Quy định mới về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Công Thương

Chức năng, nhiệm vụ, cơ cấu tổ chức của Bộ Công Thương

Ngày 11/9, Chính phủ ban hành Nghị định 351/2026/NĐ-CP ngày 11/9/2026 về Quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Công Thương.

Cụ thể, Bộ Công Thương là cơ quan của Chính phủ, thực hiện chức năng quản lý nhà nước về công nghiệp và thương mại, gồm các ngành, lĩnh vực như điện, than, địa chất, khoáng sản, dầu khí, năng lượng mới, năng lượng tái tạo, hóa chất, cơ khí, luyện kim, công nghiệp tiêu dùng, công nghiệp thực phẩm, công nghiệp hỗ trợ, công nghiệp môi trường và công nghiệp công nghệ cao (không bao gồm công nghiệp công nghệ thông tin và công nghiệp công nghệ số).

Trụ sở Bộ Công Thương tại số 23 Ngô Quyền, Hoàn Kiếm, TP. Hà Nội. Ảnh: Nam Nguyễn

Bộ đồng thời quản lý nhà nước về khuyến công, khu công nghiệp, cụm công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, thương mại trong nước, xuất nhập khẩu, thương mại biên giới, logistics, phát triển thị trường ngoài nước, quản lý thị trường, xúc tiến thương mại, thương mại điện tử, dịch vụ thương mại, hội nhập kinh tế quốc tế, cạnh tranh, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, phòng vệ thương mại và các dịch vụ công thuộc phạm vi quản lý.

Nghị định quy định cụ thể 42 nhóm nhiệm vụ, quyền hạn của Bộ Công Thương, trong đó nhóm nhiệm vụ về điện và năng lượng tái tạo được quy định chi tiết. Bộ Công Thương quản lý nhà nước theo thẩm quyền về đầu tư xây dựng các dự án điện; tổ chức lập, phê duyệt hoặc trình cấp có thẩm quyền phê duyệt quy hoạch, điều chỉnh quy hoạch phát triển điện lực; quyết định danh mục dự án điện lực sử dụng vốn hỗ trợ phát triển chính thức, vốn vay ưu đãi nước ngoài của doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ; đồng thời xây dựng, ban hành Chương trình quản lý nhu cầu điện quốc gia.

Về điều tiết điện lực, Bộ Công Thương xây dựng, trình cấp có thẩm quyền ban hành các quy định về cơ cấu ngành điện, nguyên tắc hoạt động và lộ trình phát triển thị trường điện cạnh tranh; vận hành, giám sát thị trường điện cạnh tranh các cấp độ; phê duyệt khung giá phát điện, khung giá bán buôn điện, giá dịch vụ truyền tải, phân phối và điều độ vận hành hệ thống điện. Bộ cũng xây dựng cơ chế, thời gian điều chỉnh giá bán lẻ điện bình quân, khung giá bán lẻ điện, cơ cấu biểu giá bán lẻ điện, cấp và thu hồi giấy phép hoạt động điện lực; đồng thời chỉ đạo, quyết định việc vận hành, huy động các nhà máy điện trong tình huống cấp bách đe dọa nghiêm trọng đến khả năng bảo đảm cung cấp điện.

Ở lĩnh vực dầu khí, than, năng lượng ngoài khơi gắn với hoạt động dầu khí, năng lượng mới và năng lượng khác, Bộ Công Thương thực hiện quản lý nhà nước đối với điều tra cơ bản về dầu khí, hoạt động thăm dò, khai thác, chế biến than và cung cấp than cho sản xuất điện. Nghị định cũng giao Bộ Công Thương quản lý và tổ chức thực hiện Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, phát triển năng lượng bền vững.

Nhóm nhiệm vụ về công nghiệp giao Bộ Công Thương quản lý, phát triển các ngành cơ khí, luyện kim, khai thác - chế biến - tiêu thụ khoáng sản, công nghiệp tiêu dùng, thực phẩm, sinh học, hỗ trợ, điện tử và công nghệ cao (trừ công nghệ thông tin, công nghệ số). Về địa chất và khoáng sản, Bộ Công Thương quản lý điều tra cơ bản địa chất, cấp và thu hồi giấy phép thăm dò, khai thác khoáng sản, tổ chức đấu giá quyền khai thác khoáng sản và khoanh định khu vực dự trữ khoáng sản quốc gia.

Bộ Công Thương có 21 đơn vị trực thuộc

Về thương mại và thị trường trong nước, Bộ Công Thương xây dựng cơ chế, chính sách phát triển hạ tầng thương mại, điều tiết phân phối, lưu thông, bình ổn thị trường hàng hóa thiết yếu. Lực lượng Quản lý thị trường thuộc bộ có nhiệm vụ phòng, chống sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng cấm, hàng nhập lậu và gian lận thương mại. Bộ Công Thương cũng thực hiện quản lý nhà nước về cạnh tranh, tiến hành tố tụng cạnh tranh, kiểm soát tập trung kinh tế, quản lý hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Ở lĩnh vực thương mại điện tử, Bộ Công Thương xây dựng chiến lược, chính sách phát triển thương mại điện tử; quản lý, giám sát các nền tảng và mô hình hoạt động thương mại điện tử; thúc đẩy thương mại điện tử xuyên biên giới, mở rộng thị trường xuất khẩu cho hàng hóa, dịch vụ Việt Nam. Về ngoại thương, Bộ Công Thương quản lý xuất khẩu, nhập khẩu, xuất xứ hàng hóa, tạm nhập tái xuất, thương mại biên giới; đồng thời thực hiện quản lý nhà nước về phòng vệ thương mại, gồm điều tra, áp dụng biện pháp chống bán phá giá, chống trợ cấp, tự vệ và chống lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại đối với hàng hóa nhập khẩu.

Về hội nhập kinh tế quốc tế, Bộ Công Thương tổ chức nghiên cứu, đàm phán, ký kết các điều ước quốc tế song phương, đa phương, khu vực về thương mại; điều phối, giám sát việc thực hiện quyền và nghĩa vụ của Việt Nam tại Tổ chức Thương mại thế giới (WTO), Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), Diễn đàn hợp tác kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC), Diễn đàn hợp tác Á - Âu (ASEM) cùng các hiệp định thương mại tự do (FTA) mà Việt Nam đã tham gia. Bộ cũng được giao chủ trì phòng ngừa, xử lý tranh chấp đầu tư quốc tế phát sinh từ các hợp đồng, thỏa thuận do Bộ Công Thương chủ trì đàm phán, ký kết hoặc thay mặt Nhà nước, Chính phủ Việt Nam đàm phán, ký.

Nghị định cũng bổ sung nhóm nhiệm vụ về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, giao Bộ Công Thương xây dựng cơ chế, chính sách phát triển khoa học, công nghệ, công nghệ chiến lược; xây dựng hạ tầng số, dữ liệu số và hệ sinh thái dữ liệu ngành Công Thương. Về chuyển đổi xanh, Bộ Công Thương quản lý ứng phó biến đổi khí hậu, hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ carbon và tổ chức thực hiện Chương trình quốc gia về sản xuất, tiêu dùng bền vững.

Một trong những điểm đáng chú ý về nhiệm vụ và quyền hạn của Bộ Công Thương theo Nghị định mới là lĩnh vực địa chất và khoáng sản. Trong đó, Bộ Công Thương thực hiện quản lý nhà nước về điều tra cơ bản địa chất, khoáng sản; bảo vệ, thăm dò, khai thác, chế biến và sử dụng khoáng sản; xây dựng, điều chỉnh quy hoạch; khoanh định các khu vực dự trữ, đấu giá và không đấu giá quyền khai thác; cấp phép, chuyển nhượng quyền thăm dò, khai thác và thực hiện kiểm tra, giám sát hoạt động địa chất, khoáng sản theo thẩm quyền. Bộ đồng thời thẩm định, công nhận kết quả thăm dò, quản lý trữ lượng, thống kê, kiểm kê tài nguyên, công bố kết quả điều tra và thực hiện các nhiệm vụ khác theo quy định pháp luật.

Về cơ cấu tổ chức, Bộ Công Thương sẽ có 21 đầu mối. Như vậy, theo Nghị định định mới, Bộ Công Thương đã giảm 1 đầu mối. Các đơn vị gồm: Vụ Kế hoạch - Tài chính; Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và Thương mại đa biên; Vụ Tổ chức cán bộ; Vụ Pháp chế; Văn phòng bộ; Cục Năng lượng - Dầu khí; Cục Điện lực; Cục Công nghiệp; Cục Kỹ thuật an toàn và Môi trường công nghiệp; Cục Hóa chất; Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước; Cục Thương mại điện tử; Cục Khoa học, Công nghệ và Chuyển đổi số; Cục Xuất nhập khẩu; Cục Phòng vệ thương mại; Cục Xúc tiến thương mại; Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam; Ủy ban Cạnh tranh quốc gia; Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương; Báo Công Thương và Tạp chí Công Thương.

Về phân loại tổ chức, 18 đơn vị đầu tiên trong cơ cấu tổ chức của Bộ Công Thương là các đơn vị giúp Bộ trưởng thực hiện chức năng quản lý nhà nước. Trong khi đó, 3 đơn vị gồm Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương, Báo Công Thương và Tạp chí Công Thương là các đơn vị sự nghiệp công lập. Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và Thương mại đa biên được tổ chức 06 phòng. Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia thực hiện chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức theo quy định của pháp luật cạnh tranh.

Mở rộng lĩnh vực quản lý của Bộ Công Thương

So với Nghị định 40/2025/NĐ-CP, Nghị định 351/2026/NĐ-CP có nhiều điều chỉnh về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Công Thương. Về phạm vi quản lý nhà nước, nghị định mới bổ sung, làm rõ các lĩnh vực như địa chất, khoáng sản, khu công nghiệp; đồng thời quy định cụ thể hơn về điện, năng lượng tái tạo, dầu khí, than, tiết kiệm năng lượng, chuyển đổi số, khoa học công nghệ, chuyển đổi xanh và giảm phát thải khí nhà kính.

Một điểm khác biệt đáng chú ý là Nghị định số 40/2025/NĐ-CP trước đây dành hẳn khoản 15 Điều 2 quy định chi tiết nhiệm vụ về an toàn thực phẩm của Bộ Công Thương. Nghị định số 351/2026/NĐ-CP không còn nhóm nhiệm vụ này trong danh mục 42 khoản của Điều 2, mà chỉ quy định tại Điều 5 - Điều khoản chuyển tiếp: Bộ Công Thương tiếp tục thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm theo quy định pháp luật về an toàn thực phẩm cho đến khi có quy định khác của cơ quan có thẩm quyền.

Về cơ cấu tổ chức, số đầu mối thuộc Bộ Công Thương giảm từ 22 xuống 21, trong đó số đơn vị giúp Bộ trưởng thực hiện chức năng quản lý nhà nước giảm từ 19 xuống 18. Nghị định 351/2026/NĐ-CP không còn các đơn vị gồm Vụ Dầu khí và Than, Vụ Phát triển thị trường nước ngoài, Vụ Chính sách thương mại đa biên và Thanh tra Bộ. Trong đó, Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và Vụ Chính sách thương mại đa biên được hợp nhất thành Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và Thương mại đa biên.

Cùng với đó, cơ cấu mới có Cục Năng lượng - Dầu khí, Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam, Cục Khoa học, Công nghệ và Chuyển đổi số; Cục Thương mại điện tử được tổ chức thay cho Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số. Một số chức năng trước đây thuộc Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công cũng được thể hiện và phân bổ lại trong cơ cấu, nhiệm vụ của các đơn vị theo nghị định mới. Báo Công Thương và Tạp chí Công Thương tiếp tục được xác định là đơn vị sự nghiệp công lập thuộc Bộ Công Thương.