trong hoạt động đầu tư quỹ, đặc biệt là vai trò của Hội đồng quản lý bảo hiểm xã hội, cơ quan bảo hiểm xã hội trong việc quyết định và chịu trách nhiệm trước Chính phủ về danh mục đầu tư, cơ cấu đầu tư và phương thức đầu tư cụ thể nhằm bảo đảm an toàn, bảo toàn, bền vững và hiệu quả của Quỹ theo Kết luận số 276 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Đồng thời, đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát, nghiên cứu, tiếp thu đầy đủ ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về việc: “dự thảo Luật chỉ quy định đầu tư quỹ theo các nguyên tắc: (i) an toàn là điều kiện tiên quyết; (ii) bảo toàn quỹ là giới hạn không được vượt qua; (iii) hiệu quả là yêu cầu bắt buộc; (iv) minh bạch, trách nhiệm là cơ chế bảo đảm thực hiện. Tiếp tục rà soát để bảo đảm thống nhất với định hướng về cải cách chính sách tiền lương và bảo hiểm xã hội. Trong thời gian tới trước mắt chỉ luật hóa những nội dung đã chín, đã rõ, đủ cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn”.

Về bảo hiểm hưu trí bổ sung: Ủy ban Văn hóa và Xã hội đề nghị Chính phủ giữ nguyên như quy định tại Luật Bảo hiểm xã hội hiện hành.

Về Hội đồng quản lý bảo hiểm xã hội: Ủy ban Văn hóa và Xã hội đánh giá cao Chính phủ đã tiếp thu đầy đủ ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Cơ quan chủ trì thẩm tra và thống nhất với việc dự thảo Luật được chỉnh lý theo hướng quy định cụ thể thành phần Hội đồng quản lý bảo hiểm xã hội, xác định rõ các bộ, ngành có liên quan trực tiếp như quy định hiện hành; tiếp tục giữ quy định về quyền kiểm tra của cơ quan bảo hiểm xã hội và trách nhiệm của Bảo hiểm xã hội Việt Nam trong việc tham gia, phối hợp thực hiện quản lý nhà nước về bảo hiểm xã hội trong Luật.