Quốc hội thảo luận về dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự và Bộ Luật Tố tụng hình sự (sửa đổi): Thiếu tướng, ĐBQH Tạ Văn Đẹp: Nhiều điểm mới, cải tiến rất lớn trong công tác tư pháp

Ngày 27/10, tiếp tục Kỳ họp thứ 2, Quốc hội tiến hành thảo luận tại Hội trường về dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự và Bộ Luật Tố tụng hình sự (sửa đổi). Thiếu tướng, Đại biểu Quốc hội Tạ Văn Đẹp, Phó Giám đốc Công an TP Hồ Chí Minh cho rằng, việc sửa đổi các Luật lần này hết sức cấp thiết, đáp ứng yêu cầu thực tiễn đặt ra trước mắt cũng như lâu dài.

Tổ chức cơ quan điều tra tinh gọn, linh hoạt

Theo Thiếu tướng Tạ Văn Đẹp, dự thảo Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (TCCQĐTHS) có sự cải tiến rất lớn trong công tác cải cách tư pháp nói chung và hoạt động điều tra hình sự nói riêng. Dự thảo luật có nhiều điểm mới, tiến bộ đáng chú ý. Bố cục của dự thảo luật có sự cải tiến lớn trong kỹ thuật lập pháp theo hướng tinh gọn, ngôn ngữ phổ thông để mọi người dân dễ tiếp cận và tìm hiểu. Đây cũng là một trong số ít luật không có điều khoản giải thích từ ngữ.

Quang cảnh phiên thảo luận ở hội trường ngày 27/10

Về tổ chức CQĐT đã được tổng kết, rút kinh nghiêm từ thực tiễn, qua đó đã tinh gọn lại, trong hệ thống cơ quan điều tra chỉ còn CQĐT của Công an nhân dân, CQĐT trong Quân đội nhân dân, bỏ CQĐT của Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao và CQĐT của Viện Kiểm sát quân sự trung ương.

Đồng thời, quy định cũng có tính linh hoạt khi trao quyền cho Bộ trưởng Bộ Công an, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng căn cứ vào cơ cấu tổ chức của Bộ Công an, Bộ Quốc phòng để quy định tổ chức bộ máy các CQĐT trong CAND, QĐND. “Tôi cho rằng, quy định này là rất cần thiết. Bởi lẽ trong thực tiễn, tổ chức bộ máy các cơ quan trong hệ thống chính trị nói chung và trong Công an, Quân đội nói riêng trong quá trình vận hành luôn được cải tiến tinh gọn, đáp ứng hiệu lực, hiệu quả, do đó kéo theo CQĐT và cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra cũng phải thay đổi, vì vậy nếu quy định cứng từng CQĐT trong luật thì sẽ phải sửa luật khi tổ chức bộ máy hành chính của cơ quan chuyên môn có sự thay đổi” - Phó Giám đốc Công an TP Hồ Chí Minh nhấn mạnh.

Ngoài ra, theo Thiếu tướng Tạ Văn Đẹp, trong dự thảo luật cũng có nhiều điểm mới như: Quy định về nhiệm vụ, quyền hạn của Điều tra viên cao cấp, Điều tra viên trung cấp là Trưởng, Phó trưởng Công an xã và tăng thẩm quyền cho chủ thể này được quyết định một số thẩm quyền của Thủ trưởng, Phó Thủ trưởng cơ quan điều tra, tháo gỡ được những vướng mắc trong hoạt động điều tra của Công an cấp xã thời gian qua.

Thiếu tướng, ĐBQH Tạ Văn Đẹp, Phó Giám đốc Công an TPHCM

Để dự thảo luật hoàn thiện hơn, Thiếu tướng Tạ Văn Đẹp cho rằng cũng có một số điểm cần nghiên cứu kỹ lưỡng. Về mô hình tổ chức các cơ quan tư pháp, theo dự thảo luật thì mô hình CQĐT trong CAND có 2 cấp, trong khi đó hiện nay Toà án nhân dân và Viện Kiểm sát nhân dân có 3 cấp, do đó, theo ông, về lâu dài thì cần quan tâm đến sự thống nhất trong tổng thể hệ thống mô hình các cơ quan tư pháp.

Phó Giám đốc Công an TP Hồ Chí Minh lý giải, bên cạnh hoạt động chuyên môn theo hệ thống dọc thì hoạt động của các cơ quan tư pháp cũng phải đặt dưới sự lãnh đạo của cấp uỷ đảng, hoạt động giám sát của hệ thống Mặt trận Tổ quốc và phải được đồng bộ, hiệu lực, hiệu quả trong quản lý nhà nước, nhưng với mô hình tổ chức của các cơ quan tư pháp như hiện nay sẽ khó khăn để đáp ứng yêu cầu này. Vì vậy, ông kiến nghị, về lâu dài thì Quốc hội, TAND, Viện KSND phải sớm quan tâm, tính toán để có sửa đổi, bổ sung các luật có liên quan đến mô hình Tổ chức của các cơ quan tư pháp còn lại cho phù hợp.

Về quy định thẩm quyền điều tra, Thiếu tướng Tạ Văn Đẹp cho biết, trong dự thảo luật còn viện dẫn nhiều điều luật cụ thể của BLHS hiện hành, tuy nhiên hiện tại BLHS cũng đang được sửa đổi và nhiều điều luật đã khác, vì vậy cần phải lưu ý để sửa cho đồng bộ.

Về ý kiến của Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội đề nghị quy định cụ thể tổ chức bộ máy CQĐT của Công an nhân dân và tổ chức bộ máy CQĐT của Quân đội nhân dân ngay tại Luật TCCQĐTHS; trong khi đó, dự thảo Luật lại quy định giao Bộ trưởng Bộ Công an, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng quy định chi tiết về tổ chức, bộ máy CQĐT của Bộ mình, ông Đẹp cho biết, qua nghiên cứu và xuất phát từ thực tiễn đặt ra, quy định theo dự thảo luật là phù hợp hơn.

“Thứ nhất, quy định theo dự thảo luật là phù hợp với tinh thần xây dựng luật hiện nay “Luật chỉ quy định những vấn đề khung, những vấn đề có tính nguyên tắc”. Thứ hai, quy định theo hướng này nhằm bảo đảm được sự ổn định của Luật trong điều kiện thực hiện chủ trương của đảng về tinh gọn tổ chức bộ máy như hiện nay, tạo sự chủ động, thuận lợi hơn khi có sự sắp xếp lại tổ chức bộ máy bên trong của Bộ Công an và Bộ Quốc phòng. Trong trường hợp này sẽ không phải sửa luật”-Thiếu tướng Tạ Văn Đẹp lý giải.

Đề nghị rà soát thật kỹ để đảm bảo đồng bộ giữa các Bộ Luật

Góp ý Bộ Luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) (BLTTHS), Thiếu tướng Tạ Văn Đẹp cho rằng lần sửa đổi này có nhiều điểm mới, được sửa đổi cơ bản và tương đối toàn diện. Cụ thể, đã đổi mới thủ tục tố tụng theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả. Dự thảo luật lần này đã chuẩn hoá được quy trình tố tụng, tinh gọn trình tự, đơn giản hoá thủ tục hành chính tư pháp và hoàn thiện quy định thủ tục rút gọn.

Đồng thời, đổi mới thủ tục tố tụng đảm bảo phân hoá và khoan hồng trong xử lý tội phạm; đổi mới phương thức hoạt động tố tụng hình sự theo định hướng tố tụng điện tử, tố tụng trực tuyến…

Bên cạnh đó, đã bổ sung trình tự, thủ tục để mở rộng phạm vi không khởi tố, phạm vi miễn trách nhiệm hình sự, đặt biệt là mở rộng phạm vi không khởi tố ở giai đoạn khởi tố. Ví dụ như quy định: “người bị tố giác, người bị kiến nghị khởi tố khi có đủ căn cứ, điều kiện theo quy định …. thì CQĐT, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra ra ngay quyết định không khởi tố vụ án. “Tôi cho rằng, quy định này hết sức nhân văn và phù hợp với thực tiễn đời sống xã hội”-Phó Giám đốc Công an TP Hồ Chí Minh phát biểu.

Tuy nhiên, theo Thiếu tướng Tạ Văn Đẹp, qua nghiên cứu dự thảo luật, ông cũng còn có băn khoăn. Cụ thể, về chế định “tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt”, ông đề nghị cần rà soát thật kỹ lại để đảm bảo đồng bộ với quy định trong Bộ Luật Hình sự. “Bởi lẽ, BLHS được xem là luật nội dung, còn BLTTHS được xem là luật hình thức, hai luật này phải luôn gắn kết chặt chẽ với nhau. Việc dẫn chiếu, viện dẫn phải hết sức chính xác”-Phó Giám đốc Công an TP Hồ Chí Minh nêu quan điểm.

Liên quan đến chế định “miễn trách nhiệm hình sự", Thiếu tướng Tạ Văn Đẹp cho rằng chỉ áp dụng từ giai đoạn khởi tố, đề nghị cần làm rõ và bổ sung từ giai đoạn thụ lý nguồn tin tội phạm. “Ví dụ, một người khi thực hiện hành vi có dấu hiệu của tội phạm, nhưng có đủ căn cứ miễn trách nhiệm hình sự, thì không cần khởi tố bị can mới miễn trách nhiệm hình sự, mà ra ngay kết luận không khởi tố vụ án", Phó Giám đốc Công an TP Hồ Chí Minh giải thích.