Quốc hội thông qua 3 bộ luật lớn về đất đai, nhà ở và bất động sản
Sáng 21/11, Quốc hội thông qua Luật Đất đai, Luật Nhà ở và Luật Kinh doanh bất động sản sửa đổi, với nhiều quy định mới về quy hoạch, giá đất, phát triển nhà ở xã hội và minh bạch giao dịch.

Quốc hội biểu quyết thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực. Ảnh: Doãn Tấn - TTXVN
Sáng 21/11, tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI thông qua ba luật quan trọng gồm Luật Đất đai, Luật Nhà ở và Luật Kinh doanh bất động sản (sửa đổi). Các luật được xây dựng theo hướng đồng bộ hóa chính sách, tháo gỡ vướng mắc trong thực tiễn, cải cách thủ tục hành chính và thúc đẩy chuyển đổi số trong quản lý đất đai, nhà ở và thị trường bất động sản. Đây được xem là bước điều chỉnh quan trọng đối với hệ thống pháp luật liên quan trực tiếp đến thị trường bất động sản, từ quy hoạch, giao đất, xác định giá đất đến phát triển dự án, huy động vốn và bảo vệ quyền lợi người mua nhà.
* Đồng bộ quy hoạch, điều chỉnh cơ chế quản lý đất đai
Trong 3 luật được thông qua, Luật Đất đai (sửa đổi) có nhiều nội dung liên quan trực tiếp đến phương thức quản lý và khai thác nguồn lực đất đai.
Luật Đất đai gồm 13 chương, 112 điều, được 466/479 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành và có hiệu lực từ ngày 1/7/2027, trừ một số trường hợp được quy định riêng.

Luật Đất đai gồm 13 chương, 112 điều, được 466/479 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành và có hiệu lực từ ngày 1/7/2027. Ảnh: Thắng Trung/Bnews/vnanet.vn
Theo Bộ trưởng Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng, dự thảo Luật đã được rà soát nhằm bảo đảm tính đồng bộ với Luật Nhà ở, Luật Kinh doanh bất động sản và các luật chuyên ngành. Các quy định cũng được điều chỉnh theo hướng phân định rõ thẩm quyền giữa Hội đồng nhân dân, UBND các cấp, đơn giản hóa thủ tục hành chính và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền.
Một thay đổi đáng chú ý nằm ở quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất. Theo tinh thần Nghị quyết số 21-NQ/TW về quan điểm, định hướng sửa đổi Luật Đất đai và các luật có liên quan, Luật Đất đai hướng tới xây dựng một quy hoạch chung thống nhất trên địa bàn, thay vì duy trì nhiều tầng quy hoạch sử dụng đất riêng biệt.
Cụ thể, luật không quy định lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất cấp tỉnh; phương án sử dụng đất trở thành một nội dung của quy hoạch tỉnh. Ở cấp xã, không lập quy hoạch sử dụng đất cấp xã, còn kế hoạch sử dụng đất cấp xã là một nội dung để triển khai quy hoạch chung, được cập nhật từ quy hoạch tỉnh, quy hoạch đô thị và nông thôn cùng các quy hoạch ngành có sử dụng đất.
Cách tiếp cận này hướng đến giảm sự chồng chéo giữa các cấp quy hoạch, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi hơn cho quá trình triển khai dự án đầu tư và quản lý quỹ đất tại địa phương.

Theo Bộ trưởng Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng, Luật Đất đai bảo đảm tính đồng bộ với Luật Nhà ở, Luật Kinh doanh bất động sản và các luật chuyên ngành. Ảnh: quochoi.vn
Đối với hoạt động giao đất, cho thuê đất và chuyển mục đích sử dụng đất, luật đã bãi bỏ quy định xem xét căn cứ giao đất, cho thuê đất để thực hiện dự án đầu tư dựa trên đánh giá tiến độ sử dụng đất và tiến độ đầu tư của dự án. Với trường hợp giao đất, cho thuê đất không qua đấu giá, đấu thầu thuộc diện được miễn tiền sử dụng đất, tiền thuê đất, Chính phủ đề xuất giữ nguyên phương án đã trình Quốc hội.
Về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, luật bổ sung các quy định chặt chẽ hơn. Đáng chú ý, đối với những dự án đầu tư không đưa đất vào sử dụng hoặc chậm đưa đất vào sử dụng, luật quy định cụ thể việc tính tiền sử dụng đất tăng thêm, tiền thuê đất tăng thêm, chuyển từ biện pháp thu hồi đất sang công cụ tài chính.
Quy định này đặt ra yêu cầu rõ hơn về trách nhiệm khai thác, sử dụng đất của nhà đầu tư, đồng thời tạo thêm công cụ xử lý tình trạng dự án chậm triển khai, đất đai bị bỏ hoang.
Một nội dung khác liên quan trực tiếp đến doanh nghiệp là cơ chế tài chính đất đai. Theo Luật Đất đai vừa được thông qua, bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất được ban hành để áp dụng từ ngày 1/1/2028. Các quy định về giá đất tại Luật Đất đai năm 2024 và Nghị quyết 254/2025/QH15 quy định một số cơ chế, chính sách tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong tổ chức thi hành Luật Đất đai tiếp tục được áp dụng đến hết ngày 31/12/2027.
Cùng đó, Luật Đất đai cũng mở rộng việc xem xét cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đối với hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất trước ngày 1/8/2024 do nhận chuyển nhượng nhưng chưa hoàn tất thủ tục chuyển quyền.
Trong khi đó, đối với việc chuyển hình thức thuê đất trả tiền một lần sang trả tiền hàng năm, vấn đề xử lý khoản tiền thuê đất đã nộp tương ứng với thời gian còn lại được Chính phủ đánh giá cần có quy định linh hoạt. Nguyên nhân là một số dự án được miễn, giảm tiền thuê đất, tiền sử dụng đất nên việc xử lý khoản tiền đã nộp cần được xem xét trong tương quan với quy định ngân sách nhà nước. Chính phủ đề nghị giao quy định chi tiết để thuận lợi khi triển khai.
* Minh bạch giao dịch bất động sản, điều chỉnh chính sách phát triển nhà ở
Cùng với Luật Đất đai, Luật Kinh doanh bất động sản (sửa đổi) được thông qua với 471/479 đại biểu tán thành. Luật gồm 10 chương, 63 điều, giảm 20 điều so với luật năm 2023 và có hiệu lực từ ngày 1/7/2027.

Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh trình bày báo cáo tóm tắt tiếp thu, giải trình trước khi Quốc hội biểu quyết thông qua luật. Ảnh: quochoi.vn
Theo Bộ trưởng Xây dựng Trần Hồng Minh, quá trình thảo luận, dự án luật nhận được 364 ý kiến của đại biểu Quốc hội. Chính phủ đã tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo theo hướng tháo gỡ khó khăn trong thực tiễn, cắt giảm thủ tục hành chính, tăng ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số.
Một trong những điểm đáng chú ý là yêu cầu công khai thông tin pháp lý về bất động sản và dự án trước khi đưa vào kinh doanh. Doanh nghiệp phải đáp ứng điều kiện về vốn chủ sở hữu không thấp hơn 20% tổng vốn đầu tư đối với dự án có quy mô sử dụng đất dưới 20 ha và 15% với dự án từ 20 ha trở lên.
Đối với bất động sản hình thành trong tương lai, tiền đặt cọc không quá 5% giá bán hoặc giá thuê mua khi bất động sản đã đủ điều kiện đưa vào kinh doanh. Lần thanh toán đầu tiên không quá 30% giá trị hợp đồng; tổng số tiền thu trước khi bàn giao không quá 70% và trước khi cấp giấy chứng nhận không quá 95%.
Các quy định về thanh toán cũng được “siết” chặt hơn. Chủ đầu tư, doanh nghiệp kinh doanh bất động sản và doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ bất động sản phải nhận tiền thanh toán của khách hàng thông qua tài khoản tại tổ chức tín dụng hoạt động hợp pháp ở Việt Nam. Hợp đồng phải ghi đúng giá giao dịch thực tế.
Đối với hoạt động môi giới, sàn giao dịch và tư vấn bất động sản, luật tăng yêu cầu về điều kiện hoạt động, năng lực hành nghề, đào tạo và cấp chứng chỉ.

Luật Kinh doanh bất động sản (sửa đổi) được thông qua với 471/479 đại biểu tán thành. Ảnh: Thắng Trung/Bnews/vnanet.vn
Đặc biệt, Luật đặt nền tảng xây dựng hệ thống thông tin về nhà ở và thị trường bất động sản tập trung, thống nhất trên toàn quốc; cấp mã định danh điện tử cho bất động sản, chứng chỉ hành nghề môi giới và cá nhân thụ hưởng chính sách hỗ trợ nhà ở.
Bên cạnh minh bạch thông tin, Luật bổ sung cơ chế điều tiết thị trường khi có diễn biến phức tạp, ảnh hưởng đến ổn định kinh tế - xã hội. Các công cụ được đề cập gồm điều chỉnh quy hoạch, nguồn cung, cơ cấu sản phẩm, chính sách tín dụng, thuế và tài chính.
Đối với chủ thể có yếu tố nước ngoài, luật quy định tổ chức nước ngoài đang hoạt động hợp pháp tại Việt Nam và cá nhân nước ngoài được phép nhập cảnh có thể mua, thuê mua bất động sản, nhưng quyền sở hữu không gắn liền với quyền sở hữu đất.
Trong khi đó, với khoản thanh toán 5% còn lại của hợp đồng mua bán nhà ở, công trình xây dựng hình thành trong tương lai, Chính phủ đề xuất giữ nguyên quy định hiện hành. Khoản tiền này được thanh toán sau khi bên mua nhận giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất. Trường hợp người mua tự thực hiện thủ tục cấp giấy chứng nhận, chủ đầu tư phải bàn giao đầy đủ hồ sơ.
Luật cũng điều chỉnh điều kiện đối với dự án bất động sản thực hiện trên quỹ đất thanh toán cho dự án BT (xây dựng – chuyển giao), theo hướng nhà đầu tư phải hoàn thành nghĩa vụ tài chính về đất đai hoặc thực hiện biện pháp bảo đảm theo quy định trước khi được Nhà nước giao đất, cho thuê đất đối với quỹ đất thanh toán.
Ở lĩnh vực nhà ở, Luật Nhà ở (sửa đổi) được 467/485 đại biểu tán thành, gồm 13 chương, 129 điều và có hiệu lực từ ngày 1/7/2027.
Bộ trưởng Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết dự thảo Luật nhận được tổng cộng 462 ý kiến đóng góp của đại biểu Quốc hội. Chính phủ đã rà soát, tiếp thu và hoàn thiện các quy định theo hướng thể chế hóa chủ trương tại Nghị quyết 21, hướng tới mục tiêu mọi người dân đều có chỗ ở, gắn với bảo đảm an sinh xã hội.

Luật Nhà ở (sửa đổi) được 467/485 đại biểu tán thành, gồm 13 chương, 129 điều và có hiệu lực từ ngày 1/7/2027. Ảnh: Thắng Trung/Bnews/vnanet.vn
Một trong những nội dung đáng chú ý là chính sách phát triển nhà ở cho thuê. Luật xác định nhà ở cho thuê bao gồm nhà ở do Nhà nước tạo lập từ quỹ nhà ở địa phương và nhà ở được đầu tư xây dựng bằng nguồn vốn ngoài nhà nước. Chính sách nhà ở xã hội cho thuê tiếp tục được kế thừa trong nhóm nhà ở chính sách.
Đối với các dự án nhà ở thương mại, UBND cấp tỉnh được quyết định việc chủ đầu tư phải dành một phần diện tích đất ở trong dự án để xây dựng nhà ở cho thuê hoặc nhà ở xã hội. Quy mô dự án và tỷ lệ diện tích đất phải dành cho mục đích này sẽ do Chính phủ quy định.
Quy định mở rộng vai trò quyết định của địa phương được kỳ vọng tạo thêm công cụ để điều chỉnh cơ cấu nguồn cung nhà ở, đáp ứng nhu cầu đa dạng của người dân, thay vì tập trung chủ yếu vào sản phẩm thương mại để bán.
Với nhà ở xã hội, Luật quy định việc bán lại sau 5 năm theo hướng chỉ được bán cho đúng đối tượng, giá bán do các bên thỏa thuận và không phải nộp tiền sử dụng đất. Cách tiếp cận này nhằm duy trì mục tiêu an sinh của chính sách, hạn chế việc nhà ở xã hội bị chuyển nhượng không đúng đối tượng.
Luật cũng điều chỉnh quy định về sở hữu nhà ở của tổ chức, cá nhân nước ngoài. Theo đó, cá nhân nước ngoài được phép nhập cảnh vào Việt Nam được sở hữu căn hộ chung cư không gắn với quyền sử dụng đất. Một số tổ chức nước ngoài như chi nhánh, văn phòng đại diện của doanh nghiệp nước ngoài, quỹ đầu tư nước ngoài và chi nhánh ngân hàng nước ngoài đang hoạt động tại Việt Nam cũng thuộc diện được sở hữu căn hộ chung cư.
Đối với quản lý, sử dụng nhà chung cư, Luật Nhà ở vừa được thông qua bổ sung cơ chế giám sát ban quản trị, tăng phối hợp với chính quyền địa phương và quy định rõ hơn quyền, nghĩa vụ của ban quản trị. Ban quản trị có thể trực tiếp thực hiện hoặc thuê tổ chức, cá nhân phù hợp đảm nhận một số công việc nhằm nâng cao chất lượng quản lý.
Bộ Xây dựng được giao quy định về hoạt động của đơn vị quản lý vận hành nhà chung cư. Trách nhiệm bàn giao và cưỡng chế bàn giao kinh phí bảo trì cũng được quy định rõ hơn.
Việc 3 bộ luật quan trọng cùng được thông qua trong một kỳ họp tạo cơ sở pháp lý đồng bộ hơn cho lĩnh vực đất đai, nhà ở và kinh doanh bất động sản. Tuy nhiên, hiệu quả thực thi sẽ phụ thuộc đáng kể vào các văn bản hướng dẫn, năng lực tổ chức thực hiện của địa phương và khả năng phối hợp giữa các cơ quan quản lý.
Với thời điểm cả 3 bộ luật này có hiệu lực chung từ ngày 1/7/2027, theo các chuyên gia, giai đoạn chuẩn bị triển khai sẽ có ý nghĩa quan trọng, nhất là trong việc hoàn thiện quy định chi tiết, bảo đảm chuyển tiếp chính sách và tránh phát sinh khoảng trống pháp lý cho người dân, doanh nghiệp.
