Quốc hội thông qua Nghị quyết thi hành Bộ luật Hình sự (sửa đổi)

Chiều 20/11, tiếp tục Chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội thông qua Nghị quyết về việc thi hành Bộ luật Hình sự (sửa đổi), với 466/469 đại biểu có mặt...

Trước đó, Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, trình bày Báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Nghị quyết. Bộ trưởng cho biết, cơ quan chủ trì soạn thảo đã rà soát, chỉnh lý theo hướng quy định đầy đủ nguyên tắc áp dụng quy định có lợi, không hồi tố quy định bất lợi và các nội dung quan trọng khác, bảo đảm tính thống nhất, nhân đạo, khả thi khi triển khai Bộ luật Hình sự năm 2026.

Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an. (Ảnh: Media Quốc hội).

Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an. (Ảnh: Media Quốc hội).

Theo Nghị quyết, Bộ luật Hình sự năm 2026 được áp dụng đối với hành vi phạm tội thực hiện từ 0h ngày 1/3/2027. Riêng Nghị quyết về việc thi hành Bộ luật có hiệu lực từ ngày 3/12/2026, đồng thời chấm dứt hiệu lực của Nghị quyết số 41/2017/QH14 của Quốc hội.

Một trong những nội dung trọng tâm là quy định việc áp dụng hồi tố các quy định có lợi cho người phạm tội hoặc pháp nhân thương mại chịu trách nhiệm hình sự. Theo đó, các quy định về xóa bỏ tội phạm, hành vi phạm tội, hình phạt, tình tiết tăng nặng; thu hẹp phạm vi chịu trách nhiệm hình sự; nâng mức định lượng làm căn cứ truy cứu trách nhiệm hình sự; quy định hình phạt nhẹ hơn, tình tiết giảm nhẹ mới sẽ được áp dụng đối với cả hành vi phạm tội xảy ra trước 0h ngày 1/3/2027.

Nguyên tắc này cũng áp dụng đối với các quy định có lợi về tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự; mở rộng phạm vi được tha tù trước thời hạn có điều kiện; loại trừ, miễn trách nhiệm hình sự, miễn hình phạt, giảm hình phạt, quyết định hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt, xóa án tích và các trường hợp có lợi khác.

Các quy định trên được áp dụng đối với hành vi phạm tội xảy ra trước thời điểm Bộ luật mới có hiệu lực nhưng sau đó mới bị phát hiện, đang được giải quyết ở các giai đoạn khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử hoặc đối với người được xét giảm thời hạn chấp hành hình phạt tù, tha tù trước thời hạn có điều kiện, xóa án tích.

Đáng chú ý, Nghị quyết quy định áp dụng ngay một số chính sách khoan hồng kể từ ngày Bộ luật Hình sự năm 2026 được công bố. Theo đó, không áp dụng hình phạt tử hình khi xét xử người phạm tội mà Bộ luật mới đã bỏ hình phạt tử hình.

Đối với người đã bị tuyên án tử hình về các tội danh mà Bộ luật mới không còn quy định hình phạt này nhưng chưa thi hành án, cơ quan chức năng không thi hành án. Chánh án Tòa án nhân dân tối cao ra quyết định chuyển hình phạt tử hình thành tù chung thân.

Cùng với đó, kể từ ngày công bố Bộ luật mới, không xử lý hình sự đối với người, pháp nhân thương mại thực hiện hành vi mà Bộ luật Hình sự năm 2015 quy định là tội phạm nhưng Bộ luật năm 2026 không còn quy định là tội phạm hoặc thuộc trường hợp loại trừ trách nhiệm hình sự.

Nếu vụ việc đang trong giai đoạn giải quyết nguồn tin về tội phạm thì ra quyết định không khởi tố vụ án hình sự; nếu đã khởi tố, đang điều tra, truy tố, xét xử thì phải đình chỉ. Người, pháp nhân thương mại đang chấp hành hình phạt hoặc tạm đình chỉ thi hành án được miễn phần hình phạt còn lại. Trường hợp chưa chấp hành hoặc đang được hoãn thi hành án thì được miễn toàn bộ hình phạt và coi là không có án tích đối với hành vi đó.

Quốc hội thông qua Nghị quyết về việc thi hành Bộ luật Hình sự (sửa đổi), với 466/469 đại biểu có mặt tham gia biểu quyết tán thành. (Ảnh: Media Quốc hội).

Quốc hội thông qua Nghị quyết về việc thi hành Bộ luật Hình sự (sửa đổi), với 466/469 đại biểu có mặt tham gia biểu quyết tán thành. (Ảnh: Media Quốc hội).

Ngược lại, Nghị quyết quy định chặt chẽ nguyên tắc không hồi tố các quy định bất lợi. Các quy định về tội phạm mới, hành vi phạm tội mới, hình phạt nặng hơn, tình tiết tăng nặng mới; mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự, tăng mức hình phạt, thu hẹp trường hợp được miễn hoặc loại trừ trách nhiệm hình sự và các quy định khác không có lợi không áp dụng đối với hành vi phạm tội xảy ra trước 0h ngày 1/3/2027 nhưng sau thời điểm này mới bị phát hiện hoặc đang được giải quyết ở các giai đoạn tố tụng.

Trong những trường hợp này, cơ quan tiến hành tố tụng áp dụng quy định của pháp luật hình sự có hiệu lực trước 0h ngày 1/3/2027 để giải quyết.

Đối với hành vi phạm tội liên tục, kéo dài từ trước đến sau thời điểm 0h ngày 1/3/2027, nguyên tắc chung là áp dụng Bộ luật Hình sự năm 2026. Tuy nhiên, nếu quy định mới không có lợi cho người phạm tội hoặc pháp nhân thương mại thì vẫn áp dụng quy định pháp luật hình sự có hiệu lực trước thời điểm này. Đối với hành vi đã có bản án, quyết định của Tòa án có hiệu lực trước ngày 1/3/2027, không được căn cứ vào những quy định khác của Bộ luật mới để kháng nghị giám đốc thẩm.

Bên cạnh các nguyên tắc chung, Nghị quyết quy định điều khoản chuyển tiếp đối với một số nhóm tội danh, cơ chế đặc thù như hành vi khủng bố nhằm chống chính quyền nhân dân; các tội danh thuộc lĩnh vực kinh tế, môi trường, công nghệ thông tin, an toàn thực phẩm, phòng cháy, chữa cháy.

Nghị quyết cũng quy định lộ trình chuyển tiếp đối với các vụ việc xử lý theo Nghị quyết số 29/2026/QH16 về đất đai, Nghị quyết số 37/2026/QH16 về kinh tế Nhà nước, kinh tế tư nhân, khoa học công nghệ, chuyển đổi số; đồng thời xác định mốc thời gian áp dụng quy định về phòng cháy, chữa cháy đối với các công trình đưa vào sử dụng theo từng giai đoạn.

Để bảo đảm chính sách nhân đạo sớm đi vào cuộc sống, Quốc hội giao Tòa án nhân dân tối cao chủ trì, phối hợp với Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, Viện kiểm sát nhân dân tối cao và các cơ quan liên quan rà soát người bị kết án tử hình thuộc diện được chuyển sang tù chung thân, kịp thời quyết định theo thẩm quyền.

Chính phủ, Tòa án nhân dân tối cao, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao có trách nhiệm chỉ đạo rà soát các trường hợp được miễn xử lý hình sự, miễn chấp hành hình phạt, xóa án tích và các quy định có lợi khác để giải quyết kịp thời.

Đáng chú ý, Nghị quyết còn quy định cơ chế bảo vệ cán bộ trong công tác lập pháp, tạo cơ sở pháp lý khuyến khích tinh thần trách nhiệm, sự chủ động của các cơ quan trong quá trình xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật hình sự.

Linh Đan

Nguồn Xây Dựng: https://baoxaydung.vn/quoc-hoi-thong-qua-nghi-quyet-thi-hanh-bo-luat-hinh-su-sua-doi-19226112018472065.htm