Quy định số 19-QĐ/TW về công tác chính trị, tư tưởng trong Đảng: Bước chuyển đột phá chiến lược về phương thức lãnh đạo của Đảng trên mặt trận chính trị, tư tưởng

Viện Xây dựng Đảng, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh

Quy định số 19-QĐ/TW đã giải phóng công tác tư tưởng khỏi lối mòn giải thích thực tiễn để vươn tầm thành một khoa học dự báo chiến lược. Thuộc tính "đi trước" đòi hỏi bộ máy tư tưởng phải có khả năng nhận diện, phân tích và cảnh báo sớm các xu hướng tâm lý, luồng dư luận xã hội và các xung đột nhận thức có thể phát sinh trước khi Đảng, Nhà nước ban hành các chủ trương, chính sách lớn.

Thiết lập bộ tiêu chí định lượng để giám sát trách nhiệm chính trị của tổ chức đảng, đảng viên từ sớm, từ xa

Sự thống nhất về chính trị, tư tưởng là tiền đề định hình sự thống nhất về tổ chức và hành động của Đảng Cộng sản Việt Nam. Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV đã ban hành Quy định số 19-QĐ/TW ngày 8/4/2026 về công tác chính trị, tư tưởng trong Đảng, tạo nên một dấu mốc lịch sử, phản ánh bước phát triển mang tính đột phá về tư duy lý luận và phương thức lãnh đạo của Đảng.

PGS. TS. Lê Văn Cường - Viện Xây dựng Đảng, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

Trên bình diện quốc tế, thế giới đang trải qua giai đoạn chuyển dịch địa chính trị sâu sắc, đan xen với sự bùng nổ của cuộc Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư, mà đỉnh cao là trí tuệ nhân tạo (AI) và các thuật toán định hình dòng thông tin xuyên biên giới. Sự phát triển này đã tái cấu trúc hoàn toàn mặt trận tư tưởng, xóa nhòa các ranh giới biên giới quốc gia hữu hình để thiết lập một không gian truyền thông đa chiều và không biên giới.

Các thế lực thù địch và các trào lưu cơ hội chính trị đã nhanh chóng chuyển hóa phương thức chống phá, tận dụng tối đa không gian mạng để thực hiện chiến lược “diễn biến hòa bình”. Mục tiêu của các thủ đoạn tinh vi này là tạo ra các cuộc khủng hoảng nhận thức, làm suy giảm niềm tin và phai nhạt lý tưởng cách mạng của một bộ phận cán bộ, đảng viên.

Ở trong nước, sau Đại hội XIV, Việt Nam đang đứng trước những thời cơ để hiện thực hóa tầm nhìn đến năm 2045. Tuy nhiên, quá trình này đang phải đối mặt với tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, các biểu hiện "tự diễn biến", "tự chuyển hóa" trong một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên dù đã được nhận diện qua nhiều nhiệm kỳ nhưng vẫn chưa được giải quyết triệt để từ gốc.

Nguy hiểm hơn, căn bệnh sợ sai, sợ trách nhiệm, tư duy bảo thủ, trì trệ, lối mòn kinh nghiệm đang tạo ra tâm lý "co cụm thủ thế", gây nghẽn mạch trong quá trình vận hành bộ máy công vụ và thực thi các đột phá thể chế.

Trước những thách thức mang tính bước ngoặt đó, việc ban hành Quy định số 19-QĐ/TW nhằm đồng bộ một cách toàn diện các quy định của Đảng trên mặt trận chính trị, tư tưởng thành những chuẩn mực có tính bắt buộc đối với đội ngũ đảng viên.

Trước khi Quy định số 19-QĐ/TW được ban hành, phương thức lãnh đạo của Đảng trên mặt trận chính trị, tư tưởng chủ yếu được vận hành thông qua hệ thống nghị quyết chuyên đề, chỉ thị, kết luận của Bộ Chính trị, Ban Bí thư và các hướng dẫn mang tính nghiệp vụ của cơ quan Tuyên giáo và Dân vận các cấp. Qua thực tiễn vận hành, việc duy trì phương thức này đã bộc lộ những hạn chế trước sự vận động nhanh chóng của tình hình mới.

Xét về hiệu lực pháp lý và tính định chế, các chỉ thị hay kết luận giai đoạn trước thường mang tính chất định hướng hoặc hướng dẫn chuyên môn, chưa cấu thành những quy phạm mang tính chế tài của Ban Chấp hành Trung ương. Tình hình này dẫn đến xu hướng “khoán trắng” công tác chính trị, tư tưởng cho cơ quan chuyên trách tại nhiều cấp ủy địa phương, hạ thấp trách nhiệm chính trị của đội ngũ đảng viên và làm giảm năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của các tổ chức đảng.

Thực tế cho thấy, khi chưa có quy định này, công tác tư tưởng thường rơi vào trạng thái đi sau và phản ứng thụ động. Việc ban hành Quy định số 19-QĐ/TW đã chấm dứt tình trạng này, quy định tổng thể các mặt công tác chính trị, tư tưởng và thiết lập bộ tiêu chí định lượng để giám sát trách nhiệm chính trị của tổ chức đảng, đảng viên từ sớm, từ xa.

Mỗi tổ chức chỉ thực sự vững mạnh khi tư tưởng thông suốt

Điểm đột phá về phương thức lãnh đạo của Đảng khi ban hành Quy định số 19-QĐ/TW là tạo ra sự đồng bộ trong mối quan hệ biện chứng với Quy định số 20-QĐ/TW về thi hành Điều lệ Đảng và Quy định số 21-QĐ/TW về công tác kiểm tra, giám sát, kỷ luật đảng.

Sách "Đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong giai đoạn mới"

Quy định số 20-QĐ/TW đóng vai trò định hình tổ chức và nguyên tắc vận hành của Đảng. Ở chiều ngược lại, Quy định số 21-QĐ/TW thực hiện chức năng kiểm tra, giám sát và thi hành kỷ luật nhằm để bảo vệ tính nghiêm minh của kỷ luật Đảng. Trong khi đó, Quy định số 19-QĐ/TW tác động đến nhận thức, niềm tin và tăng cường bản lĩnh chính trị của mỗi đảng viên.

Mỗi tổ chức chỉ thực sự vững mạnh khi tư tưởng thông suốt; các quy định thi hành Điều lệ Đảng đầy đủ, quy trình kiểm tra, giám sát thực chất và nhân văn được dẫn dắt bởi một bản lĩnh chính trị vững vàng. Việc ban hành Quy định số 19-QĐ/TW cùng với các quy định về xây dựng tổ chức, bộ máy và kiểm tra, giám sát, kỷ luật đảng chính là sự khẳng định về tầm quan trọng của công tác chính trị, tư tưởng và đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng trong thời kỳ mới.

Quy định số 19-QĐ/TW đã giải phóng công tác tư tưởng khỏi lối mòn giải thích thực tiễn để vươn tầm thành một khoa học dự báo chiến lược. Thuộc tính "đi trước" đòi hỏi bộ máy tư tưởng phải có khả năng nhận diện, phân tích và cảnh báo sớm các xu hướng tâm lý, các luồng dư luận xã hội và các xung đột nhận thức có thể phát sinh trước khi Đảng và Nhà nước ban hành các chủ trương, chính sách lớn. Làm chủ tình hình tư tưởng từ khi mới manh nha là tiền đề chuyển toàn bộ hệ thống từ thế phòng ngự, đối phó sang chủ động dự báo, phòng ngừa, bảo đảm sự đồng thuận tuyệt đối trong hành động.

Hiện nay, điểm nghẽn lớn nhất cản trở sự phát triển của đất nước chính là sự trì trệ, tư duy giáo điều, lối mòn kinh nghiệm và tâm lý sợ sai, né tránh trách nhiệm của một bộ phận cán bộ trước những bước chuyển về cơ chế. Quy định số 19-QĐ/TW giao sứ mệnh cho công tác tư tưởng phải phá vỡ những rào cản tâm lý đó, kiến tạo môi trường dân chủ, khoa học để khơi dậy tinh thần dấn thân, dám nghĩ, dám làm, dám đột phá vì lợi ích chung. Khi nhận thức được thông suốt, áp lực trách nhiệm công vụ sẽ chuyển hóa thành động lực tự giác, biến mỗi đảng viên thành một chủ thể đổi mới sáng tạo trong thực tiễn.

Đổi mới phương thức lãnh đạo theo tinh thần Quy định số 19-QĐ/TW không phải là sự áp đặt mệnh lệnh, mà là sự dẫn dắt bằng uy tín khoa học, lý luận sắc bén và sức mạnh văn hóa nội sinh, được thể hiện toàn diện trên 4 phương diện:

Thứ nhất, dẫn dắt bằng việc chiếm lĩnh trận địa thông tin và làm chủ không gian mạng. Trên môi trường thông tin đa chiều hiện nay, bộ máy tư tưởng của Đảng không được phép chậm trễ, không đứng ngoài cuộc để giải thích mang tính minh họa sau khi sự việc đã xảy ra. Sự dẫn dắt đòi hỏi các cơ quan tư tưởng, báo chí và cả hệ thống chính trị phải chủ động tạo ra những dòng thông tin chính thống mạnh mẽ, khách quan, có sức thuyết phục cao để bao phủ và lấn át các luồng tin giả, tin độc hại.

Thứ hai, dẫn dắt bằng lý luận khoa học sinh động và bản lĩnh chính trị vững vàng. Tính dẫn dắt của Đảng phải dựa trên nền tảng lý luận khoa học của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và hệ thống lý luận về đường lối đổi mới. Quy định số 19-QĐ/TW yêu cầu lý luận của Đảng phải được vận dụng sáng tạo để giải đáp thấu đáo, thuyết phục những câu hỏi hóc búa, góc cạnh do thực tiễn cuộc sống đặt ra, dùng ánh sáng khoa học để đập tan các luận điệu của chủ nghĩa cơ hội và các trào lưu tư tưởng phi vô sản.

Thứ ba, dẫn dắt bằng sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa giá trị văn hóa dân tộc và sức mạnh thời đại. Sức mạnh dẫn dắt về tư tưởng của Đảng chỉ thực sự phát huy tác dụng khi nó bén rễ sâu vào nền tảng văn hóa dân tộc Việt Nam. Trong thế giới phẳng, giữ vững bản sắc văn hóa chính là cách tự vệ và dẫn dắt tối ưu. Công tác chính trị, tư tưởng phải khơi dậy lòng yêu nước, tinh thần tự lực, tự cường, làm cho mỗi đảng viên thấu hiểu sâu sắc rằng bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng cũng chính là bảo vệ giá trị văn hóa độc lập, bảo vệ hồn cốt của dân tộc.

Thứ tư, dẫn dắt bằng sự chuyển hóa từ tư duy sang hành động thực tiễn. Mục tiêu tối thượng của tính dẫn dắt không dừng lại ở sự đồng thuận trên giảng đường hay văn bản, mà phải chuyển hóa thành nguồn lực vật chất to lớn trong thực tiễn. Công tác tư tưởng phải truyền cảm hứng để toàn hệ thống chuyển động, được cụ thể hóa bằng các kết quả định lượng cụ thể trong thực hiện nhiệm vụ chính trị, cải cách hành chính và giải quyết những bức xúc chính đáng của Nhân dân.

Khi công tác tư tưởng được đổi mới bằng phương thức lãnh đạo khoa học, có sự ứng dụng hiệu quả của công nghệ hiện đại và phát huy được các giá trị văn hóa dân tộc, Đảng sẽ củng cố vững chắc niềm tin của Nhân dân. Đây chính là cội nguồn của sức mạnh cộng hưởng chiến lược, bảo đảm cho Đảng giữ vững vai trò hạt nhân lãnh đạo toàn diện, quy tụ tuyệt đối khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Quy định số 19-QĐ/TW chính là mạch nguồn khơi thông mọi nguồn lực, giúp Đảng vượt qua mọi lực cản và thách thức địa chính trị mang tính thời đại, vững vàng dẫn dắt đất nước bứt phá thắng lợi vào kỷ nguyên mới.