Quốc hội thông qua Bộ luật Hình sự (sửa đổi): Bỏ hình phạt tử hình đối với một số tội danh
Bộ luật Hình sự (sửa đổi) được Quốc hội thông qua gồm 3 phần, 25 chương, 417 điều, có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2027.
Chiều 20/11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Quốc hội biểu quyết thông qua Bộ luật Hình sự (sửa đổi) với 463/472 đại biểu Quốc hội tham gia biểu quyết tán thành, chiếm 92,79% tổng số đại biểu Quốc hội.
Trước khi tiến hành biểu quyết, Quốc hội đã nghe Đại tướng Lương Tam Quang, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Công an trình bày Báo cáo tóm tắt tiếp thu, giải trình ý kiến của đại biểu Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội đối với dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi) và dự thảo Nghị quyết thi hành Bộ luật.
Thể chế hóa chủ trương bảo vệ cán bộ đổi mới, sáng tạo
Báo cáo tiếp thu, giải trình nêu rõ, cơ quan chủ trì soạn thảo đã rà soát các nghị quyết, văn bản của Đảng và cơ bản thể chế hóa các quan điểm, chủ trương của Đảng trong dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi).
Tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, cơ quan chủ trì soạn thảo đã nghiên cứu Nghị quyết số 24-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị về phát huy tính tiên phong, gương mẫu, tinh thần đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, đảng viên trong kỷ nguyên mới. Trên cơ sở đó, bổ sung quy định về loại trừ trách nhiệm hình sự, miễn trách nhiệm hình sự và tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự đối với những trường hợp thực hiện nhiệm vụ, giải pháp đổi mới, sáng tạo vì lợi ích chung, đáp ứng các điều kiện theo quy định của pháp luật.

Bộ trưởng Lương Tam Quang trình bày báo cáo tiếp thu, giải trình dự án luật.
Về tính đồng bộ, thống nhất trong hệ thống pháp luật, cơ quan chủ trì soạn thảo đã rà soát các quy định thuộc lĩnh vực tư pháp hình sự và pháp luật có liên quan; đối chiếu các hành vi, thuật ngữ với pháp luật chuyên ngành; rà soát ngưỡng xử lý hình sự và ranh giới xử lý hành chính nhằm tránh chồng chéo, khoảng trống pháp lý.
Đồng thời, phối hợp với Viện kiểm sát nhân dân tối cao và các cơ quan liên quan rà soát, chỉnh lý quy định về trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại, cơ chế tự nguyện nhận tội và chấp nhận hình phạt trong dự thảo Bộ luật Hình sự và Bộ luật Tố tụng hình sự, bảo đảm tính thống nhất.
Giữ phương án bỏ tử hình đối với một số tội danh
Đối với đề xuất bỏ hình phạt tử hình, trong đó có tội mua bán trái phép chất ma túy và tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi, cơ quan chủ trì soạn thảo đề nghị giữ phương án bỏ hình phạt tử hình đối với các tội danh này như dự thảo, mức hình phạt cao nhất là tù chung thân.
Việc đề xuất được đặt trên cơ sở chính sách nhân đạo, phân hóa trách nhiệm hình sự, bảo đảm tương quan mức hình phạt giữa các tội danh và xu hướng hội nhập quốc tế, đồng thời tiếp tục bảo đảm yêu cầu đấu tranh nghiêm khắc với tội phạm.

Các đại biểu tại phiên họp.
Về cơ chế tự nguyện nhận tội và chấp nhận hình phạt được đề nghị, cơ quan chủ trì soạn thảo cho rằng, việc áp dụng mức hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt đối với người tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt được đề nghị là cơ chế khoan hồng đặc biệt. Quy định này góp phần phân hóa tội phạm trên cơ sở tinh thần, thái độ, mức độ hợp tác và ý thức bồi thường, khắc phục hậu quả của người phạm tội.
Đồng thời, đây cũng là cơ sở pháp lý để cơ quan tiến hành tố tụng có thể áp dụng thủ tục tố tụng rút gọn theo quy định của dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự, góp phần giải quyết vụ án nhanh chóng, kịp thời nhưng vẫn bảo đảm tính khách quan, toàn diện.
Đáng chú ý, về trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại, cơ quan chủ trì soạn thảo đề xuất thay đổi cách tiếp cận. Theo đó, xác định cá nhân là người trực tiếp thực hiện tội phạm; pháp nhân thương mại phải chịu trách nhiệm hình sự khi hành vi của cá nhân được thực hiện với danh nghĩa của pháp nhân thương mại và đáp ứng các điều kiện khác theo quy định.
Cách tiếp cận này nhằm khắc phục bất cập của Bộ luật Hình sự hiện hành khi coi pháp nhân thương mại như một chủ thể độc lập của tội phạm, trong khi pháp nhân là thực thể được tạo ra từ cơ chế pháp lý, không có cơ thể để thực hiện hành vi, không có đời sống tâm lý để hình thành lỗi.
Tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, cơ quan chủ trì soạn thảo cũng đã rà soát, chỉnh lý phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại trên cơ sở đánh giá toàn diện các vấn đề an sinh xã hội, tác động đối với môi trường đầu tư, kinh doanh và người lao động; yêu cầu, khuyến nghị của các tổ chức quốc tế mà Việt Nam là thành viên, cũng như yêu cầu phát triển kinh tế tư nhân theo tinh thần Nghị quyết số 68.
Đối với các trường hợp loại trừ trách nhiệm hình sự, tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, miễn trách nhiệm hình sự và giảm nhẹ trách nhiệm hình sự, các quy định cũng được rà soát, chỉnh lý nhằm phân định rõ bản chất pháp lý, điều kiện áp dụng và hậu quả pháp lý; bảo đảm phân hóa trách nhiệm hình sự, khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, đổi mới, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung.
Bổ sung các tội danh, hành vi phạm tội mới đáp ứng yêu cầu thực tiễn
Đối với phần các tội phạm cụ thể, cơ quan chủ trì soạn thảo cho biết, từ thực tiễn công tác phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm, đã xuất hiện nhiều hành vi mới nguy hiểm cho xã hội, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ cao, công nghệ thông tin, tội phạm kinh tế và một số lĩnh vực khác.
Những hành vi này phát sinh trong giai đoạn hiện nay, xâm hại nghiêm trọng quyền, lợi ích của người dân, cơ quan, tổ chức, trong khi thời điểm sửa đổi Bộ luật Hình sự năm 2015, nhiều hành vi chưa phổ biến hoặc chưa xuất hiện nên chưa được nhận diện, quy định trong Bộ luật hiện hành.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định điều hành nội dung họp.
Do đó, việc bổ sung các tội danh mới và hành vi phạm tội mới nhằm khắc phục những bất cập, góp phần thể chế hóa quan điểm của Đảng, nội luật hóa các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên, đáp ứng yêu cầu hội nhập, tạo cơ sở pháp lý bảo vệ người dân, doanh nghiệp và lợi ích của Nhà nước.
Đối với các tội danh khác, cơ quan chủ trì soạn thảo đã tiếp thu, rà soát, chỉnh lý theo hướng điều chỉnh mức định lượng làm căn cứ truy cứu trách nhiệm hình sự và mức hình phạt của một số tội danh, bảo đảm phù hợp với đặc điểm, tình hình tội phạm và tính chất quan trọng của khách thể bị xâm hại.
Các hành vi khách quan trong từng tội danh, nhất là trong lĩnh vực ngân hàng, kinh doanh, thương mại, trật tự quản lý kinh tế, an toàn thực phẩm, an ninh thông tin mạng, giao thông hàng không... cũng được nghiên cứu, đánh giá toàn diện nhằm bảo đảm không xử lý hình sự quá rộng, tránh bỏ lọt tội phạm, đồng thời hạn chế chồng chéo, mâu thuẫn hoặc khoảng trống pháp lý.
Đối với dự thảo Nghị quyết thi hành Bộ luật Hình sự, cơ quan chủ trì soạn thảo đã tiếp thu, chỉnh lý các quy định liên quan đến nguyên tắc áp dụng quy định có lợi, không hồi tố quy định bất lợi và một số nội dung khác.
Về việc sửa đổi Luật Thi hành án hình sự, Luật Đặc xá và Luật Tư pháp người chưa thành niên, cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội theo hướng chỉ chỉnh lý những quy định, nội dung dẫn chiếu trực tiếp phục vụ thi hành Bộ luật, bảo đảm đồng bộ với dự thảo Bộ luật Hình sự và Bộ luật Tố tụng hình sự.
Sau khi tiếp thu, chỉnh lý, Bộ luật Hình sự (sửa đổi) gồm 3 phần, 25 chương, 417 điều, trong đó có 3 điều luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thi hành án hình sự, Luật Đặc xá và Luật Tư pháp người chưa thành niên. Dự thảo Nghị quyết thi hành Bộ luật gồm 4 điều.
