Quy định mới về AI trong ngân hàng, tăng bảo vệ quyền lợi khách hàng

Ngân hàng phải chịu trách nhiệm khi AI đưa ra quyết định gây thiệt hại. (Ảnh minh họa)

Ngân hàng Nhà nước Việt Nam vừa ban hành Thông tư số 53/2026/TT-NHNN quy định về an toàn, quản lý rủi ro và điều kiện triển khai hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) trong ngành Ngân hàng. Văn bản đặt ra nhiều yêu cầu nhằm bảo vệ quyền lợi khách hàng, kiểm soát các quyết định tự động và xác định trách nhiệm của tổ chức cung ứng dịch vụ.

Thông tư áp dụng đối với các tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán, công ty thông tin tín dụng, tổ chức cung ứng dịch vụ tiền di động cùng một số đơn vị khác trong ngành Ngân hàng.

Theo quy định, trước khi triển khai, hệ thống AI phải được phân loại theo mức độ rủi ro cao, trung bình hoặc thấp. Hệ thống AI tự động thực hiện giao dịch thanh toán được xếp vào nhóm rủi ro cao nếu giao dịch của khách hàng cá nhân có giá trị trên 10 triệu đồng/giao dịch hoặc tổng giá trị giao dịch trong ngày trên 20 triệu đồng. Với khách hàng tổ chức, các ngưỡng tương ứng là trên 50 triệu đồng/giao dịch hoặc trên 100 triệu đồng/ngày.

Hệ thống AI tự động đề xuất quyết định cấp tín dụng cũng thuộc nhóm rủi ro cao nếu khoản cấp tín dụng có giá trị từ 50 triệu đồng trở lên.

Đối với giao dịch thanh toán tự động, ngân hàng và khách hàng phải có thỏa thuận trước, trong đó xác định phạm vi giao dịch, hạn mức, thời hạn hiệu lực và quyền chấm dứt thỏa thuận. Tổng giá trị giao dịch trong ngày không được vượt hạn mức nội bộ và không quá 100 triệu đồng đối với khách hàng cá nhân, 500 triệu đồng đối với khách hàng tổ chức. Khách hàng phải được cung cấp công cụ để chủ động tạm dừng hoặc hủy quyền giao dịch tự động.

Thông tư đồng thời yêu cầu thông báo cho khách hàng biết đang tương tác với AI khi hệ thống thay thế con người trong giao tiếp trực tiếp. Khi khách hàng khiếu nại quyết định tự động, quyết định đó phải được con người rà soát lại; kết quả rà soát là căn cứ cuối cùng để giải quyết.

Đối với quyết định ảnh hưởng trực tiếp đến nghĩa vụ tài chính, trách nhiệm pháp lý hoặc khả năng tiếp cận dịch vụ của khách hàng, đơn vị cung ứng phải lưu giữ cơ sở và các yếu tố chính dẫn đến quyết định để giải thích khi được yêu cầu.

Đáng chú ý, việc thuê nhà cung cấp AI bên ngoài không làm thay đổi trách nhiệm của ngân hàng đối với an toàn hoạt động và quyền lợi khách hàng. Bên thứ ba không được sử dụng dữ liệu của đơn vị để huấn luyện, tinh chỉnh hoặc cải thiện mô hình nếu chưa có sự đồng ý bằng văn bản.

Thông tư số 53/2026/TT-NHNN có hiệu lực từ ngày 15/11/2026.