Quy hoạch Phú Quốc: Mở không gian phát triển, giữ dư địa môi trường

Phú Quốc cần một quy hoạch đủ rộng để mở dư địa tăng trưởng, nhưng đủ chặt để bảo vệ môi trường và những giá trị tự nhiên không thể tái tạo.

Phú Quốc đang đứng trước một chu kỳ phát triển mới. Hạ tầng giao thông được đầu tư, các khu đô thị và dịch vụ tiếp tục mở rộng, trong khi yêu cầu chuẩn bị cho Tuần lễ Cấp cao APEC 2027 đang tạo thêm động lực thúc đẩy đầu tư.

Trong bối cảnh đó, điều chỉnh tổng thể quy hoạch chung đô thị Phú Quốc đến năm 2050, tầm nhìn đến năm 2065 được đặt ra không chỉ để sắp xếp lại không gian đô thị, mà còn nhằm xác lập những định hướng phát triển đủ dài cho một đô thị đảo đang tăng tốc.

Tại cuộc họp chiều 22/9, Chủ tịch UBND tỉnh An Giang Hồ Văn Mừng nhấn mạnh quy hoạch chung Phú Quốc phải “mang tính định hướng, tạo không gian phát triển”, không đưa quy hoạch chi tiết, quy hoạch phân khu vào quy hoạch chung; đồng thời không tạo ra những ràng buộc quá chi tiết để dành không gian cho nhà đầu tư phát huy hiệu quả và khả năng sáng tạo.

Nhưng cùng với yêu cầu mở không gian phát triển, lãnh đạo tỉnh cũng đặt ra hàng loạt yêu cầu về giao thông, cây xanh, rừng, phương tiện sử dụng nhiên liệu sạch, không gian biển, đô thị cao tầng, xử lý rác thải và nước thải. Những nội dung này cho thấy quy hoạch Phú Quốc đang được đặt trong bài toán rộng hơn: tăng trưởng phải đi cùng tổ chức không gian và năng lực hạ tầng tương ứng.

Phú Quốc đang tăng tốc hạ tầng, đô thị và du lịch để đón APEC 2027.

Mở không gian phát triển, định hình cấu trúc đô thị dài hạn

Theo Chủ tịch UBND tỉnh Hồ Văn Mừng, Phú Quốc cần đổi mới tư duy trong công tác quy hoạch; chú trọng xây dựng các khu đô thị mới, khu tái định cư theo hướng hiện đại, đồng bộ, bảo đảm người dân có điều kiện sống tốt hơn và tạo lợi ích lâu dài cho thế hệ trẻ về giáo dục, việc làm, môi trường sống.

Đây là điểm quan trọng khi đặt quy hoạch trong yêu cầu phát triển một đô thị đảo quy mô lớn.

Quy hoạch chung không thể thay thế quy hoạch phân khu hay quy hoạch chi tiết. Theo chỉ đạo của Chủ tịch UBND tỉnh, chính quy hoạch chung phải giữ vai trò xác lập định hướng lớn, tạo không gian và dư địa để những bước quy hoạch tiếp theo có thể thích ứng với thực tế phát triển.

Trên nền tảng đó, hệ thống giao thông được xác định là một trong những cấu phần quan trọng. Tỉnh yêu cầu nghiên cứu tuyến giao thông trục Bắc – Nam và Đông – Tây đảo Phú Quốc, đồng thời bảo đảm kết nối giao thông đường bộ tại đặc khu thuận tiện, đồng bộ, hiện đại và hài hòa với cảnh quan đô thị.

Nếu giao thông là “khung xương” của đô thị thì cách tổ chức các không gian hai bên tuyến, các khu chức năng và các cực phát triển sẽ quyết định hiệu quả sử dụng đất và khả năng kết nối của toàn hệ thống.

Trong định hướng này, sông Dương Đông được yêu cầu phát huy, tối ưu hóa giá trị cảnh quan hai bên bờ, tạo điểm nhấn cho đô thị đảo. Diện tích cây xanh cũng được yêu cầu tăng tối đa, đồng thời bảo tồn diện tích rừng hiện có.

Đây là những yêu cầu cho thấy không gian tự nhiên đang được đặt cùng không gian xây dựng trong quá trình tổ chức đô thị.

Sông Dương Đông được yêu cầu phát huy, tối ưu hóa giá trị cảnh quan hai bên bờ, tạo điểm nhấn cho đô thị đảo. 

Đáng chú ý, quy hoạch được yêu cầu khai thác hiệu quả không gian tầm thấp, không gian biển và không gian lấn biển; đồng thời nghiên cứu phát triển các khu đô thị cao tầng nhưng phải bảo đảm an ninh, an toàn hàng không. Mục tiêu được lãnh đạo tỉnh đặt ra là sử dụng hiệu quả quỹ đất, đồng thời tăng cường không gian dành cho cây xanh.

Với một địa bàn có quỹ đất hữu hạn như Phú Quốc, cách tiếp cận này đặt ra yêu cầu phải tính toán đồng bộ giữa mật độ xây dựng, giao thông và hạ tầng kỹ thuật. Phát triển theo chiều cao, khai thác không gian biển hay mở rộng các khu vực lấn biển đều cần được đặt trong tổng thể quy hoạch, thay vì xem như những không gian phát triển tách rời.

Điểm cốt lõi là quy hoạch phải đủ linh hoạt để thu hút đầu tư, nhưng những nguyên tắc về giao thông, cảnh quan, cây xanh, rừng và an toàn hàng không phải được xác lập rõ ngay từ đầu.

Đây cũng là cơ sở để tránh tình trạng mỗi dự án giải quyết một bài toán riêng nhưng khi cộng lại tạo ra sức ép lên toàn bộ hệ thống đô thị.

Hạ tầng môi trường phải đi cùng tốc độ phát triển

Nếu giao thông là một trong những trụ cột của cấu trúc đô thị thì xử lý rác thải, nước thải là điều kiện trực tiếp bảo đảm chất lượng sống và chất lượng phát triển.

Trong cuộc họp, Chủ tịch UBND tỉnh Hồ Văn Mừng yêu cầu rà soát, tính toán lại quy mô các nhà máy xử lý rác thải, nước thải, bảo đảm đáp ứng nhu cầu phát triển trong dài hạn và gắn với yêu cầu bảo đảm quốc phòng – an ninh.

Đây là yêu cầu cần được đặt cùng với tốc độ đô thị hóa và phát triển du lịch của Phú Quốc.

Quy mô các nhà máy xử lý rác thải, nước thải, bảo đảm đáp ứng nhu cầu phát triển trong dài hạn.

Khi số lượng cơ sở lưu trú, khu đô thị, trung tâm dịch vụ và các hoạt động kinh tế tăng lên, nhu cầu xử lý chất thải cũng tăng theo. Nếu quy hoạch không tính trước năng lực xử lý, hạ tầng môi trường sẽ trở thành điểm nghẽn trong quá trình vận hành đô thị.

Với Phú Quốc, yêu cầu này càng có ý nghĩa bởi môi trường và cảnh quan là một phần quan trọng của giá trị du lịch. Chất lượng nước, cảnh quan ven biển, hệ thống sông suối, rừng và không gian xanh không chỉ là những thành phần tự nhiên mà còn gắn trực tiếp với sức hấp dẫn của đảo.

Bởi vậy, việc Chủ tịch UBND tỉnh đồng thời yêu cầu tăng tối đa diện tích cây xanh, bảo tồn rừng và rà soát năng lực xử lý rác thải, nước thải cho thấy các yêu cầu về môi trường đang được đặt trong cùng bài toán với quy hoạch phát triển.

Một nội dung khác có tính định hướng rõ là mục tiêu đến năm 2035 chuyển đổi 100% phương tiện giao thông sang sử dụng nhiên liệu sạch, từng bước loại bỏ phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch.

Nếu được cụ thể hóa trong quy hoạch và triển khai đồng bộ, mục tiêu này sẽ tác động không chỉ đến phương tiện giao thông mà còn đến hạ tầng năng lượng, các điểm cung cấp nhiên liệu sạch và tổ chức giao thông đô thị.

Cùng với đó, lãnh đạo tỉnh yêu cầu nghiên cứu phát triển giáo dục, y tế chất lượng cao và mô hình du lịch kết hợp chăm sóc sức khỏe; nghiên cứu phát huy hiệu quả khu phi thuế quan, các trung tâm mua sắm miễn thuế quy mô lớn nhằm thu hút khách quốc tế và tạo nguồn thu cho Phú Quốc.

Như vậy, định hướng quy hoạch không chỉ tập trung vào mở rộng đô thị hay gia tăng công trình du lịch. Không gian phát triển mới được đặt cùng các lĩnh vực tạo giá trị gia tăng như y tế, giáo dục, dịch vụ và du lịch chất lượng cao.

Đây là điểm có ý nghĩa đối với quá trình chuyển dịch mô hình tăng trưởng của Phú Quốc.

Quy hoạch phải nhìn sau APEC 2027

APEC 2027 đang tạo động lực đặc biệt cho Phú Quốc hoàn thiện hạ tầng. Tuy nhiên, những công trình được đầu tư trong giai đoạn này sẽ tiếp tục được khai thác sau khi sự kiện kết thúc.

Do đó, quy hoạch đến năm 2050, tầm nhìn 2065 phải bảo đảm các công trình và hạ tầng được đầu tư hôm nay có thể kết nối với cấu trúc phát triển lâu dài của đảo.

Các công trình phục vụ APEC 2027 đang triển khai tăng tốc để về đích đúng hẹn.

Đây cũng là lý do yêu cầu “tạo không gian phát triển” cần được đặt trong một quy hoạch có tầm nhìn dài hạn. Nhà đầu tư cần dư địa để triển khai những ý tưởng mới, nhưng đô thị cũng cần những nguyên tắc ổn định về hạ tầng, cảnh quan, môi trường và chất lượng sống.

Theo yêu cầu của Chủ tịch UBND tỉnh, Sở Xây dựng, đặc khu Phú Quốc và đơn vị tư vấn phải tiếp thu đầy đủ các ý kiến, khẩn trương hoàn chỉnh hồ sơ, nhiệm vụ liên quan đến điều chỉnh tổng thể quy hoạch chung đô thị Phú Quốc trong tháng 9 để trình Thủ tướng Chính phủ vào đầu tháng 10.

Tiến độ này cho thấy công tác quy hoạch đang được triển khai đồng thời với quá trình tăng tốc đầu tư và chuẩn bị APEC 2027.

Vấn đề còn lại là chất lượng của quy hoạch phải đáp ứng được cả yêu cầu trước mắt và dài hạn.

Một quy hoạch tốt không chỉ tạo ra quỹ đất cho các dự án, mà phải tổ chức được giao thông, hạ tầng kỹ thuật, không gian công cộng, cây xanh, rừng và các khu vực phát triển theo một cấu trúc thống nhất.

Với Phú Quốc, yêu cầu đó càng rõ khi tốc độ phát triển đang tăng nhanh và những quyết định về không gian hôm nay sẽ tạo ra tác động trong nhiều thập niên.

Chủ tịch UBND tỉnh Hồ Văn Mừng đã đặt mục tiêu quy hoạch phải tạo điều kiện để nhà đầu tư phát huy hiệu quả và khả năng sáng tạo, đồng thời bảo đảm người dân được hưởng điều kiện sống tốt hơn và tạo lợi ích lâu dài cho thế hệ sau.

Đó cũng là điểm cần được xuyên suốt trong quá trình hoàn thiện quy hoạch: mở không gian cho tăng trưởng nhưng phải tổ chức được giới hạn, hạ tầng và điều kiện môi trường để tăng trưởng có thể duy trì lâu dài.

Phú Quốc đang có một cơ hội lớn để định hình lại không gian phát triển. Giá trị của quy hoạch lần này vì thế không chỉ nằm ở những gì được xây dựng, mà còn ở những gì được giữ lại và cách các không gian ấy được kết nối thành một đô thị đảo hiện đại, đồng bộ và có khả năng phát triển bền vững.