Quy chế mới Cuộc thi nghiên cứu khoa học, kỹ thuật: Đảm bảo liêm chính, minh bạch trong chấm thi

Cuộc thi Nghiên cứu khoa học, kỹ thuật cấp quốc gia dành cho học sinh THCS, THPT năm học 2025 - 2026. Ảnh tư liệu: Thanh Tùng/TTXVN

Thông tư mới thay thế Thông tư số 06/2024/TT-BGDĐT ngày 10/4/2024 và Thông tư số 24/2025/TT-BGDĐT ngày 28/11/2025 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Một trong những điểm mới đáng chú ý của Quy chế là tăng yêu cầu kiểm soát tính trung thực, thực chất trong quá trình học sinh thực hiện dự án.

Theo đó, nhật ký nghiên cứu và dữ liệu gốc được xác định là căn cứ để giám khảo đối chiếu tính trung thực, tính liên tục của quá trình nghiên cứu cũng như mức độ tham gia độc lập, thực chất của học sinh. Quy định này nhằm làm rõ phần việc do học sinh trực tiếp thực hiện và phần hỗ trợ, hướng dẫn của giáo viên, nhà khoa học.

Học sinh có trách nhiệm lập, lưu giữ nhật ký nghiên cứu bằng hình thức điện tử hoặc văn bản, ghi nhận đầy đủ, liên tục quá trình nghiên cứu và có xác nhận của người hướng dẫn ít nhất một lần mỗi tháng; đồng thời phải lưu giữ dữ liệu gốc của dự án. Người hướng dẫn không được trực tiếp thực hiện thay học sinh các nội dung nghiên cứu cốt lõi.

Quy chế mới dành riêng một chương quy định về công khai, minh bạch và liêm chính khoa học. Danh sách dự án dự thi cấp quốc gia, báo cáo tóm tắt và poster dự án phải được công khai chậm nhất 15 ngày trước ngày khai mạc Cuộc thi. Đơn vị dự thi phải công khai danh sách dự án được chọn cử trong thời hạn 5 ngày làm việc kể từ ngày ban hành quyết định.

Cùng với đó, trách nhiệm và chế tài xử lý vi phạm được quy định cụ thể. Học sinh làm giả hồ sơ, nhật ký nghiên cứu hoặc dữ liệu gốc có thể bị hủy kết quả và cấm tham dự Cuộc thi từ 1 đến 2 năm. Người hướng dẫn để xảy ra vi phạm liêm chính khoa học có thể không được chấp nhận hướng dẫn nghiên cứu trong 1 đến 2 lần tổ chức Cuộc thi tiếp theo. Kết quả, giải thưởng của dự án vi phạm sẽ bị thu hồi và thông báo công khai.

Quy chế đồng thời bổ sung quy định phân loại dự án nghiên cứu theo ba mức độ an toàn nhằm tăng cường kiểm soát rủi ro trong quá trình nghiên cứu.

Một thay đổi đáng chú ý khác là cơ chế chấm thi được quy định chặt chẽ hơn nhằm tăng tính độc lập và khách quan. Mỗi dự án có ít nhất 3 giám khảo chấm độc lập. Việc phân công giám khảo được thực hiện bằng hình thức bốc thăm trong tiểu ban của lĩnh vực.

Trường hợp điểm của một giám khảo chênh lệch từ 20% trở lên so với điểm trung bình cộng của các giám khảo còn lại, giám khảo đó phải rà soát và giải trình bằng văn bản. Nếu giải trình không phù hợp, Trưởng tiểu ban phân công thêm một giám khảo chấm độc lập. Quy chế không cho phép các giám khảo thỏa thuận hoặc thống nhất điểm với nhau.

Tiêu chí và thang điểm đánh giá cũng được thiết kế lại, cụ thể hóa thành 20 tiêu chí, mỗi tiêu chí tối đa 5 điểm, chia thành 5 nhóm với tổng điểm tối đa 100. Cấu trúc các nhóm tiêu chí được xây dựng tương ứng với cấu trúc đánh giá của Hội thi khoa học và kỹ thuật quốc tế Regeneron ISEF.

Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, việc cụ thể hóa tiêu chí giúp học sinh hiểu rõ yêu cầu đối với một dự án nghiên cứu, đồng thời tạo căn cứ để giám khảo đánh giá nhất quán, khách quan hơn.

Quy chế mới cũng chuẩn hóa danh mục dự thi còn 16 lĩnh vực. Tên gọi một số lĩnh vực được điều chỉnh để thống nhất với danh mục nhóm ngành đào tạo theo Nghị định số 179/2026/NĐ-CP, qua đó tạo cơ sở liên thông giữa kết quả Cuộc thi với chính sách học bổng và tuyển sinh đại học. Với dự án liên ngành, lĩnh vực dự thi được xác định theo lĩnh vực chiếm tỷ trọng lớn nhất trong nội dung nghiên cứu cốt lõi.

Điểm mới đáng chú ý về tổ chức Cuộc thi là số dự án tối đa được cử dự thi cấp quốc gia của mỗi sở giáo dục và đào tạo được xác định dựa trên tỷ lệ dự án tham dự cuộc thi cấp đơn vị của địa phương trong năm học liền trước.

Theo đó, địa phương có tỷ lệ dự án không quá 1% tổng số dự án của các sở giáo dục và đào tạo được đăng ký tối đa 3 dự án; trên 1% đến 5% được tối đa 6 dự án; trên 5% đến 10% được tối đa 9 dự án; trên 10% được đăng ký tối đa 12 dự án.

Đối với trường phổ thông trực thuộc bộ, cơ quan ngang bộ, đại học, trường đại học, viện, học viện có trường phổ thông, mỗi đơn vị được đăng ký tối đa 3 dự án. Đơn vị đăng cai Cuộc thi được đăng ký thêm tối đa 6 dự án.

Đơn vị dự thi còn được cử thêm 1 dự án trên mỗi dự án đoạt giải Tư trở lên tại cuộc thi quốc tế trong năm liền trước do Bộ Giáo dục và Đào tạo chọn cử tham gia.

Số lượng dự án được tính chung cho cả cấp Trung học cơ sở và Trung học phổ thông; đơn vị dự thi chủ động phân bổ giữa hai cấp học phù hợp điều kiện thực tế.

Quy chế mới cũng mở rộng hoạt động giao lưu quốc tế. Bộ Giáo dục và Đào tạo có thể xem xét, quyết định mời đoàn học sinh, dự án nghiên cứu khoa học, kỹ thuật của học sinh các quốc gia, vùng lãnh thổ tham gia giao lưu, trưng bày tại Cuộc thi. Các dự án này không thuộc cơ cấu giải và không tính vào số lượng dự án dự thi trong nước.

Đối với các dự án đã được cơ sở giáo dục phê duyệt kế hoạch nghiên cứu trước ngày Thông tư có hiệu lực, học sinh được tiếp tục thực hiện theo kế hoạch. Các yêu cầu mới về nhật ký nghiên cứu, dữ liệu gốc, khai báo sử dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI) chỉ áp dụng đối với phần nghiên cứu thực hiện kể từ ngày Thông tư có hiệu lực.

Các cuộc thi cấp cơ sở giáo dục, cấp đơn vị dự thi đã hoặc đang được tổ chức theo kế hoạch phê duyệt trước thời điểm Thông tư có hiệu lực tiếp tục thực hiện theo quy định cũ cho đến khi kết thúc; việc lựa chọn, cử dự án tham dự Cuộc thi cấp quốc gia thực hiện theo Quy chế mới.