Quốc hội thông qua Bộ luật Hình sự (sửa đổi): Bổ sung cơ chế bảo vệ cán bộ đổi mới, sáng tạo
Quốc hội đã thông qua Bộ luật Hình sự (sửa đổi), trong đó bổ sung quy định về loại trừ, miễn và giảm nhẹ trách nhiệm hình sự đối với những trường hợp thực hiện nhiệm vụ đổi mới, sáng tạo vì lợi ích chung, đáp ứng các điều kiện luật định. Bộ luật cũng điều chỉnh nhiều quy định về tội phạm, hình phạt để phù hợp với tình hình thực tiễn.
Quốc hội Khóa XVI
Chiều 20/11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI biểu quyết thông qua Bộ luật Hình sự (sửa đổi) với 463/472 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, chiếm 92,79% tổng số đại biểu Quốc hội.
Bộ luật vừa được thông qua gồm 3 phần, 25 chương, 417 điều, có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2027.
Trước khi biểu quyết, Quốc hội nghe Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an, trình bày báo cáo tiếp thu, giải trình ý kiến của đại biểu Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Ủy ban Pháp luật và Tư pháp.

Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an, trình bày Báo cáo tóm tắt tiếp thu, giải trình, chỉnh lý dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi). Ảnh QH.
Bổ sung cơ chế loại trừ, miễn, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự
Một trong những nội dung đáng chú ý, Bộ luật Hình sự (sửa đổi) bổ sung quy định về loại trừ trách nhiệm hình sự, miễn trách nhiệm hình sự và tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự đối với những trường hợp thực hiện nhiệm vụ, giải pháp đổi mới, sáng tạo vì lợi ích chung, đáp ứng các điều kiện theo luật định.
Theo Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang, nội dung này được bổ sung trên cơ sở tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội và rà soát Nghị quyết số 24-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị về phát huy tính tiên phong, gương mẫu, tinh thần đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, đảng viên trong kỷ nguyên mới.
Các quy định về loại trừ, tạm hoãn truy cứu, miễn và giảm nhẹ trách nhiệm hình sự cũng được rà soát, chỉnh lý nhằm làm rõ bản chất hành vi, điều kiện áp dụng và hậu quả pháp lý; qua đó phân hóa trách nhiệm hình sự, khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, đổi mới, sáng tạo vì lợi ích chung.

Toàn cảnh phiên họp (ảnh QH).
Đối với hình phạt tử hình, cơ quan chủ trì soạn thảo đề nghị giữ phương án bỏ hình phạt này đối với 6 tội danh theo dự thảo, giữ mức hình phạt cao nhất là tù chung thân. Việc điều chỉnh được đặt trên cơ sở chính sách nhân đạo, phân hóa trách nhiệm hình sự, tương quan mức hình phạt giữa các tội danh và xu hướng hội nhập quốc tế, đồng thời vẫn bảo đảm đấu tranh nghiêm khắc với tội phạm.
Bộ luật cũng đề cập cơ chế tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt được đề nghị. Theo đó, người phạm tội có thể được xem xét áp dụng mức hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt trong một số trường hợp. Đây là cơ chế khoan hồng đặc biệt, gắn với thái độ hợp tác, ý thức bồi thường và khắc phục hậu quả của người phạm tội.
Điều chỉnh quy định về trách nhiệm hình sự, bổ sung hành vi phạm tội mới
Một nội dung khác được chỉnh lý là trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại. Theo cách tiếp cận mới, cá nhân là người trực tiếp thực hiện tội phạm; pháp nhân thương mại chịu trách nhiệm hình sự khi hành vi của cá nhân được thực hiện nhân danh pháp nhân và đáp ứng các điều kiện luật định.
Phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại cũng được rà soát trên cơ sở đánh giá tác động đến an sinh xã hội, môi trường đầu tư, kinh doanh, người lao động và yêu cầu phát triển kinh tế tư nhân.

Đại biểu tham gia phiên họp (ảnh QH).
Bên cạnh đó, Bộ luật bổ sung các tội danh, hành vi phạm tội mới xuất phát từ thực tiễn, nhất là trong lĩnh vực công nghệ cao, công nghệ thông tin, kinh tế và một số lĩnh vực khác.
Bộ trưởng Lương Tam Quang nhấn mạnh, việc bổ sung này nhằm “tạo cơ sở pháp lý để bảo vệ người dân, doanh nghiệp và lợi ích của Nhà nước”.
Các quy định về một số tội danh cũng được rà soát, điều chỉnh mức định lượng làm căn cứ truy cứu trách nhiệm hình sự và mức hình phạt. Việc chỉnh lý tập trung vào những lĩnh vực như ngân hàng, kinh doanh, thương mại, trật tự quản lý kinh tế, an toàn thực phẩm, an ninh thông tin mạng và giao thông hàng không, nhằm bảo đảm xử lý đúng hành vi, tránh xử lý hình sự quá rộng, bỏ lọt tội phạm hoặc tạo khoảng trống pháp lý.
