Quy định mới về phạm nhân già yếu và xóa án tích

Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao vừa hướng dẫn chi tiết quy trình hoãn, tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù, giảm mức hình phạt đã tuyên và giảm thời hạn xóa án tích đối với các vi phạm pháp luật về đất đai tại Nghị quyết số 04/2026/NQ-HĐTP.

Hội đồng thẩm phán TAND Tối cao hướng dẫn nhiều chính sách đặc thù đối với vụ án vi phạm đất đai. Ảnh: M.H

Chính sách đặc biệt cho phạm nhân già yếu, mắc bệnh hiểm nghèo

Theo Điều 6 Nghị quyết số 04/2026/NQ-HĐTP, người đã có bản án hiệu lực nhưng chưa có quyết định thi hành án mà có đủ căn cứ quy định tại Điều 6 Nghị quyết số 29/2026/QH16 thì do Chánh án TAND đã xét xử sơ thẩm xem xét, quyết định hoãn chấp hành hình phạt (điểm a khoản 1).

Đối với phạm nhân đang chấp hành hình phạt tù, Chánh án TAND khu vực hoặc Chánh án Tòa án quân sự (TAQS) cấp quân khu nơi phạm nhân đang chấp hành án có thẩm quyền quyết định tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù (điểm b khoản 1).

Trường hợp người đang được hoãn, tạm đình chỉ chấp hành án tù hoặc đang chấp hành án đã hoàn thành việc khắc phục hậu quả, TAND cấp tỉnh hoặc TAQS cấp quân khu sẽ xem xét, quyết định miễn chấp hành phần hình phạt còn lại (khoản 2 Điều 6).

Khi hết thời hạn hoãn hoặc tạm đình chỉ mà người bị kết án không thể khắc phục được toàn bộ hậu quả, Tòa án sẽ xem xét giảm mức hình phạt đã tuyên dựa trên tỷ lệ tài sản đã khắc phục thực tế (khoản 4 Điều 6).

Đặc biệt, trường hợp người bị kết án đã khắc phục một phần hậu quả thiệt hại và có thêm điều kiện "lập công, đã quá già yếu hoặc mắc bệnh hiểm nghèo" sẽ nhận được mức giảm án lớn (điểm b khoản 4 Điều 6).

Cụ thể, khắc phục đến 1/4 thiệt hại có thể được giảm tối đa đến 1/3 mức hình phạt đã tuyên. Khắc phục từ trên 1/4 đến 1/2 thiệt hại có thể giảm tối đa đến 2/3 mức hình phạt đã tuyên.

Khắc phục từ trên 1/2 đến 3/4 thiệt hại có thể giảm tối đa đến 3/4 mức hình phạt đã tuyên. Khắc phục từ trên 3/4 đến dưới toàn bộ thiệt hại có thể được giảm tối đa tới 9/10 mức hình phạt đã tuyên.

Đối với phạm nhân không có tài sản, thu nhập, nguồn tài chính hợp pháp khác để khắc phục hậu quả, tức là được xác định là không có điều kiện khắc phục, Tòa án vẫn xem xét giảm thời hạn chấp hành án tù dựa trên nhân thân và tính chất vi phạm, nhưng mức giảm tối đa không quá 1/4 mức hình phạt đã tuyên (khoản 6 Điều 6).

Ngược lại, người có điều kiện nhưng cố tình không khắc phục sẽ tuyệt đối không được xem xét giảm án theo chính sách này (khoản 7 Điều 6).

Giảm một nửa thời hạn để được xóa án tích

Một trong những điểm mới quan trọng tại Điều 7 Nghị quyết số 04/2026/NQ-HĐTP là quy định giảm thời hạn để xóa án tích cho người bị kết án đã chấp hành xong bản án.

Theo đó, người đã chấp hành xong bản án đáp ứng các điều kiện của Nghị quyết số 29/2026/QH16 sẽ được Tòa án quyết định giảm 1/2 thời hạn để xóa án tích so với thời hạn đương nhiên được xóa án tích quy định tại Bộ luật Hình sự (khoản 2 Điều 7).

Để được hưởng quyền lợi này, người chấp hành xong bản án cần gửi đơn đề nghị kèm tài liệu chứng minh đến TAND đã ra quyết định thi hành án để được xem xét (khoản 3 Điều 7).

Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao yêu cầu các đơn vị thuộc TAND Tối cao, TAND và TAQS các cấp khẩn trương rà soát các bản án vi phạm pháp luật về đất đai không tham nhũng xảy ra trước ngày 1/8/2024 để kịp thời áp dụng thống nhất các chính sách đặc thù này từ ngày 15/10/2026 (khoản 2 Điều 8).