Quy hoạch hồ Hoàn Kiếm: Bài toán cân bằng giữa phát triển và bảo tồn

Xoay quanh vấn đề này, nhà văn, nhà báo Nguyễn Ngọc Tiến đã có cuộc trao đổi với phóng viên Cơ quan Báo và Phát thanh, truyền hình Hà Nội.

Nhà văn, nhà báo Nguyễn Ngọc Tiến chia sẻ quan điểm về việc điều chỉnh quy hoạch hồ Hoàn Kiếm lần này. Ảnh: Đình Hiệp

- Hồ Hoàn Kiếm và khu vực phụ cận là một không gian đặc biệt trong lịch sử hình thành và phát triển của Thăng Long - Hà Nội. Từng nhiều năm nghiên cứu về Hà Nội, ông nhìn nhận như thế nào về ý nghĩa của việc điều chỉnh cục bộ Quy hoạch phân khu đô thị khu vực hồ Hoàn Kiếm và phụ cận lần này?

- Qua tìm hiểu, điều đầu tiên, tôi thấy phương án điều chỉnh cục bộ Quy hoạch khu vực hồ Hoàn Kiếm và phụ cận có tính kết nối liên vùng với một quy hoạch mới là trục cảnh quan sông Hồng. Thứ hai, phương án có sự liên kết giữa các di sản văn hóa, lịch sử trong khu vực. Thứ ba, đây là điều chỉnh cục bộ. Như vậy, có thể thấy phương án đã kết hợp được ba yếu tố này.

Theo tôi, mục đích và ý nghĩa lớn nhất của việc điều chỉnh quy hoạch không gian hồ Hoàn Kiếm và vùng phụ cận là tạo ra một không gian công cộng rộng lớn hơn ở khu vực trung tâm Hà Nội. Thứ hai là kết nối các di sản văn hóa, lịch sử, qua đó, từng bước biến khu vực này thành một trung tâm văn hóa tiêu biểu của Hà Nội trong tương lai. Thứ ba là kết hợp xây dựng thêm một số công trình mới để trở thành những biểu trưng, biểu tượng của Hà Nội trong tương lai.

Chúng ta nên giữ lại tất cả những gì được xác định là di sản có giá trị, dù là di sản đã được xếp hạng từ trước, hay mới được nhận diện. Vấn đề đặt ra là căn cứ vào yếu tố nào, tiêu chí nào để xác định một công trình, một không gian là có giá trị?

Việc điều chỉnh quy hoạch không gian hồ Hoàn Kiếm và vùng phụ cận là tạo ra một không gian công cộng rộng lớn hơn ở khu vực trung tâm Hà Nội. Ảnh: Văn Hoàn

Tôi lấy ví dụ, con đường vòng quanh hồ Hoàn Kiếm được khánh thành vào Tết năm 1893. Tính đến năm 2026, con đường này đã tồn tại 133 năm. Vậy nó có được xem là một giá trị di sản hay không?

Khi con đường vòng quanh hồ được hình thành, không gian này đã chuyển đổi từ những làng, thôn thuộc huyện Thọ Xương của tỉnh Hà Nội xưa thành một đô thị theo kiểu phương Tây. Rõ ràng, quá trình đó có ý nghĩa rất lớn về mặt lịch sử.

Do đó, theo tôi, một việc rất quan trọng là phải định nghĩa thật cụ thể, hoặc đưa ra những tiêu chí rõ ràng để xác định công trình, không gian nào quanh hồ Hoàn Kiếm có giá trị. Khi đã xác định được giá trị thì quá trình quy hoạch sẽ có cơ sở để bảo vệ.

Hồ Hoàn Kiếm và khu vực phụ cận là một không gian đặc biệt trong lịch sử hình thành và phát triển của Thăng Long - Hà Nội. Ảnh: Văn Hoàn

- Theo ông, vấn đề đặt ra trong việc điều chỉnh cục bộ Quy hoạch phân khu đô thị khu vực hồ Hoàn Kiếm và phụ cận hiện nay là gì?

- Đó chính là bài toán cân bằng giữa phát triển và bảo tồn. Nếu chúng ta xây thêm các công trình mới, chèn vào những không gian quanh hồ Hoàn Kiếm thì chắc chắn sẽ xuất hiện xung đột thẩm mỹ giữa cái mới và cái cũ. Vì vậy, việc đưa thêm công trình mới vào khu vực này cần được cân nhắc hết sức kỹ lưỡng.

- Từ những phân tích và ghi nhận thực tế trên, ông kỳ vọng gì ở việc điều chỉnh cục bộ Quy hoạch phân khu đô thị khu vực hồ Hoàn Kiếm và phụ cận lần này?

- Tôi hy vọng đồ án, nếu được thực hiện, sẽ điều chỉnh lại những gì chưa hợp lý, không phù hợp tại khu vực hồ Hoàn Kiếm; qua đó, tạo được sự hài hòa giữa kiến trúc, cảnh quan và mặt hồ. Mục tiêu cuối cùng phải là tạo ra một không gian đẹp, thân thiện và có bản sắc, để bất kỳ ai đến Hà Nội cũng không thể không đến hồ Hoàn Kiếm; bất kỳ ai sống ở Hà Nội, dù chỉ một ngày, cũng muốn đi qua hồ.

Hồ Hoàn Kiếm không đơn thuần là một mặt nước, hay một công viên. Đây là một phần ký ức, lịch sử và văn hóa của Hà Nội. Vì vậy, quy hoạch khu vực này phải làm sao để hồ Hoàn Kiếm tiếp tục giữ được vị trí đặc biệt trong tâm thức người dân, đồng thời, xứng đáng là “trái tim”, là “viên ngọc quý” của Thủ đô và của cả nước.

Việc điều chỉnh cục bộ Quy hoạch phân khu đô thị khu vực hồ Hoàn Kiếm và phụ cận được nhân dân quan tâm, đóng góp ý kiến. Ảnh: Đình Hiệp

- Để vừa bảo tồn các giá trị lịch sử, văn hóa của Thăng Long - Hà Nội, vừa tạo sự hài hòa về kiến trúc, theo ông, việc điều chỉnh cục bộ Quy hoạch cần được tiếp cận như thế nào?

- Từ ngày 7-9 vừa qua, UBND các phường Cửa Nam và Hoàn Kiếm đã tổ chức lấy ý kiến người dân về đồ án, trong đó, có người dân trên địa bàn hai phường và những người sinh sống trong phạm vi nghiên cứu của đồ án.

Tuy hồ Hoàn Kiếm và khu vực phụ cận nằm trên địa bàn hai phường, nhưng thực chất, đây là tài sản chung của Hà Nội. Vì vậy, nên chăng, việc lấy ý kiến cần được mở rộng, không chỉ giới hạn ở người dân hai phường, mà lấy ý kiến rộng rãi của người dân trên địa bàn thành phố.

Thứ hai, không chỉ lấy ý kiến người dân, mà cần tham vấn các chuyên gia, nhà khoa học và các tổ chức, hội nghề nghiệp. Đây là những người có kiến thức chuyên sâu, có thể đưa ra những quan điểm, ý kiến xác đáng đối với một đồ án quy hoạch đặc biệt như khu vực hồ Hoàn Kiếm.

Về cá nhân tôi, sau khi đọc đồ án, tôi đồng tình với một số nội dung. Chẳng hạn, việc nối phố Nhà Thờ với phố Lê Thái Tổ là hợp lý. Trong lịch sử, khu vực phía phố Nhà Thờ ngày nay từng nằm sát mép hồ, vì vậy, việc tổ chức lại không gian theo hướng này có thể tạo sự kết nối tốt hơn.

Tôi cũng đồng tình với đề xuất hạ giải phần mặt tiền của nhà Bưu điện bờ hồ hiện nay, đồng thời, hạ giải tòa nhà làm việc của UBND thành phố.

Một vấn đề khác tôi đặc biệt quan tâm là trong đồ án có ý tưởng xây dựng khách sạn tại khu vực từ trụ sở Báo Hànộimới, Công ty TNHH một thành viên In báo Hànộimới đến khu vực trụ sở Công an quận Hoàn Kiếm (cũ). Theo tôi, điều này mâu thuẫn với chính mục tiêu của đồ án là mở rộng không gian công cộng quanh hồ Hoàn Kiếm và vùng phụ cận. Nếu xây dựng một khách sạn quy mô lớn, bê tông hóa và xây cao tầng tại khu vực này thì không gian công cộng sẽ bị thu hẹp, trong khi mục tiêu đặt ra là mở rộng không gian công cộng. Do vậy, cá nhân tôi cho rằng không nên xây dựng khách sạn tại khu vực phía Tây hồ Hoàn Kiếm.

Việc điều chỉnh cục bộ Quy hoạch phân khu đô thị khu vực hồ Hoàn Kiếm và phụ cận được người dân quan tâm. Ảnh: Đình Hiệp

Tôi muốn nhấn mạnh một điều rằng, toàn bộ khu vực hồ Hoàn Kiếm và phụ cận là một vùng đất cổ. Ở đây không chỉ có những công trình, di tích có giá trị lịch sử, văn hóa, mà bản thân vùng đất cũng mang giá trị lịch sử và văn hóa.

Đây là vùng đất đã tồn tại từ rất lâu, sau này, trở thành một phần của kinh đô Thăng Long và rồi là Thủ đô Hà Nội. Vì vậy, không thể chỉ xác định giá trị ở những nơi có công trình văn hóa, lịch sử được xếp hạng. Bản thân mảnh đất cổ này cũng có giá trị và ý nghĩa riêng.

Do đó, việc điều chỉnh cục bộ Quy hoạch khu vực hồ Hoàn Kiếm và vùng phụ cận cần được tính toán hết sức kỹ lưỡng, cân đối giữa bảo tồn và phát triển. Nếu xây dựng thêm công trình mới thì phải đặc biệt tránh xung đột thẩm mỹ giữa cái cũ và cái mới.

Điều quan trọng là phải tạo được sự hài hòa, kết nối giữa cũ và mới, để khi người ta đến đây vẫn cảm nhận được dòng chảy của thời gian từ quá khứ đến hiện tại và hướng tới tương lai. Đây là một thách thức rất lớn đối với những người nghiên cứu, lập đồ án cũng như những người sau này tổ chức thực hiện đồ án.

- Trân trọng cảm ơn ông!