Quy định rõ trách nhiệm bảo đảm kinh phí quản lý an toàn thực phẩm

Bảo đảm kinh phí thường xuyên cho hậu kiểm

Đại biểu Lương Thị Hoa cho rằng an toàn thực phẩm liên quan trực tiếp đến sức khỏe, tính mạng Nhân dân, chất lượng bữa ăn của các gia đình, học sinh, người lao động và uy tín của sản phẩm Việt Nam. Theo đại biểu, việc đổi mới quản lý an toàn thực phẩm phải được đánh giá trước hết bằng khả năng phòng ngừa nguy cơ, ngăn chặn thực phẩm không an toàn từ sớm và xử lý nhanh khi có sự cố. Mục tiêu cuối cùng là bảo vệ sức khỏe Nhân dân.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên điều hành phiên họp. Ảnh Hồ Long

Theo đại biểu, khoản 1 Điều 5 và Điều 71 của dự thảo Luật đã đề cập việc sử dụng, bố trí nguồn lực cho quản lý an toàn thực phẩm. Các quy định này cần làm rõ mức độ bảo đảm kinh phí thường xuyên, nguyên tắc phân bổ gắn với khối lượng nhiệm vụ và cơ chế hỗ trợ những địa phương chưa tự cân đối được ngân sách.

Báo cáo giải trình nêu việc bố trí nhân lực, trang thiết bị và kinh phí sẽ tiếp tục thực hiện theo Đề án hoàn thiện bộ máy quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm, căn cứ điều kiện thực tế của địa phương. Đại biểu cho rằng đây là giải pháp tổ chức thực hiện và dự thảo Luật vẫn cần quy định cơ sở pháp lý để bảo đảm nguồn lực lâu dài.

Quản lý theo nguy cơ và tăng cường hậu kiểm làm tăng nhu cầu lấy mẫu, vận chuyển, bảo quản, kiểm nghiệm nhiều chỉ tiêu kỹ thuật, giám sát, cảnh báo, điều tra ngộ độc, truy xuất nguồn gốc và vận hành hệ thống thông tin. Các công việc này phát sinh thường xuyên, đòi hỏi nguồn kinh phí tương ứng. Đại biểu dẫn ví dụ, để xác định dư lượng thuốc thú y trong thịt hoặc dư lượng thuốc bảo vệ thực vật trong rau, cơ quan quản lý phải có kinh phí thực hiện toàn bộ quy trình lấy mẫu và thử nghiệm. Chi phí thực tế có thể lên đến hàng chục triệu đồng cho một mẫu. Nếu chỉ giao nhiệm vụ mà thiếu nguồn chi tương ứng, quy định về hậu kiểm sẽ khó phát huy tác dụng.

ĐBQH Lương Thị Hoa (Thanh Hóa) phát biểu. Ảnh Hồ Long

Đại biểu lưu ý sự chênh lệch về khả năng cân đối ngân sách, nhân lực và cơ sở kiểm nghiệm giữa các địa phương. Nơi có nguồn thu lớn có thể triển khai nhiều đợt giám sát và thử nghiệm. Ở miền núi, vùng sâu, vùng xa, việc phải gửi mẫu đi xa làm tăng thời gian và chi phí. Thực phẩm sản xuất ở một địa phương có thể lưu thông trên phạm vi cả nước. Vì vậy, bảo đảm năng lực kiểm soát tại địa bàn khó khăn góp phần bảo vệ người tiêu dùng tại địa phương và ở nhiều nơi khác.

Đại biểu đề nghị bổ sung vào Điều 5 nguyên tắc Nhà nước bảo đảm kinh phí cho các nhiệm vụ quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm theo phân cấp ngân sách. Luật cần xác định rõ trách nhiệm lập dự toán, bố trí, sử dụng và giám sát kinh phí, ưu tiên nhiệm vụ lấy mẫu, kiểm nghiệm, giám sát nguy cơ, cảnh báo và xử lý sự cố.

Đại biểu cũng đề nghị nghiên cứu cơ chế hỗ trợ có mục tiêu từ ngân sách trung ương cho địa phương khó khăn, phân bổ căn cứ vào nguy cơ, khối lượng công việc, năng lực thực hiện và kết quả đầu ra. Chính phủ cần đánh giá tác động, lượng hóa nhu cầu và khả năng cân đối ngân sách để xem xét sự cần thiết của mức chi tối thiểu hằng năm. Theo đại biểu, chỉ nên xem xét ấn định tỷ lệ cụ thể khi có đầy đủ cơ sở, tránh trùng lặp nhiệm vụ chi và bảo đảm kỷ luật ngân sách.

Quy định trách nhiệm cảnh báo trong những giờ đầu xảy ra ngộ độc tập thể

Điều 54 và Điều 55 của dự thảo Luật quy định về phòng ngừa, ngăn chặn và khắc phục sự cố an toàn thực phẩm. Đại biểu Lương Thị Hoa lưu ý các vụ ngộ độc tại trường học, bếp ăn công nhân hoặc cơ sở cung cấp suất ăn số lượng lớn đặt ra yêu cầu xử lý rất nhanh, nhất là khi cùng một lô nguyên liệu đã được phân phối đến nhiều cơ sở, nhiều địa phương. Chậm thông tin ban đầu có thể khiến thực phẩm có nguy cơ tiếp tục được sử dụng trước khi xác định được nguyên nhân.

Các ĐBQH tham dự phiên họp. Ảnh: Lâm Hiển

Báo cáo giải trình nêu quy trình khai báo và cảnh báo ngộ độc sẽ được quy định chi tiết bằng thông tư theo khoản 4 Điều 55. Đại biểu cho rằng hướng dẫn kỹ thuật bằng thông tư là cần thiết. Luật cần xác định rõ ai có trách nhiệm thông báo ngay khi phát hiện dấu hiệu ngộ độc tập thể, cơ quan nào phải tiếp nhận và kích hoạt cảnh báo, trường hợp nào phải thông báo liên địa phương, cũng như trách nhiệm bảo toàn mẫu, chứng cứ, truy xuất lô hàng và tổ chức ngăn chặn, thu hồi ban đầu.

Đại biểu đề nghị bổ sung tại Điều 54 hoặc Điều 55 nguyên tắc cảnh báo khẩn cấp phải được thực hiện kịp thời trên cơ sở thông tin, dấu hiệu ban đầu đáng tin cậy. Việc cảnh báo có thể thực hiện trước khi có kết luận kiểm nghiệm cuối cùng. Đối với vụ việc có nguy cơ lan rộng, đại biểu đề xuất nghiên cứu khung thời gian từ 2 đến 6 giờ để kích hoạt cảnh báo ban đầu, sau khi đánh giá tính khả thi về năng lực tiếp nhận và hạ tầng cảnh báo. Luật cần xác định trách nhiệm và thời điểm bắt đầu tính thời hạn. Mẫu thông báo, tiêu chí kỹ thuật, phân cấp xử lý và quy trình chi tiết do Chính phủ hoặc cơ quan có thẩm quyền quy định.

Đại biểu cũng đề nghị đặc biệt quan tâm cơ chế phối hợp giữa cơ sở y tế, trường học, đơn vị cung cấp suất ăn và cơ quan quản lý tại các địa bàn liên quan. Khi có dấu hiệu nhiều người bị ảnh hưởng sau khi sử dụng thực phẩm từ cùng một nguồn, việc phát cảnh báo sớm, tạm dừng sử dụng lô thực phẩm có nguy cơ, bảo quản mẫu và chuyển thông tin truy xuất có ý nghĩa rất lớn. Mọi biện pháp xử lý phải có căn cứ, đúng thẩm quyền, tương xứng với mức độ nguy cơ và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của các chủ thể liên quan.