Quy hoạch chung đô thị Bắc Ninh đến năm 2050: Cần một tầm nhìn đủ lớn và bản sắc rõ nét

Việc lập Quy hoạch chung đô thị Bắc Ninh đến năm 2050, tầm nhìn đến năm 2075 diễn ra ở một thời điểm có ý nghĩa đặc biệt. Sau hợp nhất, Bắc Ninh có một không gian phát triển rộng lớn hơn, quy mô dân số và kinh tế lớn hơn, đồng thời đứng trước mục tiêu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương.

Đồ án lần này có phạm vi toàn bộ địa giới hành chính tỉnh, diện tích khoảng 4.718,6 km², dân số gần 4 triệu người. Đây không còn là quy hoạch của một đô thị theo nghĩa thông thường, mà là quy hoạch cho một không gian đô thị - công nghiệp - dịch vụ - sinh thái có quy mô lớn, vị trí chiến lược trong Vùng Thủ đô và vùng Đồng bằng sông Hồng.

Thạc sĩ, kiến trúc sư Đỗ Xuân Thủy- Chủ tịch Hội Kiến trúc sư tỉnh Bắc Ninh.

Đồ án đặt ra tầm nhìn xây dựng Bắc Ninh trở thành đô thị bền vững mang tầm vóc quốc tế, hướng tới quy mô trên 10 triệu dân; trở thành đô thị loại I, thành phố trực thuộc Trung ương; đến năm 2050 trở thành thành phố đáng sống đẳng cấp châu Á, đầu tàu kinh tế động lực quốc gia và hình mẫu về kinh tế xanh, quản trị đô thị bền vững.

Tuy nhiên, chính vì tầm nhìn lớn, quy mô lớn và thời gian quy hoạch dài, đồ án cần tiếp tục làm rõ một số vấn đề cốt lõi.

Trước hết, cần xác lập rõ hơn cấu trúc không gian của một “Bắc Ninh mới”.

Sau hợp nhất, thách thức lớn nhất không phải là đô thị hóa toàn bộ không gian giữa các khu vực hiện hữu, mà là tổ chức được một mạng lưới đô thị đa trung tâm, đa cực, có phân công chức năng và liên kết hiệu quả.

Khu vực Kinh Bắc - Từ Sơn - Tiên Du - Yên Phong - Quế Võ có thể tiếp tục giữ vai trò lõi đô thị, công nghiệp và dịch vụ phát triển cao. Bắc Giang - Việt Yên là trung tâm hành chính và là cực động lực phía Bắc; Gia Bình và vùng phụ cận sân bay là cực phát triển mới gắn với hàng không, logistics, thương mại và đổi mới sáng tạo; vùng Yên Thế, Lục Ngạn, Sơn Động, Tây Yên Tử cần được xác định là không gian sinh thái, văn hóa và du lịch đặc thù.

Giữa các cực phát triển phải hình thành hệ thống hành lang xanh, vành đai xanh, vùng nông nghiệp, rừng, sông hồ và không gian đệm, giúp cân bằng môi trường và bảo đảm chất lượng sống.

Khu trung tâm hành chính tỉnh Bắc Ninh.

Thứ hai, Cảng hàng không quốc tế Gia Bình cần được nhìn nhận như một động lực tái cấu trúc toàn bộ không gian phát triển của tỉnh.

Sân bay phải được kết nối trực tiếp, thuận lợi với đô thị Bắc Ninh, đô thị Bắc Giang, Hà Nội và các trung tâm công nghiệp, logistics lớn.

Cùng với đường bộ, cần ưu tiên nghiên cứu đường sắt đô thị và giao thông công cộng khối lượng lớn. Việc phát triển các đô thị TOD quanh các nhà ga có thể tạo quỹ đất, nguồn lực đầu tư và hạn chế tình trạng đô thị phát triển dàn trải, phụ thuộc quá mức vào phương tiện cá nhân.

Thứ ba, cần đặt hệ thống sông và cảnh quan tự nhiên vào vị trí trung tâm của cấu trúc đô thị.

Bắc Ninh có các dòng sông lớn như sông Cầu, sông Thương, sông Đuống, sông Lục Nam, sông Thái Bình cùng nhiều hồ chứa và vùng rừng rộng lớn. Đây là tài sản đặc biệt quý giá.

Các dòng sông không chỉ là hành lang thoát lũ hoặc tuyến giao thông thủy, mà cần trở thành bộ khung xanh - xanh dương của đô thị, gắn với công viên, không gian công cộng, du lịch, văn hóa và hệ sinh thái.

Thứ tư, cần làm rõ hơn bản sắc của một đô thị Kinh Bắc trong thời đại mới.

Bản sắc không chỉ là việc sử dụng hình thức mái đình hay họa tiết truyền thống trên công trình mới. Bản sắc nằm trong cấu trúc làng, hệ thống đình, chùa, sông nước, làng nghề, lễ hội, Quan họ và trong cách cộng đồng sử dụng không gian.

Vì vậy, cần xác định rõ các vùng cảnh quan văn hóa, hành lang di sản, không gian Quan họ, Tây Yên Tử, các làng cổ và làng nghề tiêu biểu; xây dựng quy chế quản lý kiến trúc, thiết kế đô thị phù hợp với từng khu vực và có dấu ấn riêng.

Đô thị phường Võ Cường.

Thứ năm, cần thận trọng với quy mô phát triển và bảo đảm tính khả thi.

Quy hoạch cần bảo đảm tính khả thi. Những dự báo về dân số, đất đai và phát triển đô thị phải gắn với khả năng cung cấp nước, năng lượng, xử lý nước thải, chất thải rắn, thoát nước và nguồn lực đầu tư. Cần xác định rõ các dự án ưu tiên đến năm 2030 và 2040, tập trung vào hạ tầng khung, giao thông công cộng, chống ngập, bảo vệ môi trường và phát triển không gian công cộng.

Quy hoạch chung lần này là cơ hội lớn để Bắc Ninh kiến tạo một mô hình phát triển mới, hiện đại nhưng giàu bản sắc, công nghiệp nhưng sinh thái, hội nhập quốc tế nhưng vẫn đậm hồn cốt Kinh Bắc. Một thành phố lớn không chỉ được tạo nên bởi quy mô dân số, những tuyến đường lớn hay các khu đô thị mới mà trước hết phải được khẳng định bằng chất lượng sống, bản sắc văn hóa và sự phát triển bền vững cho các thế hệ tương lai.