Cuộc đua mới quanh những nhà ga metro TP.HCM
Từ Thủ Thiêm đến Hàng Xanh, nhiều doanh nghiệp đang đề xuất phát triển đô thị gắn với metro tại TP.HCM. Cơ chế TOD mở ra cơ hội khai thác quỹ đất quanh nhà ga, nhưng để các đề xuất thành dự án, thành phố còn phải giải quyết những vướng mắc về vốn, thủ tục và phân chia lợi ích.
Tại Thủ Thiêm, Sơn Kim Land đề xuất phát triển khu đô thị phức hợp gắn với nhà ga metro, kết hợp thương mại, văn phòng, khách sạn và không gian công cộng. Sau khi giới thiệu mô hình TOD 5.0 vào tháng 5/2026, doanh nghiệp ký thỏa thuận nguyên tắc với Công ty Đường sắt đô thị Hồng Kông và Gamuda Land Việt Nam vào tháng 9 để nghiên cứu cơ hội phát triển các nhà ga tích hợp tại Việt Nam.
Ở Hàng Xanh, Công ty CP Đầu tư hạ tầng kỹ thuật TP.HCM đề xuất nghiên cứu phát triển đô thị gắn với hai nhà ga ngầm dự kiến trên diện tích khoảng 108ha. Đầu tháng 11, Sở Quy hoạch - kiến trúc TP.HCM tiếp nhận kết quả nghiên cứu do CII tài trợ để tham khảo, đồng thời ghi nhận đề xuất về phạm vi TOD Hàng Xanh phục vụ quá trình lập quy hoạch. Đây chưa phải quyết định phê duyệt ranh giới hay chấp thuận đầu tư dự án.
Đại Quang Minh cũng muốn nghiên cứu hơn 660ha đất quanh các đầu mối giao thông, trong khi nhiều doanh nghiệp khác tìm cơ hội đầu tư đường sắt đô thị. Các đề xuất xuất hiện khi TP.HCM triển khai cơ chế phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD), hướng tới khai thác hiệu quả hơn quỹ đất và giá trị kinh tế do hạ tầng giao thông mang lại.
Sau nhiều thập kỷ mở rộng theo kiểu “vết dầu loang”, với các khu dân cư lan ra vùng ven trong khi giao thông chưa theo kịp, thành phố muốn tổ chức lại không gian đô thị quanh các nhà ga, kết nối nhà ở, việc làm, thương mại và dịch vụ. Mục tiêu đến năm 2030 là phát triển 187-255km đường sắt đô thị và thí điểm 5-7 khu vực TOD trọng điểm.

Nghị quyết 56/2026/NQ-HĐND, có hiệu lực từ ngày 1/10/2026 mở ra nhiều cơ hội phát triển cho TOD. Ảnh minh họa: Hoàng Anh.
Doanh nghiệp lớn nhập cuộc đua metro và TOD
TP.HCM đã phê duyệt ranh giới lập quy hoạch năm khu vực TOD dọc tuyến metro số 2, tổng diện tích gần 940ha. Trong đó, cụm Bến Thành - Tao Đàn rộng khoảng 188,6ha; Bà Quẹo - Phạm Văn Bạch - Tây Thạnh 149ha; khu vực depot Tham Lương gần 293ha.
Sau động thái này, Công ty Đầu tư địa ốc Đại Quang Minh đề xuất nghiên cứu quy hoạch ba khu TOD rộng hơn 660ha. Khu vực quanh ga Thủ Thiêm, khoảng 246ha, được định hướng trở thành hạt nhân đô thị gắn với mạng lưới đường sắt.
Hai khu còn lại là ô phố I/82a Tây Thạnh, rộng khoảng 148ha, và khu Trung tâm triển lãm, thể dục thể thao Tân Bình cũ, nay thuộc phường Tân Sơn Nhất, rộng hơn 265ha. Đây cũng mới là đề xuất nghiên cứu, chưa phải các dự án được chấp thuận đầu tư hoặc giao đất.
Ở lĩnh vực hạ tầng đường sắt, liên danh Đại Dũng – Tổng công ty Xây dựng số 1 - Hòa Phát đề xuất đầu tư tuyến metro số 2 Bến Thành - Tham Lương, tuyến Thủ Thiêm - Long Thành và tuyến Thành phố mới Bình Dương - Suối Tiên. THACO cũng đề xuất tham gia metro số 2 và tuyến Thủ Thiêm - Long Thành.
VinSpeed xây tuyến metro nối trung tâm thành phố với Cần Giờ, dài khoảng 48,5km.
Becamex Group đề xuất mạng lưới đường sắt kết nối TP.HCM với Cái Mép, Bàu Bàng và Cần Thơ, gắn các tuyến metro với phát triển TOD và khai thác không gian ngầm.
Theo phương án Becamex đưa ra, đến năm 2035 có thể hình thành bảy tuyến metro, tổng chiều dài khoảng 355km, với vốn đầu tư dự kiến hơn một triệu tỷ đồng. Trước năm 2045, mạng lưới được đề xuất mở rộng thêm ba tuyến dài khoảng 155km, vốn hơn 455.000 tỷ đồng. Trong số này, tuyến metro số 1 kết nối Suối Tiên - Bình Dương, dài khoảng 29km, đã được thông qua báo cáo nghiên cứu tiền khả thi.
Các doanh nghiệp đã đưa ra nhiều phương án phát triển đường sắt và đô thị quanh nhà ga. Tuy nhiên, phần lớn vẫn ở bước nghiên cứu, đề xuất; để triển khai, các dự án còn phải hoàn tất những thủ tục và điều kiện đầu tư cần thiết.
Cơ hội từ giá trị đất đai quanh nhà ga
Sức hút của TOD gắn với những thay đổi về cơ chế khai thác đất đai. Theo Nghị quyết 98/2023/QH15, TP.HCM đã được thí điểm sử dụng ngân sách để bồi thường, hỗ trợ tái định cư, thu hồi đất, chỉnh trang đô thị và tạo quỹ đất quanh nhà ga, sau đó đấu giá lựa chọn nhà đầu tư.
Luật Phát triển đô thị, có hiệu lực từ ngày 1/10/2026, mở rộng thêm các công cụ pháp lý. Theo Điều 13, HĐND thành phố được quy định chỉ tiêu sử dụng đất, chỉ tiêu kinh tế - kỹ thuật, yêu cầu tổ chức không gian trong khu vực TOD và việc chuyển nhượng chỉ tiêu sử dụng đất quy hoạch. Luật cũng tạo cơ sở khai thác nguồn thu từ diện tích sàn xây dựng tăng thêm, giá trị đất gia tăng, phí cải thiện hạ tầng, khai thác tài sản đường sắt đô thị và phí kết nối giao thông công cộng.
Khi một tuyến metro giúp việc đi lại thuận tiện hơn, giá trị bất động sản dọc tuyến có thể tăng theo. Cơ chế mới hướng tới việc đưa một phần giá trị tăng thêm ấy trở lại đầu tư giao thông, thay vì chỉ dựa vào nguồn thu từ đấu giá đất.
Chủ tịch HĐND TP.HCM Võ Văn Minh cho rằng chính sách TOD gắn với việc tổ chức không gian phát triển và sử dụng hiệu quả nguồn lực đất đai, hạ tầng. Quy hoạch cần trở thành công cụ dẫn dắt phát triển, kết nối hạ tầng và huy động nguồn lực xã hội.
Ngày 22/9, HĐND TP.HCM thông qua Nghị quyết 56/2026/NQ-HĐND về lập, thẩm định, phê duyệt, điều chỉnh phương án tuyến, vị trí công trình đường sắt địa phương và quy hoạch khu vực TOD. Đây là một trong 24 nghị quyết triển khai Luật Phát triển đô thị.
Tuy nhiên, để khoản giá trị đất tăng thêm trở thành nguồn thu thực tế, thành phố còn phải xác định ranh giới từng khu TOD, chỉ tiêu quy hoạch được điều chỉnh và phương pháp tính. Sở Quy hoạch - kiến trúc đã lấy ý kiến các dự thảo về chuyển nhượng chỉ tiêu sử dụng đất quy hoạch và những khoản thu trong khu vực TOD trong tháng 8 và tháng 9/2026, trước khi trình HĐND thành phố xem xét.
Ông Nguyễn Thanh Trọng, Phó giám đốc Ban Đổi mới sáng tạo Tập đoàn Becamex, cho rằng quy hoạch đường sắt và đô thị TOD phải được tính toán đồng thời ngay từ đầu, thay vì đợi metro hoàn thành mới phát triển đô thị xung quanh. Ông đề xuất vận dụng linh hoạt mô hình đối tác công - tư (PPP), kết hợp hợp đồng BT và BOT để huy động vốn.
“Khi metro làm tăng khả năng tiếp cận và giá trị bất động sản, phần giá trị tăng thêm cần được khai thác hợp lý để tạo nguồn lực phát triển mạng lưới, thay vì chỉ chuyển thành lợi ích riêng của những người nắm giữ đất”, ông Trọng kiến nghị.
ThS Trần Hoàng Nam, Trưởng ngành Bất động sản, Khoa Kinh tế, Trường Đại học Kinh tế – Tài chính TP.HCM (UEF), đánh giá việc nghiên cứu năm khoản thu đối với các dự án hưởng lợi từ TOD là bước đi đáng chú ý. Ngoài giá trị đất tăng thêm, cơ chế này còn tính đến lợi ích doanh nghiệp có được khi điều chỉnh quy hoạch, mở rộng quyền phát triển, kết nối giao thông và sử dụng hạ tầng chung.
Theo ông Nam, thành phố phải làm rõ giá trị nào phát sinh từ TOD, ai được hưởng lợi, những nghĩa vụ tài chính đã thực hiện và phần giá trị có thể điều tiết về ngân sách. Việc tính toán cũng cần bảo đảm tính khả thi của các dự án.
“Quan trọng hơn, việc điều tiết giá trị gia tăng phải bảo đảm không làm giảm tính khả thi của dự án. Toàn bộ nguồn thu cũng cần được quản lý, sử dụng minh bạch. Đây là những vấn đề cốt lõi mà thành phố cần giải quyết khi hoàn thiện phương pháp tính và tổ chức thực hiện”, ông Nam phân tích.
Từ đề xuất đến dự án vẫn là chặng đường dài
Mục tiêu phát triển mạng lưới đường sắt đô thị quy mô lớn đòi hỏi nguồn vốn đáng kể, trong khi ngân sách khó đáp ứng toàn bộ. TS Vũ Đình Ánh, nguyên Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu thị trường - giá cả, cho rằng ngân sách chỉ có thể đóng vai trò vốn mồi. Muốn thu hút vốn tư nhân dài hạn, thành phố cần cơ chế đầu tư đủ hấp dẫn, minh bạch và tạo được niềm tin cho doanh nghiệp.
Tuy nhiên, vốn chưa phải trở ngại duy nhất. Ông Vũ Xuân Dũng, đại diện Tập đoàn Bcons, cho biết doanh nghiệp còn gặp khó vì quy trình đầu tư kéo dài qua nhiều cấp, với nhiều con dấu và chữ ký. “Một dự án kéo dài đến 5 năm thì hiệu quả tài chính gần như bị triệt tiêu”, ông Dũng thẳng thắn.
Đối với những dự án hạ tầng, đô thị cần lượng vốn lớn, thời gian kéo dài làm tăng chi phí tài chính, ảnh hưởng tiến độ và khả năng tính toán hiệu quả đầu tư.
PGS.TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, cho rằng TP.HCM cần hạn chế can thiệp hành chính vi mô, xây dựng khuôn khổ pháp lý minh bạch để các bên tham gia bình đẳng. Theo ông, đất đai và giải phóng mặt bằng là những vấn đề phức tạp, nhạy cảm nhất của TOD. Nhà nước cần tập trung vào quy hoạch, kiểm soát tiêu chuẩn và thiết lập luật chơi công bằng; việc bồi thường, tái định cư và chuyển nhượng phải hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân.
Bởi TOD còn liên quan đến việc tổ chức lại không gian sống, sử dụng đất và phân bổ lợi ích kinh tế hình thành từ hạ tầng công cộng. “Huy động được vốn, khai thác hiệu quả quỹ đất và rút ngắn thủ tục mới là những điều kiện cần. Một khu TOD chỉ có thể vận hành bền vững khi người dân có khả năng sinh sống, làm việc và tiếp cận các tiện ích tại đó, thay vì bị đẩy ra xa do giá nhà và chi phí sinh hoạt tăng cao”, ông Thiên nói thêm.

TP.HCM đề ra mục tiêu phát triển 187 - 255km đường sắt đô thị và thí điểm 5 - 7 vùng TOD trọng điểm đến năm 2030. Ảnh: Hoàng Anh.
Đừng biến TOD thành cuộc đua xây cao ốc “ăn theo”
Với những người sống dọc tuyến metro số 2 Bến Thành - Tham Lương, mong đợi trước mắt lại rất gần gũi. Anh Vũ Hoàng Minh ở phường Tây Thạnh muốn công trình sớm hoàn thành để đường sá thông thoáng, bớt bụi bặm và những chuyến đi làm đỡ vất vả. Ở phía cuối tuyến, hướng Hóc Môn cũ, bà Lê Thị Hoa mong khu phố xanh, sạch, không còn cảnh xe nối dài mỗi giờ cao điểm.
Đi cùng kỳ vọng ấy là nỗi lo về chi phí sinh hoạt khi các tòa cao ốc mọc lên quanh nhà ga. Những gia đình và hộ kinh doanh lâu năm liệu có còn đủ khả năng ở lại nơi mình gắn bó?
Ông Huỳnh Phạm Tuấn Anh, Phó giám đốc Sở Quy hoạch - kiến trúc TP.HCM, nhấn mạnh phê duyệt ranh giới TOD không có nghĩa giải tỏa toàn bộ khu vực hay mặc nhiên tăng hệ số sử dụng đất cho mọi dự án trong bán kính 1.000m. Theo định hướng, vùng lõi 300m quanh nhà ga tập trung công trình hỗn hợp mật độ cao; mật độ giảm dần ở các vành đai 300-600m và 600-1.000m để tránh quá tải hạ tầng kỹ thuật, xã hội.
TS Huỳnh Thanh Điền cảnh báo đầu cơ bất động sản có thể cản trở chính mô hình TOD. Nếu giá đất quanh nhà ga bị đẩy lên gấp đôi, gấp ba từ khi dự án chưa hình thành, chi phí mặt bằng sẽ khiến doanh nghiệp nhỏ và các hộ kinh doanh dịch vụ khó trụ lại; khu đô thị có thể nhiều cao ốc nhưng thiếu những hoạt động kinh tế, dịch vụ cần thiết.
Bà Lê Hoàng Lan Như Ngọc, Giám đốc cấp cao Bộ phận Tư vấn chiến lược Cushman & Wakefield Việt Nam, cho rằng ở cạnh nhà ga chưa đủ để một dự án trở thành TOD đúng nghĩa. Thiếu kết nối chặng cuối, vỉa hè an toàn và tiện ích thiết yếu, dự án vẫn chỉ là bất động sản “ăn theo” hạ tầng.
“Thước đo thành công sau 10 năm vận hành không phải là giá đất tăng bao nhiêu triệu đồng mỗi mét vuông, mà là có bao nhiêu người thực sự sinh sống, làm việc và sử dụng metro mỗi ngày”, bà Ngọc đánh giá.
TSKH.KTS Ngô Viết Nam Sơn kiến nghị TP.HCM quy định cụ thể tỷ lệ nhà ở xã hội, nhà cho thuê vừa túi tiền và không gian kinh doanh cho tiểu thương địa phương trong khu vực TOD. Nếu quanh ga chủ yếu là căn hộ đắt tiền, người lao động - nhóm có nhu cầu sử dụng giao thông công cộng lớn - có thể phải chuyển ra vùng ven, tiếp tục phụ thuộc vào xe máy để đi làm.
“Thành công của TOD không nằm ở chiều cao của những tòa tháp hay mức tăng của giá đất. Điều quan trọng hơn là người lao động có thể tiết kiệm thời gian đi lại, trẻ em có đường đến trường an toàn, người dân tiếp cận được công viên và các dịch vụ thiết yếu, còn những hộ kinh doanh lâu năm vẫn có cơ hội tiếp tục sinh sống, làm ăn tại nơi mình gắn bó”, ông Sơn đúc kết.
Những đề xuất đầu tư đường sắt và phát triển quỹ đất quanh nhà ga cho thấy sức hút của TOD đối với doanh nghiệp. Nhưng để các dự án thành hình, TP.HCM còn phải hoàn thiện cơ chế tài chính, tháo gỡ thủ tục, xử lý vấn đề đất đai và bảo đảm quyền lợi người dân. Kết quả sau cùng không chỉ nằm ở những tuyến metro hay khu cao ốc mới, mà ở một không gian đô thị thuận tiện hơn cho sinh sống, làm việc và đi lại.
Với không gian phát triển mới và những cơ hội cải cách thể chế, TP.HCM đang đứng trước bước ngoặt trong hành trình xác lập vị thế siêu đô thị có sức cạnh tranh quốc tế.
Tuy nhiên, quy mô không tự tạo nên vị thế. Để chuyển hóa tiềm năng thành sức mạnh kinh tế, thành phố cần những đột phá về thể chế, tư duy quy hoạch, năng lực quản trị, huy động nguồn lực và phát triển cộng đồng doanh nghiệp.
Chuyên đề “TP.HCM: Kiến tạo vị thế siêu đô thị” phân tích những động lực tăng trưởng, các điểm nghẽn phát triển và những lựa chọn chiến lược định hình tương lai thành phố, từ góc nhìn của nhà hoạch định chính sách, chuyên gia, nhà đầu tư và lãnh đạo doanh nghiệp.
Nguồn Nhà Quản Trị: https://theleader.vn/cuoc-dua-moi-quanh-nhung-nha-ga-metro-tphcm-d48477.html

